به گزارش تجارت نیوز، تحولات اخیر در بازار انرژی بار دیگر نشان داد که وابستگی شدید به نفت و گاز وارداتی می‌تواند اقتصاد کشورها را در برابر تحولات سیاسی و نظامی آسیب‌پذیر کند. افزایش قیمت سوخت و نگرانی درباره اختلال در مسیرهای انتقال انرژی، به‌ویژه در مناطق مهمی مانند خاورمیانه، باعث شده امنیت انرژی به یکی از اولویت‌های اصلی دولت‌ها در اروپا و آسیا تبدیل شود.
در چنین شرایطی، انرژی‌های تجدیدپذیر دیگر تنها موضوعی مرتبط با کاهش آلودگی و مقابله با تغییرات اقلیمی نیستند. برای بسیاری از کشورها، توسعه انرژی خورشیدی و بادی، افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی برق و تقویت شبکه‌های انتقال به بخشی از برنامه امنیت ملی و اقتصادی تبدیل شده است.
اختلال در تردد کشتی‌ها و انتقال انرژی از مسیرهای حساس مانند تنگه هرمز نیز آسیب‌پذیری کشورهایی را که بخش بزرگی از نیاز انرژی خود را از خارج تأمین می‌کنند، بیشتر آشکار کرده است.
جهش قیمت نفت و گاز، زنگ خطر را به صدا درآورد
تأثیر بحران‌های ژئوپلیتیکی بر بازار انرژی را می‌توان به‌وضوح در قیمت نفت و گاز مشاهده کرد.
قیمت گاز طبیعی که در ۲۷ فوریه و پیش از آغاز جنگ، حدود ۳۱.۹۶ یورو به ازای هر مگاوات‌ساعت بود، در ۱۱ سپتامبر به اوج ۸۰.۸۲ یورو رسید. به این ترتیب، قیمت گاز در این بازه بیش از دو برابر شد.
بازار نفت نیز شرایط مشابهی را تجربه کرد. قیمت نفت خام برنت از ۷۶.۳۰ دلار در هر بشکه در ۲۷ فوریه به ۱۲۶.۴۱ دلار در ۳۰ آوریل افزایش یافت.
نفت خام وست تگزاس نیز در ۷ آوریل به ۱۱۷.۶۳ دلار در هر بشکه رسید. البته با کاهش بخشی از فشار بازار، قیمت‌ها تا ۱۱ سپتامبر پایین‌تر آمدند؛ به‌طوری که نفت برنت در این تاریخ حدود ۱۰۵.۶۲ دلار و نفت وست تگزاس حدود ۱۰۰.۸۷ دلار در هر بشکه معامله شد.
این نوسانات نشان می‌دهد حتی کشورهایی که از زیرساخت‌های گسترده انرژی برخوردار هستند، نمی‌توانند خود را به‌طور کامل از تأثیر تحولات بازار جهانی نفت و گاز جدا کنند.
اروپا پس از بحران گاز روسیه، به دنبال امنیت انرژی بیشتر است
اروپا پیش از بحران اخیر نیز تجربه تلخی از وابستگی به واردات انرژی داشت. پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین، کاهش دسترسی به گاز روسیه فشار زیادی بر بازار انرژی این قاره وارد کرد و کشورهای اروپایی مجبور شدند منابع تأمین انرژی خود را متنوع کنند.
اکنون تحولات خاورمیانه فشار تازه‌ای بر بازارهای نفت و گاز وارد کرده است. همین مسئله باعث شده موضوع کاهش وابستگی اروپا به سوخت‌های فسیلی وارداتی بار دیگر در مرکز توجه قرار گیرد.
بانک سرمایه‌گذاری اروپا نیز تأکید کرده است که حرکت به سمت انرژی پاک می‌تواند وابستگی کشورهای اروپایی به واردات انرژی را کاهش دهد و اقتصاد این منطقه را در برابر شوک‌های جهانی مقاوم‌تر کند.
به همین دلیل، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در اروپا دیگر فقط یک برنامه زیست‌محیطی نیست. تولید برق از منابع داخلی مانند باد و خورشید می‌تواند به کشورها کمک کند بخشی از نیاز خود به سوخت‌های وارداتی را کاهش دهند.
