شاخص لگاتوم رفاه کشورها
‫اقتصاد و زندگی‬

شاخص لگاتوم: رفاه چیست و به چه کشوری مرفه می‌گوییم؟

احتمالا بارها در اخبار شنیده‌اید که کشورمان در شاخص‌های مختلف در سطح جهانی و منطقه‌ای دارای رتبه‌های متفاوتی است. یکی از مسائل مهمی که با توجه به آن کشورها رتبه‌بندی می‌شوند، رفاه است. رفاه را شاید بتوان هدفِ غایی هر اقتصاد و یا به‌صورت کلی‌تر هدف غایی نوعِ بشر دانست. انسان‌ها از بدو پیدایش به دنبال سعادت بوده‌اند و شاید مصداق سعادتمندی در دنیای امروزِ ما را تا حدی بتوان با رفاه توضیح داد. موسسه لگاتوم شاخصی به نام شاخص لگاتوم را برای اندازه‌گیری سطح رفاه کشورها دارد. این شاخص به‌جز تولید ناخالص داخلی عوامل دیگر چون سرمایه اجتماعی، سلامتی، آزادی سیاسی و کیفیت کلی زندگی را نیز در نظر می‌گیرد.

این شاخص به ما می‌گوید که مرفه‌ترین کشورها لزوما آن‌هایی نیستند که تولید ناخالص داخلی بالایی دارند، بلکه کشورهایی هستند که شهروندانشان آزاد، شاد و سالمند. این دقیقا همان چیزی است که احساس رضایت‌مندی، خوشبختی و سعادت را در فرد شکل می‌دهد. نکته کلیدی این است که سیاست‌گذارانی که سیاست‌ها و اقداماتشان در راستای تبدیل کردنِ شهروندان به انسان‌هایی شاد، سرزنده و خوشبخت قرار دارد، علاوه بر تشکیل یک جامعه سالم و پویا در حال کاهش دادن هزینه‌های اجتماعی و قرار گرفتن شاخص‌های اقتصادی در روندی مثبت و رو به رشد هستند. چراکه جامعه‌ای که تعاملات انسان‌ها در آن برنده و تیز باشد، به‌طورقطع با هزینه‌های بالایی دست‌به‌گریبان است.

شاخص‌های فرعی زیر چتر لگاتوم

شاخص لگاتوم بر اساس ۹ شاخص فرعی تشکیل می‌شود که همگی در کنار هم نهایتا میزان رفاه یک کشور را اندازه‌گیری می‌کنند. این شاخص‌های فرعی عبارت‌اند از:

اقتصاد، کارآفرینی و فرصت، حکمرانی، سرمایه اجتماعی، آزادی فردی، آموزش، سلامت، ایمنی و امنیت و محیط‌زیست.

شاخص لگاتوم بر اساس ۹ شاخص فرعی را اندازه‌گیری می‌کنند: اقتصاد، کارآفرینی و فرصت، حکمرانی، سرمایه اجتماعی، آزادی فردی، آموزش، سلامت، امنیت و محیط‌زیست.

برای به دست آوردن شاخص کل لگاتوم، به همه شاخص‌های فرعی، وزن مساوی داده می‌شود. هر کشور، نمره‌هایی در هر شاخص فرعی به دست می‌آورد که بر اساس ترکیب عملکردش در متغیرهای مختلف و سطوح گوناگون اهمیت این متغیرها است. سپس نمره‌های این شاخص‌های فرعی، متوسط‌گیری می‌شوند تا یک نمره کل برای کشور در این شاخص به دست آید. درنهایت کشورها به صف شده و با توجه به این نمره‌ها، در رتبه‌های مختلف قرار می‌گیرند. بی‌شک رتبه کشور هرچه به صدر جدول نزدیک‌تر باشد، یعنی آن کشور رفاه بالاتری را برای زندگیِ شهروندانش فراهم کرده است.

