به گزارش تجارت نیوز، آفریقا، قارهای با فراوانترین منابع خورشیدی جهان، سالهاست با بحران دسترسی به انرژی دستوپنجه نرم میکند. اکنون دادههای جدید نشان میدهد که انرژی خورشیدی به یکی از امیدبخشترین راهحلها برای کاهش فقر انرژی در این قاره تبدیل شده است. با این حال، گسترش سریع انرژی خورشیدی، در کنار فرصتهای بزرگ، پرسشهای مهمی درباره پایداری، عدالت انرژی و پیامدهای زیستمحیطی مطرح کرده است.
افزایش چشمگیر سهم خورشید در شبکه برق آفریقا
بر اساس دادههای اخیر انجمن صنعت خورشیدی آفریقا (AFSIA) مستقر در کیگالی، پذیرش انرژی خورشیدی در بسیاری از کشورهای آفریقایی بهطور قابل توجهی افزایش یافته است. این گزارش نشان میدهد که چندین کشور در حال ادغام گسترده انرژی خورشیدی در شبکههای ملی برق خود هستند.
در این میان، جمهوری آفریقای مرکزی با تولید بیش از یکسوم برق خود از انرژی خورشیدی، بالاترین نرخ نفوذ انرژی خورشیدی را در کل قاره آفریقا دارد. پس از آن، کشورهایی مانند چاد، سومالی و مالاوی نیز پیشرفتهای قابل توجهی ثبت کردهاند. در مجموع، ۱۳ کشور آفریقایی اکنون بیش از ۱۰ درصد برق خود را از خورشید تأمین میکنند؛ آماری که از یک تغییر ساختاری در سبد انرژی این قاره خبر میدهد.
فقر انرژی؛ چالش پنهان پشت آمارهای امیدوارکننده
با وجود این پیشرفتها، واقعیت دسترسی به برق در آفریقا همچنان نگرانکننده است. این قاره با حدود ۶۰۰ میلیون نفر جمعیت بدون دسترسی به برق قابل اعتماد، پایینترین نرخ برقرسانی در جهان را دارد.
حتی در جمهوری آفریقای مرکزی، که از نظر آماری پیشتاز انرژی خورشیدی است، بخش عمده این برق در پایتخت، بانگی مصرف میشود؛ شهری که تنها حدود ۱۵.۷ درصد از جمعیت کشور را پوشش میدهد. این تمرکز جغرافیایی نشان میدهد که رشد انرژی خورشیدی لزوماً به معنای دسترسی عادلانه به انرژی نیست و «فقر انرژی» همچنان مانعی جدی برای رشد اقتصادی، آموزش و خدمات بهداشتی باقی مانده است.
پتانسیل عظیم خورشیدی؛ ظرفیتی که هنوز استفاده نشده است
آفریقا از نظر طبیعی در موقعیتی منحصربهفرد قرار دارد. حدود ۶۰ درصد از بهترین منابع خورشیدی جهان در این قاره واقع شده است. با این حال، آفریقا تنها حدود ۱ درصد از ظرفیت فتوولتائیک خورشیدی نصبشده جهان را به خود اختصاص میدهد.
یکی از موانع تاریخی، تناوبپذیری انرژی خورشیدی بوده است؛ به این معنا که تولید برق به شدت به میزان تابش خورشید وابسته است. این مسئله باعث شده ذخیرهسازی انرژی به یکی از ارکان حیاتی توسعه خورشیدی در آفریقا تبدیل شود.
باتریها؛ راهحل ضروری با هزینههای پنهان
برای رفع مشکل نوسان تولید، ذخیرهسازی باتری نقش کلیدی ایفا میکند. کاهش هزینه باتریها و دسترسی گستردهتر به آنها، انرژی خورشیدی را پایدارتر و قابل اعتمادتر کرده است. اما این راهحل، چالشهای زیستمحیطی و بهداشتی خاص خود را دارد.
باتریهای لیتیوم-یونی که بهطور گسترده در سیستمهای خورشیدی استفاده میشوند، نیازمند استخراج مواد معدنی هستند؛ فرآیندی که میتواند منابع آب محلی را آلوده کند. در کشورهایی مانند مالاوی، استفاده گسترده از باتریهای سرب-اسید ارزانتر باعث شکلگیری شیوههای بازیافت غیررسمی شده است.
این بازیافتهای غیرایمن، منجر به آزاد شدن سطوح خطرناک سرب میشود که سلامت کارگران و جوامع اطراف را بهطور جدی تهدید میکند و هزینههای پنهان اجتماعی و زیستمحیطی به همراه دارد.
وابستگی به چین؛ ریسک جدید برای آینده خورشیدی آفریقا
یکی دیگر از چالشهای مهم، وابستگی شدید آفریقا به بازار جهانی تجهیزات خورشیدی است. چین حدود ۸۰ درصد پنلها و باتریهای خورشیدی جهان را تولید میکند و کشورهای آفریقایی بهشدت به این زنجیره تأمین وابستهاند.
اما انتظار میرود از آوریل ۲۰۲۶ تغییرات مهمی در سیاستهای چین رخ دهد. طبق برنامه، اعتبار مالیات بر ارزش افزوده صادرات باتریهای ذخیرهسازی انرژی خورشیدی بهتدریج حذف خواهد شد و اجرای کامل این سیاست تا سال ۲۰۲۷ ادامه مییابد. این تغییر میتواند هزینه تجهیزات را برای خریداران آفریقایی افزایش دهد و بهطور بالقوه سرعت توسعه انرژی خورشیدی را کاهش دهد.
نمونههای موفق؛ روستاهایی که با خورشید زندهاند
با وجود تمام این موانع، انرژی خورشیدی همچنان به رشد خود در آفریقا ادامه میدهد. در برخی روستاهای مالاوی، شبکههای خورشیدی بهطور کامل جایگزین منابع سنتی شدهاند و زندگی روزمره مردم را متحول کردهاند. این نمونهها نشان میدهند که انرژی خورشیدی میتواند نقشی حیاتی در توسعه محلی، آموزش، بهداشت و اشتغال ایفا کند.
موج خورشیدی آفریقا، نشانهای از یک تحول بزرگ در مسیر توسعه انرژی این قاره است. آمارهای امیدوارکننده نشان میدهد که خورشید میتواند به کاهش فقر انرژی کمک کند، اما دستیابی به برقرسانی گسترده، عادلانه و پایدار، نیازمند سیاستگذاری هوشمندانه است. کشورهای آفریقایی باید میان بهرهبرداری از منابع عظیم خورشیدی و مدیریت چالشهای زیستمحیطی، بهداشتی و اقتصادی تعادل برقرار کنند. انرژی خورشیدی امیدی واقعی برای آینده آفریقاست، اما این مسیر، مسیری ساده و کوتاه نخواهد بود.
