به گزارش تجارت نیوز، مساله اقتصاد ایران فقط این نیست که نقدینگی بزرگتر شده؛ مساله مهمتر این است که بخشی از این نقدینگی، برای حرکت آمادهتر از قبل شده است. بررسی دادههای نقدینگی، پول و شبهپول نشان میدهد حجم نقدینگی از ۴۸۳۲ همت در سال ۱۴۰۰ به حدود ۱۳۵۳۴ همت در پاییز ۱۴۰۴ رسیده است؛ یعنی طی کمتر از چهار سال، بیش از ۸۷۰۲ همت به نقدینگی اضافه شده و حجم آن حدود ۱۸۰ درصد رشد کرده است.
اما پشت این رشد، یک تغییر مهمتر دیده میشود؛ پول سریعتر از شبهپول افزایش یافته است. حجم پول از ۹۸۶.۵۸ همت در سال ۱۴۰۰ به ۳۳۸۵.۴۳ همت در پاییز ۱۴۰۴ رسیده؛ یعنی حدود ۲۴۳ درصد رشد. در مقابل، شبه پول از ۳۸۴۵.۸۶ همت به ۱۰۱۴۹.۰۳ همت رسیده و حدود ۱۶۴ درصد افزایش یافته است. نتیجه این روند، بالا رفتن نسبت پول به نقدینگی از ۲۰.۴ درصد به حدود ۲۵ درصد است؛ نشانهای از سیالتر شدن نقدینگی در اقتصاد ایران.
چرا سیالیت نقدینگی برای تورم مهم است؟
مقایسه سه فصل نخست ۱۴۰۴ با سه فصل مشابه ۱۴۰۳ نشان میدهد نقدینگی نهتنها بزرگتر شده، بلکه در پایان دوره دوباره به سمت سیالتر شدن حرکت کرده است. در بهار ۱۴۰۳ نسبت پول به نقدینگی ۲۴.۶ درصد بود؛ این نسبت در بهار ۱۴۰۴ به ۲۴ درصد کاهش یافت. در تابستان نیز نسبت پول از ۲۴.۶ درصد در سال ۱۴۰۳ به حدود ۲۴.۴ درصد در تابستان ۱۴۰۴ رسید. اما نقطه مهم در پاییز دیده میشود؛ جایی که نسبت پول به نقدینگی از ۲۴.۴ درصد در پاییز ۱۴۰۳ به حدود ۲۵ درصد در پاییز ۱۴۰۴ افزایش یافت.
اهمیت سیالیت نقدینگی در همینجاست. همه نقدینگی به یک اندازه تورمزا نیست؛ شبهپول معمولاً در سپردههای مدتدار و کمتحرکتر میماند، اما پول، بهویژه سپردههای دیداری، قابلیت حرکت سریع به سمت بازار کالا، ارز، طلا، مسکن و سایر داراییها را دارد.
وقتی سهم پول از نقدینگی بالا میرود، یعنی بخش آماده هزینه و آماده انتقال نقدینگی بزرگتر شده است. بنابراین در شرایط نااطمینانی، رشد سیالیت میتواند سرعت تبدیل نقدینگی به تقاضا را بالا ببرد و فشار تورمی را تشدید کند. این شاخص بهتنهایی علت تورم نیست، اما نشان میدهد ظرفیت نقدینگی برای اثرگذاری سریعتر بر قیمتها افزایش یافته است.
نقدینگی بزرگتر شد، پول سریعتر دوید
در ظاهر، کل نقدینگی مسیر افزایشی پرشتابی را طی کرده است. نقدینگی از ۴۸۳۲.۴۴ همت در سال ۱۴۰۰ به حدود ۱۳۵۳۴.۴۶ همت در پاییز ۱۴۰۴ رسیده؛ یعنی تقریباً ۲.۸ برابر شده است. اما اگر ترکیب نقدینگی بررسی شود، مشخص میشود رشد پول از رشد کل نقدینگی و شبهپول تندتر بوده است. پول که شامل اسکناس و مسکوک در دست اشخاص و سپردههای دیداری است، از ۹۸۶.۵۸ همت به ۳۳۸۵.۴۳ همت افزایش یافته و حدود ۲۴۳ درصد رشد کرده است.