اقتصاد

اقتصاد سالم علاوه بر اینکه درآمد سرانه را افزایش می‌دهد، باعث افزایش سطح کلی رفاه نیز می‌شود. در قسمت این شاخصِ فرعی عملکرد یک کشور در چهار حوزه کلیدی اندازه‌گیری می‌شود. این چهار حوزه عبارت‌اند از: سیاست‌های اقتصادی کلان، انتظارات و رضایتمندی از اقتصاد، بنیان‌هایی برای رشد، کارایی بخش مالی.

به‌طور مثال این شاخص به ما می‌گوید که اگر در کشورتان نرخ تورم پایین، نرخ بیکاری کم و نرخ پس‌انداز داخلی خوبی دارید، این متغیرها اثر مثبت و خوبی بر روی درآمد و رفاه افراد جامعه‌تان می‌گذارند. همچنین اگر در کشوری مردم به نهادهای مالی اعتماد داشته باشند، سرپناه و پس‌انداز کافی داشته باشند و از استانداردهای زندگی‌شان راضی باشند، رتبه خوبی از نظر اقتصادی در شاخص لگاتوم به دست می‌آورند. اما داستان به همین‌جا ختم نمی‌شود و این شاخص فراگیرتر از این‌ها است.

10 کشور برتر در گروه شاخص کیفیت اقتصاد عبارت‌اند از: نیوزلند، هلند، سوئد، سوییس، آلمان، دانمارک، نروژ، سنگاپور، لوکزامبورگ، بریتانیا و ۱۰ کشور بدتر شامل: یمن، موریتانی، جمهوری دموکراتیک کنگو، لسوتو، جمهوری مرکزی آفریقا، چاد، کنگو، عراق، سودان، آنگولا و نیجریه هستند.

کارآفرینی و فرصت

شرایط کارآفرینی مناسب باعث می‌شود که شهروندان یک کشور بتوانند ایده‌های خود را به منصه ظهور بگذارند و فرصت‌های جدیدی را برای بهبود وضعیت زندگی خود به دست آورند. اما اگر برای شروع یک کسب‌وکار و یا عملی کردن یک ایده، هزاران مانع و بروکراسی‌هایی دست و پاگیر وجود داشته باشد، قطعا افراد جامعه نمی‌توانند طرح خود را عملی کرده و از طریق آن به رفاه دست پیدا کنند. زیرشاخص کارآفرینی و فرصت این تاثیرات را به‌وسیله سنجش نحوه عمل کشورها در سه حوزه به دست می‌آورد: محیط کارآفرینی، فعالیت‌های ابتکاری، دسترسی به فرصت.

شاخص لگاتوم رفاه کشورها کارآفرینی

کارآفرینی به مردم یک کشور اجازه می‌دهد ایده‌های خود را عملی کنند.

اگر یک کشور مکان مناسبی برای کارآفرینان جهت شروع یک تجارت باشد، سرورهای اینترنتی امن داشته باشد و مردم بتوانند با سخت‌کوشی و نه از طریق روابط پیشرفت کنند، این کشور می‌تواند رتبه خوبی در این زمینه به دست آورد. هزینه شروع کسب‌وکار کم و وجود درک مثبت از محیط کارآفرینی، توانایی کشور برای تجاری نمودن نوآوری‌ها در این زیر شاخص محاسبه و اندازه‌گیری می‌شود.

10 کشور برتر در این گروه شاخص عبارت‌اند از: ایالات‌متحده امریکا، نیوزلند، کانادا، هنگ‌کنگ، بریتانیا، سنگاپور، استرالیا، فنلاند، سوییس، نروژ و ۱۰ کشور بدتر در این گروه شاخص یمن، آنگولا، لیبی، عراق، ونزوئلا، جیبوتی، جمهوری افریقای مرکزی، سودان، جمهوری دموکراتیک کنگو، چاد و موریتانی هستند.