انرژی بادی در اروپا با سرعت بیشتری توسعه پیدا می‌کند
رشد انرژی بادی یکی از نشانه‌های تغییر در ترکیب تولید برق اروپا است.
بر اساس داده‌های انجمن انرژی بادی اروپا، کشورهای اروپایی در نیمه نخست سال جاری میلادی ۸.۸ گیگاوات ظرفیت جدید انرژی بادی به شبکه اضافه کردند. این میزان در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته حدود ۳۳ درصد افزایش داشته است.
افزایش ظرفیت نیروگاه‌های بادی در آلمان و اتصال پروژه‌های بادی فراساحلی به شبکه برق از عوامل اصلی این رشد بوده‌اند.
آلمان نیز رکورد قابل توجهی در استفاده از منابع تجدیدپذیر ثبت کرده است. در نیمه نخست سال، انرژی‌های تجدیدپذیر ۵۸ درصد از مصرف برق این کشور را تأمین کردند.
این آمار نشان می‌دهد انرژی‌های تجدیدپذیر در برخی کشورهای اروپایی دیگر یک منبع فرعی برای تولید برق محسوب نمی‌شوند و به بخش مهمی از ساختار انرژی تبدیل شده‌اند.
بریتانیا نیز تولید برق بادی را افزایش داده است
بریتانیا نمونه دیگری از این تغییر است. تولید برق بادی در این کشور در سه‌ماهه نخست سال نسبت به مدت مشابه سال قبل ۳۱ درصد افزایش پیدا کرد.
در همین دوره، انرژی بادی حدود ۴۲ درصد از تولید برق بریتانیا را به خود اختصاص داد.
افزایش تولید برق از باد این امکان را برای شرکت‌های برق فراهم کرده است که در برخی دوره‌ها استفاده از نیروگاه‌های گازی را کاهش دهند. این موضوع علاوه بر کاهش مصرف سوخت فسیلی، می‌تواند وابستگی به قیمت‌های متغیر گاز در بازار جهانی را نیز کمتر کند.
البته انرژی بادی به دلیل وابستگی به شرایط جوی همواره با نوسان تولید مواجه است. به همین دلیل، توسعه نیروگاه‌های بادی باید همزمان با سرمایه‌گذاری در ذخیره‌سازی انرژی و شبکه برق انجام شود.
انرژی خورشیدی پشت‌بام، راهی برای تولید برق در محل مصرف
افزایش قیمت انرژی تنها دولت‌ها و شرکت‌های بزرگ را به فکر تغییر منابع انرژی نینداخته است. مصرف‌کنندگان اروپایی نیز بیش از گذشته به تولید برق در محل مصرف علاقه نشان می‌دهند.
در این میان، نصب پنل‌های خورشیدی روی پشت‌بام خانه‌ها اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. نیروگاه‌های خورشیدی خانگی را می‌توان در مدت کوتاه‌تری نسبت به پروژه‌های بزرگ احداث کرد و برق تولیدشده نیز مستقیماً در همان محل مصرف می‌شود.
برای خانوارها، استفاده از پنل خورشیدی می‌تواند راهی برای کاهش هزینه برق و در عین حال کاهش وابستگی به نوسانات بازار باشد.
گسترش این مدل تولید همچنین فشار روی شبکه‌های برق را در برخی مناطق کاهش می‌دهد، هرچند افزایش سهم انرژی خورشیدی نیازمند مدیریت بهتر شبکه و استفاده از باتری‌های ذخیره‌ساز برای ساعات بدون تابش خورشید است.
ذخیره‌سازی برق به بخش مهمی از امنیت انرژی تبدیل می‌شود
یکی از مهم‌ترین پیامدهای رشد انرژی خورشیدی و بادی، افزایش نیاز به ذخیره‌سازی انرژی است.
تولید برق از باد و خورشید همیشه ثابت نیست. ممکن است در یک روز باد شدیدی وجود داشته باشد یا تابش خورشید زیاد باشد و در روز دیگر تولید کاهش پیدا کند. به همین دلیل، شبکه برق برای استفاده گسترده از این منابع به ظرفیت ذخیره‌سازی بیشتری نیاز دارد.