در همین دوره، شبهپول از ۳۸۴۵.۸۶ همت به ۱۰۱۴۹.۰۳ همت رسیده و حدود ۱۶۴ درصد رشد داشته است. این فاصله رشد مهم است؛ زیرا پول نسبت به شبهپول قابلیت جابهجایی و خرج شدن سریعتری دارد. به زبان ساده، اقتصاد ایران فقط با نقدینگی بیشتر روبهرو نیست؛ بلکه با نقدینگیای روبهروست که بخش آماده حرکت آن با سرعت بیشتری رشد کرده است. همین موضوع میتواند در شرایط نااطمینانی، حساسیت بازارهای کالا، ارز، طلا و دارایی را نسبت به تغییر انتظارات افزایش دهد.
سهم پول از نقدینگی به حوالی ۲۵ درصد رسید
نسبت پول به نقدینگی یکی از مهمترین نشانههای سیالیت پولی است. این نسبت در سال ۱۴۰۰ حدود ۲۰.۴ درصد بود؛ یعنی از هر ۱۰۰ تومان نقدینگی، حدود ۲۰ تومان در قالب پول قرار داشت. اما در پاییز ۱۴۰۴ این سهم به حدود ۲۵ درصد رسیده است. این افزایش ۴.۶ واحد درصدی نشان میدهد وزن منابعی که قابلیت خرج شدن یا جابهجایی سریع دارند، در کل نقدینگی بیشتر شده است.
در مقابل، سهم شبهپول از نقدینگی از ۷۹.۶ درصد در سال ۱۴۰۰ به حدود ۷۵ درصد در پاییز ۱۴۰۴ کاهش یافته است. شبهپول همچنان بخش غالب نقدینگی است، اما وزن آن نسبت به ابتدای دوره کمتر شده است. در سال ۱۴۰۱ نسبت پول به نقدینگی به ۲۵.۷ درصد رسید، در سال ۱۴۰۲ به ۲۴.۳ درصد کاهش یافت و در سال ۱۴۰۳ دوباره تا ۲۵.۹ درصد بالا رفت. در پاییز ۱۴۰۴ نیز این نسبت حوالی ۲۵ درصد ایستاده است؛ سطحی که نشان میدهد سیالیت نقدینگی نسبت به سال ۱۴۰۰ همچنان بالاتر مانده است.
سیالیت از مسیر سپردههای دیداری بالا رفت
افزایش سهم پول از نقدینگی الزاماً به معنای جهش پول نقد فیزیکی نیست. جزئیات دادهها نشان میدهد بخش اصلی رشد پول از مسیر سپردههای دیداری رخ داده است، نه اسکناس و مسکوک. اسکناس و مسکوک در دست اشخاص از ۸۶.۴۳ همت در سال ۱۴۰۰ به ۲۲۳.۰۴ همت در پاییز ۱۴۰۴ رسیده؛ یعنی حدود ۱۵۸ درصد رشد کرده است. اما سپردههای دیداری از ۹۰۰.۱۵ همت به ۳۱۶۲.۳۹ همت افزایش یافته و بیش از ۲۵۱ درصد رشد کرده است.
بنابراین بخش عمده پولی که نقدینگی را سیالتر کرده، در حسابهای دیداری و قابل انتقال بانکی نشسته است. در پاییز ۱۴۰۴ از مجموع ۳۳۸۵.۴۳ همت پول، حدود ۳۱۶۲.۳۹ همت مربوط به سپردههای دیداری بوده؛ یعنی بیش از ۹۳ درصد پول در قالب سپردههای قابل برداشت و انتقال قرار داشته است.
این ترکیب اهمیت زیادی دارد، زیرا سپرده دیداری میتواند با سرعت بیشتری به تقاضای مصرفی یا تقاضای دارایی تبدیل شود. از همین زاویه، افزایش سیالیت نقدینگی میتواند فشار بالقوه بیشتری بر تورم و بازارها ایجاد کند.
گزارش های بیشتر را در صفحه اقتصاد کلان بخوانید.