حکمرانی

اداره درست و اصولی یک جامعه به‌طورقطع رفاه و رشد اقتصادی را برای آن به همراه خواهد داشت. به همین منظور حاکمیت درست و اصولی نقش بسیار پررنگی دارد. در شاخص لگاتوم حکمرانی در سه حوزه موردبررسی قرار می‌گیرد: دولتِ (حکومت) کارا و پاسخگو، انتخابات و مشارکت سیاسی منصفانه، حاکمیت قانون.

نهاد حکمرانی دموکراتیک و باثبات، نهادی است که از آزادی‌های سیاسی حمایت می‌کند، محیط لازم برای مشارکت مدنی را فراهم می‌آورد. نهادی منصف و پاسخگو است که مردم به آن اعتماد دارند. چنین نهادی در حال حرکت به سمت سطوح بالاتر رشد و توسعه و رفاه است و در محاسبه این شاخص رتبه خوبی را در زمینه حکمرانی کسب می‌کند. در زیر شاخص‌های حکمرانی چنین سوالاتی سنجیده می‌شود:

  • آیا از تلاش حکومت برای حل مشکل فقر راضی هستید؟
  • آیا به نتیجه انتخابات اعتماد دارید؟
  • آیا به ارتش، سیستم قضایی و به‌طورکلی حکومت ملی اعتماد دارید؟
  • آیا صدای شما در طی یک سال گذشته به گوش یکی از مقامات رسمی رسیده است؟

همچنین مواردی چون حقوق سیاسی، فساد دولتی، محدودیت‌های سیاسی، کارایی حکومت نیز موردمطالعه و بررسی قرار می‌گیرند.

10 کشور برتر در این گروه شاخص‌ها عبارت‌اند از: فنلاند، نیوزلند، نروژ، هلند، سوئد، سوییس، دانمارک، لوکزامبورگ، کانادا و آلمان و ۱۰ کشور بدتر؛ یمن، کنگو، افغانستان، ونزوئلا، چاد، لیبی، جمهوری دموکراتیک کنگو، سودان، بروندی، سوازیلند، آفریقای مرکزی هستند.

آموزش

هرچقدر از نقش مهم و موثر آموزش در فرآیند توسعه و رفاه بگوییم کم گفته‌ایم. همان‌طور که در آکادمی تجارت بسیار بر آن تاکید کرده‌ایم، آموزش‌وپرورش کودکان می‌تواند نقش مهمی در روند توسعه داشته باشد. در شاخص لگاتوم به آموزش نیز توجه شده است و آن را در سه حوزه مختلف در بوته آزمایش قرار داده است. این حوزه‌ها عبارت‌اند از؛ دسترسی به آموزش، کیفیت آموزش، سرمایه انسانی.

در این شاخص محاسبه می‌شود که آیا کودکان برای یادگیری فرصت دارند؟ آیا افراد جامعه از کیفیت آموزش راضی هستند؟ همچنین نرخ ناخالص ثبت‌نام در مقطع متوسطه، نرخ ناخالص ثبت‌نام در آموزش عالی، نرخ خالص ثبت‌نام در مقطع ابتدایی، نسبت دانش‌آموز به معلم، آموزش متوسط و عالی به ازای هر کارگر محاسبه و اندازه‌گیری می‌شود.

در این شاخص محاسبه می‌شود که آیا کودکان برای یادگیری فرصت دارند؟ آیا افراد جامعه از این کیفیت در آموزش راضی هستند؟

برای مشخص شدن میزان کیفیت تحصیلات معمولا از آزمون‌های تیمز و پرلز استفاده می‌شود. انجمن بین‌المللی ارزشیابی پیشرفت تحصیلی که یک نهاد غیرانتفاعی و غیردولتی است، این آزمون‌ها را در سرتاسر دنیا برگزار می‌کند. پرلز دربرگیرنده‌ی مطالعه بین‌المللی در این زمینه است که هر کشور در حوزه آموزش و بالاخص سوادِ خواندن چقدر پیشرفت کرده است. در این آزمون بررسی می‌شود که دانش آموزان در مدارس تا چه حدی، خواندن و درک مطلب را یاد می‌گیرند و توانایی ساخت معنا به دست می‌آورند؟

