به گزارش تجارت نیوز، سوم ژانویه، نیروهای آمریکایی، نیکولاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا را بازداشت کردند، اقدامی که بحثهای گستردهتری را در مورد اعمال نفوذ ژئواکونومیک بر جریانهای نفتی به دنبال داشته است. نکته مهم این است که هدف اعلام شده واشنگتن «اداره» کشور و محدود کردن درآمدهای نفتی و نگهداریشان در حسابهای اختصاصی خزانهداری ایالات متحده است.
در این زمینه نشریه ژئوپلتیکال مانیتور با انتشار یادداشتی ضمن اشاره به تحولات اخیر ونزوئلا نوشت: در بحبوحه افزایش عدم قطعیت پیرامون ایران، یکی دیگر از تولیدکنندگان نفت چین، چندین تحلیلگر تفسیرهایی را منتشر کردند که حاکی از اختلال اساسی در تأمین نفت پکن است.به ادعای این نشریه هدف این گزارش، تمایز قائل شدن بین وابستگی و آسیبپذیری با استفاده از شاخصهای تجاری و پالایشگاهی در دسترس عموم و برجسته کردن یک تمایز ساده است: چین از نفت خام تحریمشده سود میبرد، اما به آن وابسته نیست.
پلن آمریکا برای چین
قیمتهای برنت در ژانویه ۲۰۲۶ بسیار پایینتر از بهای بالای طلای سیاه پس از سال ۲۰۲۲ باقی مانده و چین نفت خام را از منبعی بسیار متنوع تأمین میکند. شاخصهای موجود نشان میدهد که مساله استراتژیک، امنیت تأمین فیزیکی نیست، بلکه مزیت قیمتگذاری مرتبط با بشکههای حاشیهای است که از طریق کانالهای پرخطرتر وارد چین میشوند. این بشکهها اهمیت دارند زیرا تخفیفهایی که تأمینکنندگان تحریمشده برای جبران ریسکهای حقوقی، لجستیکی و مالی خریداران اعطا میکنند، مزیت حاشیهای برای پالایشگاههای مستقل چینی فراهم خواهند کرد. از این منظر، فشار شدیدتر ایالات متحده بر ونزوئلا و ایران ممکن است در کاهش تخفیفها و افزایش هزینههای معاملات در اکوسیستم دور زدن تحریمها که چین از آن بهرهبرداری میکند، موفق شود. برعکس، تصور اینکه چنین اقداماتی پکن را به طور کامل از نفت محروم خواهد کرد یا باعث کمبود سیستماتیک این کشور شود دور از ذهن است.
فرسایش مزیتهای چین
به طور خلاصه، رابطه چین با نفت تحریمشده نه وابستگی ساختاری، بلکه به سان آربیتراژ (موقعیتی) فرصتطلبانه قابل درک است. برنت بسیار پایینتر از جهشهای بالای ۱۰۰ دلار در سالهای ۲۰۲۲-۲۰۲۳ معامله شده و به میزان ۶۰ تا حدود ۷۰ دلار در ژانویه ۲۰۲۶ در نوسان بوده، میزانی که موجودیت بشکههای تخفیفدار را محدود میکند. در این زمینه، مقیاس و تنوع نیز اهمیت دارند: گزارشهای منتشر شده توسط گمرک، واردات نفت خام چین در سال ۲۰۲۵ را حدود ۱۱.۵۵ میلیون بشکه در روز ارزیابی کرده که بر توانایی این کشور جهت جایگزینی حجمها با لحاظ کردن قیمت و لجستیک تأکید دارد. در اواسط سال ۲۰۲۵، برآوردهای مستقل، تخفیف نفت ایران به دلیل ریسک اجرای تحریم را ۳ دلار به ازای هر بشکه تحت برنت ارزیابی کردند.
در همین حال، اداره اطلاعات انرژی (EIA) سازوکار مشارکت چین در دور زدن تحریمها را با تأکید بر این گزاره که بسیاری از بشکههای منتسب به مالزی، نفت خام با منشأ ایرانی را حمل میکنند و برای جلوگیری از شناسایی، برچسبگذاری شدهاند، مستند کرد. با توجه به این شرایط، بعید است که فشار بیشتر ایالات متحده بر ونزوئلا و ایران بتواند ارسال نفت به چین را به طور کامل متوقف کند. تاثیر محتملتر فشارهای واشنگتن، فرسایش اکوسیستم تخفیف تحریمها با افزایش هزینههای معاملات، کاهش اختلاف قیمتها و افزایش نوسانات بشکههای حاشیهای است. این امر این نتیجهگیری را تقویت میکند که تأمینکنندگان تحریمشده مانند ایران و ونزوئلا در درجه اول به دلیل تخفیفی که با تکیه بر آن نفت خود را میفروشند، برای پالایشگاههای «تیپات» اهمیت دارند.