این موضوع در کشورهای آسیایی نیز به سرعت در حال تبدیل شدن به یک اولویت است.
هند یکی از نمونه‌های مهم در این زمینه محسوب می‌شود. وزارت انرژی‌های نو و تجدیدپذیر این کشور در حال افزایش سرمایه‌گذاری در سامانه‌های ذخیره‌سازی است تا امکان اضافه کردن ظرفیت بیشتری از انرژی‌های تجدیدپذیر به شبکه فراهم شود.
بر اساس برآوردهای هند، نیاز این کشور به ذخیره‌سازی انرژی تا سال ۲۰۳۲ به ۴۱۱.۴ گیگاوات‌ساعت خواهد رسید.
این رقم نشان می‌دهد توسعه انرژی خورشیدی و بادی بدون ایجاد ظرفیت کافی برای ذخیره برق نمی‌تواند به‌تنهایی پاسخگوی نیاز آینده شبکه باشد.
کره جنوبی به دنبال توسعه همزمان انرژی پاک و شبکه برق است
کره جنوبی نیز تلاش می‌کند در کنار افزایش ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر، زیرساخت شبکه برق خود را تقویت کند.
این کشور هدف‌گذاری کرده است که تا سال ۲۰۳۰ حدود ۱۰۰ گیگاوات ظرفیت انرژی تجدیدپذیر داشته باشد. رسیدن به این هدف نیازمند توسعه خطوط انتقال و افزایش توانایی شبکه برای مدیریت حجم بیشتری از برق تولیدشده از منابع متغیر مانند باد و خورشید است.
این تجربه نشان می‌دهد توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر تنها به ساخت نیروگاه محدود نمی‌شود. هرچه سهم انرژی خورشیدی و بادی افزایش یابد، شبکه برق نیز باید هوشمندتر، انعطاف‌پذیرتر و مجهزتر به سامانه‌های ذخیره‌سازی شود.
فیلیپین نیز ظرفیت تجدیدپذیر خود را افزایش می‌دهد
فیلیپین یکی دیگر از کشورهای آسیایی است که برنامه گسترده‌ای برای افزایش سهم انرژی‌های تجدیدپذیر دارد.
وزارت انرژی این کشور قصد دارد تا سال ۲۰۳۵ حدود ۲۵ گیگاوات ظرفیت جدید انرژی تجدیدپذیر ایجاد کند.
بر اساس برنامه توسعه برق فیلیپین، انتظار می‌رود منابع تجدیدپذیر تا سال ۲۰۳۰ حدود ۳۵ درصد و تا سال ۲۰۴۰ حدود ۵۰ درصد از کل تولید برق این کشور را به خود اختصاص دهند.
این کشور همچنین برنامه دارد در سال جاری ۱۴۷۱ مگاوات ظرفیت ترکیبی از پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر و ذخیره‌سازی را به شبکه برق اضافه کند.
چنین برنامه‌ای نشان می‌دهد کشورهای آسیایی نیز در حال حرکت به سمت ترکیبی از تولید برق پاک و ذخیره‌سازی هستند تا وابستگی خود به سوخت‌های وارداتی را کاهش دهند.
وابستگی تایلند به گاز، اهمیت انرژی خورشیدی را بیشتر کرده است
تایلند نیز به دلیل وابستگی قابل توجه شبکه انرژی خود به گاز طبیعی، به دنبال متنوع کردن منابع تأمین انرژی است.
افزایش ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی و دیگر منابع تجدیدپذیر می‌تواند به این کشور کمک کند سهم گاز طبیعی در تولید برق را کاهش دهد.
این مسئله در شرایطی که قیمت جهانی گاز دچار نوسان می‌شود، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. هرچه منابع داخلی انرژی افزایش پیدا کنند، اقتصاد کشور در برابر جهش قیمت سوخت‌های وارداتی آسیب‌پذیری کمتری خواهد داشت.