آزمون تیمز نیز در برگیرنده‌ی مطالعه بین‌المللی رونـدپیشرفت ریاضیات و علوم است و این را بررسی می‌کند که در هر کشور دانش‌آموزان چقدر در تحصیلات پایه ریاضیات و علوم واقعا پیشرفت می‌کنند؟

10 کشور برتر در این گروه شاخص‌ها عبارت‌اند از؛ سوییس، هلند، فنلاند، استرالیا، نروژ، بریتانیا، ایرلند، ایلات متحده امریکا، بلژیک، سنگاپور و ۱۰ کشور بدتر در این گروه شاخص عبارت‌اند از: چاد، جمهوری افریقای مرکزی، نیجر، گینه، مالی، سودان، بنین، یمن، افغانستان، لیبریا، سیرالئون.

سلامت

ضرب‌المثل عقل سالم در بدن سالم بسیار مناسب این بخش است. جامعه‌ای که شهروندانش از سلامت ذهنی و جسمی برخوردار نباشند، قطعا در مسیر رشد و توسعه به مشکل برمی‌خورد و رفاه شهروندانش به مخاطره می‌افتد. درنتیجه برای رسیدن به رفاه و توسعه در کشور، ما نیازمند افرادی هستیم که از سلامت ذهنی و فیزیکی برخوردار باشند. شاخص لگاتوم نیز به بخش سلامت توجه دارد و این زیرشاخص را در سه بخش موردبررسی قرار می‌دهد. این بخش‌ها عبارت‌اند از: نتایج و وضعیت بهداشت پایه، زیرساخت‌های سلامتی و مراقبت‌های پیش‌گیرانه، رضایت از سلامت فیزیکی و ذهنی.

شاخص لگاتوم رفاه کشورها بیمارستان

مردم یک کشور مرفه نباید نگران مشکلات بهداشتی و درمانی باشند.

در این زیرشاخه از شاخص لگاتوم به محاسبه امید به زندگی متوسط، نرخ مرگ‌ومیر نوزادان و سوءتغذیه، تعداد تخت‌های بیمارستان (به ازای هر ۱۰۰۰ نفر)، هزینه‌های بهداشت و درمان به ازای هر فرد، پرداخته می‌شود. همچنین رضایت افراد یک جامعه از وضعیت سلامتی‌شان، کیفیت آب‌وهوای محل زندگی‌شان و زیبایی محیطی که در آن زندگی می‌کنند نیز موردتوجه قرار می‌گیرد. هر چه آمارهای مربوط به‌سلامت جسمی بهتر باشد و از نظر ذهنی نیز شهروندان نشاط و رضایت لازم برای یک زندگی پویا را داشته باشند، آن جامعه رتبه خوبی در شاخص سلامت به دست می‌آورد.

10 کشور برتر در این گروه شاخص‌ها عبارت‌اند از: لوکزامبورگ، سنگاپور، سوییس، ژاپن، هلند، سوئد، هنگ‌کنگ، استرالیا، رژیم اشغالگر قدس و آلمان و ۱۰ کشور بدتر در این گروه شاخص‌ها عبارت‌اند از: چاد، جمهوری آفریقای مرکزی، گینه، لیبرا، بنین، موزامبیک، ایووری کوست، نیجریه، توگو، اوگاندا و سیرالئون.

ایمنی و امنیت

زندگی در کشوری که هرلحظه امکان به خطر افتادن جان و مال و از بین رفتن آن وجود دارد، زندگی با فقدان رفاه و آسایش خواهد بود. امنیت در یک کشور شاخص بسیار مهمی در اندازه‌گیری رفاه است. شاخص لگاتوم امنیت را نیز در زیر شاخص‌هایش لحاظ کرده است و آن را در دو حوزه امنیت ملی و ایمنی شخصی موردبررسی قرار می‌دهد.

