به گزارش تجارت نیوز، کمیسیون اروپا با معرفی بسته جدید اقدامات بهمنظور تقویت اقتصاد چرخشی در بخش پلاستیک، مسیر صنعتیسازی بازیافت را وارد مرحلهای تازه کرده است؛ حرکتی که میتواند بازار واحد مواد بازیافتی را قانونی، سودآور و قابل سرمایهگذاری کند. این بسته که بخشی از طرح گستردهتر Circular Economy Act است، به دنبال همسانسازی قوانین، تعریف معیارهای سراسری برای مواد بازیافتی و افزایش محتوای بازیافتی در محصولات است؛ گامی که نه فقط برای محیطزیست، بلکه برای رقابتپذیری اقتصادی اروپا در دهه پیشرو اهمیت دارد.
پیشزمینه چالشها
بازار بازیافت پلاستیک در اتحادیه اروپا طی سالهای گذشته با چالشهای ساختاری جدی روبهرو بوده است؛ قوانین متفاوت میان کشورها، فرآیندهای پیچیده اداری و عدم وجود معیار مشخص برای تشخیص اینکه چه زمانی یک ماده «مواد خام ثانویه» است، باعث شده تا بازار بازیافت از همپاشیدگی رنج ببرد. این وضعیت در حالی است که، طبق آمار رسمی، نرخ بازیافت و استفاده از مواد بازیافتی در اروپا هنوز در حدود تنها ۱۲.۲ درصد است و مسیر افزایش این سهم بسیار کند بوده است.
شکاف میان اهداف اعلامی درباره اقتصاد چرخشی و واقعیت بازار باعث شده سرمایهگذاران خصوصی و بانکها با تردید وارد پروژههای بزرگ بازیافت شوند. این موضوع بهخصوص در بخش پلاستیکهای بازیافتی با کیفیت بالا که پتانسیل بالایی برای ارزشافزایی دارد، محسوستر است. بسته جدید سیاستی اروپایی واکنشی مستقیم به این چالشهاست که میخواهد قوانین را از حالت ملی به چارچوب واحد اتحادیهای تبدیل کند و موانع قانونی را حذف کند.
معیارهای End-of-Waste
یکی از مهمترین ارکان بسته جدید، معرفی معیارهای سراسری «end-of‑waste» برای پلاستیک است که مشخص میکند چه زمانی یک ماده پس از بازیافت از وضعیت «پسماند» خارج شده و بهعنوان مواد خام ثانویه قابل معامله در بازار داخلی قابل استفاده است. این معیارها که تحت چارچوبWaste Framework Directive پیشنهاد شدهاند، برای اولین بار قصد دارند بازار واحد و یکپارچه برای مواد بازیافتی را در سطح ۲۷ کشور عضو اتحادیه ایجاد کنند.
هدف از این معیارها، حذف پیچیدگیها و کاهش هزینهها برای شرکتهای بازیافتکننده است که تاکنون بهدلیل تفاوتهای ملی، مجبور به مواجهه با رویههای متفاوت بودهاند. تعریف دقیق «end-of-waste» باعث میشود که معاملات مواد بازیافتی قانونیتر، شفافتر و با ریسک کمتر انجام شود، و این تغییر میتواند یکی از عوامل کلیدی جذب سرمایه خصوصی در پروژههای بازیافت صنعتی باشد.
استانداردهای جدید برای تقاضاها
در کنار معیارهای قانونی، بسته جدید شامل اقداماتی برای افزایش محتوای بازیافتی در محصولات است که یکی از محورهای اصلی سیاستهای اقتصاد چرخشی محسوب میشود. بهعنوان مثال، بخشهایی از این بسته بر استانداردهای مربوط به PET و بطریهای یکبارمصرف متمرکز شدهاند تا از سال آینده شرکتهای تولیدکننده موظف شوند بخش مشخصی از مواد محصولات خود را از پلاستیک بازیافتی با کیفیت بالا تامین کنند.
این الزام میتواند بهطرز چشمگیری تقاضای داخلی برای پلاستیکهای بازیافتی با کیفیت را افزایش دهد؛ موضوعی که تاکنون یکی از چالشهای اصلی بازیافت در اروپا بوده است، زیرا بسیاری از بازیافتها به دلیل عدم وجود بازار تقاضا، با مشکل فروش مواد بازیافتی مواجه بودهاند. افزایش تقاضا به معنای پتانسیل سودآوری بیشتر برای سرمایهگذاران است؛ زیرا تولیدکنندگان اکنون مجبور خواهند بود بخشی از نیاز خود را از منابع بازیافتی تأمین کنند.
پشتیبانی مالی و تشویق سرمایهگذاری
علاوه بر معیارهای قانونی، بسته یادشده شامل اقدامات تشویقی برای جذب سرمایهگذاری و نوآوری نیز هست. کمیسیون اروپا طرحهایی را برای تقویت همکاری با بانکهای ملی و بانک سرمایهگذاری اروپا مطرح کرده است تا پروژههای بازیافت و «حلقه دوم» مواد بتوانند از امکانات مالی و تسهیلات اعتباری بهرهمند شوند. علاوه بر این، ایجاد Trans-Regional Circularity Hubs در برنامه قرار دارد؛ مراکزی که بهعنوان شبکههای همکاری منطقهای با هدف تقویت صنایع بازیافت و اقتصاد چرخشی عمل خواهند کرد. این هابها میتوانند پروژههای مشترک میان کشورها را تقویت کنند، فناوریهای نوین را منتشر سازند و بهویژه استارتاپهای بازیافت شیمیایی را در مسیر رشد اقتصادی قرار دهند.
اثرات اقلیمی و تزار تجاری اروپا
بر اساس گزارش کمیسیون اروپا، افزایش گردش و استفاده از مواد بازیافتی در بخش پلاستیک میتواند بهطور چشمگیری به کاهش فشارهای زیستمحیطی و اقتصادی کمک کند. تحقیقات مرکز پژوهش مشترک اتحادیه نشان دادهاند که اجرای کامل اقتصاد چرخشی در پلاستیک میتواند تا ۴۵ درصد از انتشارهای مرتبط با تغییر اقلیم در این بخش بکاهد، مصرف انرژی را کارآمدتر کرده و تا ۱۸ میلیارد یورو بهبود در تراز تجاری سالانه تا ۲۰۵۰ ایجاد کند. این دادهها نشان میدهد که بسته جدید میتواند رقابتپذیری جهانی صنایع اروپایی را تقویت کند، زیرا مواد بازیافتی با استانداردهای یکسان قادر خواهند بود در زنجیره تولید اروپا جایگزین مواد اولیه وارداتی شوند.
با اینکه بسته مزبور با استقبال بخشهایی از صنعت و فعالان محیطزیست روبهرو شده، اما برخی فعالان حوزه پلاستیک و بازیافت هشدار دادهاند که برخی چالشها هنوز پابرجا هستند. از جمله اینکه بازار بازیافتی بهطور کامل رقابتی نشده و همچنان قیمتهای پایین پلاستیکهای اولیه وارداتی میتواند فشار بر بازیافتکنندگان داخلی وارد کند، همچنین برخی تحلیلگران معتقدند موفقیت این بسته به اجرای دقیق در سطح ملی، هماهنگی با سیاستهای تجاری و حمایت مالی واقعی بستگی دارد؛ موضوعی که در ماههای آینده به آزمونی مهم برای آینده اقتصاد چرخشی تبدیل خواهد شد.