چالشهایی که پکن با آن روبرو است
ونزوئلا نشان داده که چگونه فشار ایالات متحده میتواند به عنوان ابزاری برای اصطکاک به جای محرومیت برای چین عمل کند. در سالهای اخیر، چین خریدار اصلی و غالب نفت خام ونزوئلا بوده، فرایندی که اغلب از طریق مراکز حمل و نقل انجام میشود و کانالها به مقصد چین اغلب صدها هزار بشکه در روز را برآورد کردهاند. بنابراین، با توجه به واردات نفت خام چین در سال ۲۰۲۵ که حدود ۱۱.۵۵ میلیون بشکه در روز است، مساله استراتژیک حاشیه سود و ریسک بشکههای حاشیهای است تا امنیت عرضه. اقدامات اخیر ایالات متحده بر زیرساختهای توانمندساز این معاملات متمرکز شده است.
۳۱ دسامبر ۲۰۲۵، دفتر کنترل داراییهای خارجی ایالات متحده (OFAC) چهار شرکت فعال در بخش نفت ونزوئلا را تحریم و چهار تانکر مرتبط را به عنوان داراییهای مسدود شده شناسایی کرد که به صراحت نشاندهنده افزایش خطر تحریمها برای بازیگرانی است که دور زدن تحریمها را تسهیل میکنند. نیروهای آمریکایی همچنین در ژانویه ۲۰۲۶ چندین تانکر مرتبط با ونزوئلا را توقیف کردند و احتمال اختلال در حمل و نقل بازار خاکستری را افزایش دادند. اثرات تجاری احتمالی شامل افزایش حق بیمه حمل و نقل و بیمه، افزایش اتکا به مسیریابی و ترکیب مبهم و کاهش واسطههایی است که مایل به مدیریت بشکههای ونزوئلا هستند. پیامد این امر برای چین کمبود نفت نیست، بلکه کاهش دسترسی به نفت خام با تخفیف و فرسایش مزیتی است که در وهله اول بشکههای ونزوئلا را جذاب میکرد.
الگوی متفاوت ایران
ایران نیز از همین الگو پیروی میکند. چین از نظر ساختاری به نفت خام ایران وابسته نیست؛ بشکههای نفت ایران (از جمله محمولههایی که از طریق کشورهای ثالث تغییر برچسب داده شدهاند) در درجه اول برای قیمتگذاری و حاشیه سود اهمیت دارند تا امنیت کل عرض. در همین راستا S&P Globa گزارش داد که نفت سبک ایران در اواسط سال 2025 به پالایشگاههای مستقل چینی حدود 3 دلار برنت ICE منفی به ازای هر بشکه پیشنهاد میشود و با افزایش ریسک اجرایی، تخفیفها افزایش خواهد یافت.
سیاست ایالات متحده به طور فزایندهای زیرساختهای لجستیکی و تجاری که امکان این تخفیف را فراهم میکنند، هدف قرار داده. 18 دسامبر، OFAC 29 کشتی «ناوگان سایه» و شرکتهای مدیریتیشان را هدف قرار داد و وزارت خزانهداری ایالات متحده خاطرنشان کرد که تحریمها از زمان روی کار آمدن دولت، هزینهها را برای صادرکنندگان ایرانی افزایش داده و درآمد ایران به ازای هر بشکه را کاهش داده است. اثر احتمالی اجرای شدیدتر تحریمها، قطع عرضه ایران به چین نیست، بلکه فرسایش ناگهانی مزیت قیمتی است که میتوانست بشکههای اضافی ایران را به جایگزینی مناسب برای عرضه ونزوئلا با تخفیف مشابه تبدیل کند.
راهکار پکن
در نهایت، تسریع گذار انرژی چین، میزان فشار بر تبدیل شدن نفت تحریمشده به اهرم استراتژیک را محدودتر میکند. آژانس بینالمللی انرژی (IEA) تخمین زده که چین در سال ۲۰۲۴ بیش از ۶۲۵ میلیارد دلار در انرژی پاک سرمایهگذاری کرده و در سال ۲۰۲۴، شش سال زودتر از برنامهاش، به هدف رسمی ظرفیت بادی و خورشیدی خود در سال ۲۰۳۰ رسیده است. افزایش چنین ظرفیتی به طور فزاینده در بخش تقاضا قابل مشاهده است. IEA همچنین استدلال کرده که تقاضای چین برای سوختهای اصلی حمل و نقل مبتنی بر نفت (بنزین، گازوئیل و سوخت جت) به یک سطح ثابت رسیده و رشد اخیر تقاضای کلی نفت به طور فزایندهای به خوراک پتروشیمی مرتبط است تا موتورهای احتراق داخلی.
در همین راستا و با تجزیه و تحلیلهای بازار گزارش شده که خودروهای برقی و هیبریدی در مارس ۲۰۲۵ به میزان ۵۱.۱ درصد نفوذشان را در بازار خردهفروشی چین افزایش دادهاند. در مجموع، این روندها، بازده استراتژیک محدود کردن دسترسی چین به نفت خام ارزان را کاهش میدهند و موجب خواهد شد تا نفت تحریمشده در درجه اول یک مساله هزینه حاشیهای (حاشیه پالایشگاهها و خوراک پتروشیمی) است، نه یک آسیبپذیری سیستماتیک برای امنیت کلی انرژی چین.