زمانی که محیط اجتماعی و سیاسی کشوری باثبات و خالی از نااطمینانی باشد، سرمایه‌گذاری‌های داخلی و خارجی جذب سیستم شده و تولید افزایش پیدا می‌کند که این به‌نوبه خود باعث رشد اقتصاد خواهد شد. در مورد امنیت فردی نیز باید گفت زمانی این امنیت فراهم است که شما فرصتی برای بیان عقاید سیاسی خود بدون ترس از مجازات داشته باشید، اگر در شب بخواهید قدم بزنید احساس امنیت کنید، به شما در خیابان حمله نشود و به‌طورکلی ذهن و جسمتان در امنیت باشد.

10 کشور برتر در این گروه شاخص‌ها عبارت‌اند از: سنگاپور، لوکزامبورگ، ژاپن، ایسلند، دانمارک، نروژ، آلمان، سوییس، اتریش، سوئد و ۱۰ کشور بدتر در این گروه شاخص‌ها عبارت‌اند از: جمهوری افریقای مرکزی، جمهوری دموکراتیک کنگو، عراق، افغانستان، نیجریه، سودان، پاکستان، کلمبیا، فیلیپین، یمن و کامرون.

آزادی فردی

آزادی فردی و بردباری اجتماعی در شاخص لگاتوم موردتوجه قرار گرفته است. در این شاخص اثر آزادی فردی در زمینه آزادی انتخاب، بیان، جنبش و اعتقاد بر سرانه تولید ناخالص داخلی و رفاه ذهنی شهروندان موردبررسی قرار می‌گیرد. هر چه آزادی‌های فردی شهروندان بیشتر باشد، تاثیر مثبتی بر روند توسعه و رشد خواهد داست. همچنین هر چه یک کشور از نظر احترام به اقلیت‌های قومی و مذهبی و احترام به مهاجران مکان مناسب‌تری باشد، این شاخص نمره بهتری به آن کشور می‌دهد.

10 کشور برتر در این گروه شاخص‌ها عبارت‌اند از: لوکزامبورگ، کانادا، نیوزلند، ایسلند، ایرلند، اروگوئه، هلند، فنلاند، بلژیک، پرتغال و ۱۰ کشور بدتر در این گروه شاخص‌ها عبارت‌اند از؛ افغانستان، سودان، یمن، مصر، ایران، لیبی، جمهوری آفریقای مرکزی، روسیه، جمهوری دموکراتیک کنگو و عراق.

سرمایه اجتماعی

سرمایه اجتماعی همان چسب لازم برای قرار دادن اجزای هر سیستمی در کنار یکدیگر است. سرمایه اجتماعی بالا در یک کشور نماد خوشبختی بیشتر و تعامل سازنده در آن است. در شاخص لگاتوم در دو حوزه انسجام و مشارکت اجتماعی، شبکه‌های خانوادگی و اجتماعی، سرمایه اجتماعی موردبررسی قرار می‌گیرد.

سرمایه اجتماعی بالا در یک کشور نماد خوشبختی بیشتر و تعامل سازنده در آن است.

در جامعه‌ای که فعالیت‌های داوطلبانه وجود دارد، افراد به غریبه‌ها کمک می‌کنند، سازمان‌های خیریه را حمایت می‌کنند، به یکدیگر اعتماد دارند و مواردی این‌چنین، روند رسیدن به سطوح بالای رفاه و رشد و توسعه سریع‌تر اتفاق می‌افتد.

10 کشور برتر در این گروه شاخص‌ها عبارت‌اند از: نیوزلند، استرالیا، کانادا، ایالات‌متحده امریکا، ایسلند، نروژ، دانمارک، مالت، آلمان، ایرلند و ۱۰ کشور بدتر در این گروه شاخص‌ها عبارت‌اند از: بروندی، یمن، بنین، توگو، افغانستان، مراکش، جمهوری افریقای مرکزی، آنگولا، ارمنستان، چین، گرجستان.