چین؛ توسعه انرژی پاک در کنار تقویت شبکه
چین نیز توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر را بخشی از برنامه گسترده‌تر خود برای ایجاد ساختار جدید انرژی قرار داده است.
سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های خورشیدی و بادی، توسعه باتری‌ها و دیگر روش‌های ذخیره‌سازی و همچنین گسترش شبکه انتقال برق، بخش‌هایی از این برنامه را تشکیل می‌دهند.
برای چین، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر علاوه بر مسائل زیست‌محیطی، به امنیت تأمین انرژی نیز مربوط می‌شود. افزایش تولید برق از منابع داخلی می‌تواند وابستگی اقتصاد این کشور به بازار جهانی سوخت‌های فسیلی را کاهش دهد.
امنیت انرژی به اندازه کاهش آلودگی اهمیت پیدا کرده است
تحولات اروپا و آسیا نشان می‌دهد نگاه کشورها به انرژی‌های تجدیدپذیر در حال تغییر است. در گذشته، یکی از مهم‌ترین دلایل توسعه انرژی خورشیدی و بادی، کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و مقابله با تغییرات اقلیمی بود.
امروز اما یک انگیزه مهم دیگر نیز به این فهرست اضافه شده است: امنیت انرژی.
کشوری که بتواند بخش بیشتری از برق مورد نیاز خود را با استفاده از منابع داخلی مانند خورشید و باد تولید کند، در برابر اختلال در واردات نفت و گاز یا افزایش ناگهانی قیمت‌ها آسیب‌پذیری کمتری خواهد داشت.
از سوی دیگر، توسعه باتری‌های ذخیره‌ساز، شبکه‌های برق و تولید پراکنده می‌تواند انعطاف‌پذیری سیستم انرژی را افزایش دهد.
به همین دلیل انتظار می‌رود سیاست‌های انرژی در اروپا و آسیا طی سال‌های آینده بیش از گذشته بر سه محور متمرکز شوند: افزایش تولید برق تجدیدپذیر، توسعه ذخیره‌سازی و تقویت شبکه‌های انتقال و توزیع.
افزایش قیمت نفت و گاز و نگرانی از اختلال در مسیرهای انتقال انرژی، وابستگی کشورهای واردکننده به سوخت‌های فسیلی را بار دیگر به یک مسئله جدی تبدیل کرده است. در چنین شرایطی، انرژی‌های تجدیدپذیر از یک گزینه صرفاً زیست‌محیطی به ابزاری برای افزایش امنیت انرژی تبدیل شده‌اند.
اروپا در حال افزایش ظرفیت نیروگاه‌های بادی و خورشیدی است و در نیمه نخست سال ۸.۸ گیگاوات ظرفیت جدید بادی به شبکه خود اضافه کرده؛ رقمی که ۳۳ درصد بیشتر از مدت مشابه سال گذشته بوده است. در آلمان نیز تجدیدپذیرها ۵۸ درصد از مصرف برق نیمه نخست سال را تأمین کرده‌اند.
در آسیا نیز کشورهایی مانند هند، کره جنوبی، فیلیپین، تایلند و چین سرمایه‌گذاری در انرژی خورشیدی، بادی، ذخیره‌سازی و شبکه برق را افزایش داده‌اند. هند انتظار دارد نیازش به ذخیره‌سازی انرژی تا سال ۲۰۳۲ به ۴۱۱.۴ گیگاوات‌ساعت برسد و کره جنوبی نیز هدف ۱۰۰ گیگاوات ظرفیت تجدیدپذیر تا سال ۲۰۳۰ را دنبال می‌کند.
در مجموع، بحران‌های اخیر نشان داده‌اند که آینده انرژی تنها به قیمت سوخت یا میزان انتشار کربن وابسته نیست. کشورها اکنون به دنبال سیستمی هستند که بتواند در برابر جنگ، تحریم، اختلال در مسیرهای انتقال و جهش قیمت‌ها نیز مقاومت کند. انرژی خورشیدی و بادی در کنار ذخیره‌سازی و شبکه‌های برق قدرتمند، به همین دلیل در حال تبدیل شدن به یکی از پایه‌های اصلی راهبرد امنیت انرژی در اروپا و آسیا هستند.