محیط‌زیست

جای این شاخص فرعی در محاسبه میزان خوشبختی و رفاه افراد یک جامعه حقیقتا خالی بود. چه کسی است که از زندگی در محیطی آلوده و کثیف، آشامیدن آب بی‌کیفیت و استنشاق هوای آلوده لذت ببرد و احساس خوشبختی و سعادت کند؟

شاخص لگاتوم رفاه کشورها تهران

شهر زیبا بر احساس رفاه عمومی تاثیر می‌گذارد.

شاخص فرعی محیط‌زیست به‌تازگی در محاسبات شاخص لگاتوم وارد شده است. شاخص محیط‌زیست عملکرد هر کشور را در سه حوزه می‌سنجد: کیفیت محیط‌زیست و طبیعت، فشارهای زیست‌محیطی و تلاش‌ها در جهت حفظ محیط‌زیست.

10 کشور برتر در این گروه شاخص‌ها عبارت‌اند از: اسلونی، فنلاند، لوکزامبورگ، فرانسه، نروژ، آلمان، استونی، سویس، سوئد، بریتانیا و ۱۰ کشور بدتر در این گروه شاخص‌ها عبارت‌اند از: پاکستان، عراق، افغانستان، موریتانی، یمن، جمهوری دموکراتیک کنگو، سودان، مولداوی، آذربایجان، هند، آنگولا.

وضعیت ایران در شاخص لگاتوم

در سال ۲۰۱۶ ایران تقریبا در انتهای جدول رده‌بندی این شاخص قرار داشته و از میان ۱۴۹ کشور رتبه ۱۱۸ را به دست آورده است. اما طبق نتایج امسال کشورمان در رده‌بندی شاخص لگاتوم یک پله صعود داشته است. در سال ۲۰۱۶ ایران در برخی از زیرشاخه‌ها وضعیت بهتری نسبت به برخی دیگر داشته که در ادامه به بررسی آن می‌پردازیم.

در سال ۲۰۱۶ در شاخص اقتصادی که حوزه بررسی آن را پیش‌تر توضیح دادیم، ایران رتبه ۱۱۴ را کسب کرده است، همچنین در شاخص کارآفرینی و فرصت‌ها رتبه ۹۲ را به دست آورده که در سال ۲۰۱۴ در همین زیرشاخص ما رتبه ۹۳ را داشته‌ایم. در شاخص حاکمیت رتبه ایران ۱۳۶ بوده است که نسبت به سال‌های قبل بدتر شده است. در سال ۲۰۱۴ رتبه حاکمیت ایران ۱۲۰ بوده است.

نمره ایران در شاخص آموزش ۷۱ بوده است، این در حالی است که در سال ۲۰۱۵ رتبه ۶۵ و در ۲۰۱۴ رتبه ۵۷ را داشته‌ایم و تقریبا سیر نزولی را در حوزه آموزش پیش‌گرفته‌ایم. در شاخص سلامت، کشور ما در سال ۲۰۱۶ رتبه ۹۲ را به دست آورده. این در حالی است که در سال قبل رتبه ۶۷ متعلق به ما بود. در شاخص امنیت و ایمنی رتبه ۱۲۰ را داشته‌ایم که این عدد نسبت به سال ۲۰۱۵ تغییر خاصی نکرده است، اما نسبت به سال ۲۰۱۴ که رتبه امنیت کشور ۱۲۶ بوده است پیشرفت داشته‌ایم. اما در آزادی‌های فردی با رتبه ۱۴۵ از میان ۱۴۷ کشور تقریبا نزدیک به قعر جدول قرار داریم. متاسفانه در سال‌های پیش رتبه ما در این شاخص بهتر بوده است.

در دو شاخص آخرِ سرمایه اجتماعی و محیط‌زیست رتبه ۷۴ و رتبه ۱۱۱ را به دست آورده‌ایم. همان‌طور که مشاهده کردید بهترین رتبه ما در آموزش و بدترین آن در آزادی‌های فردی بوده است.

محیا وروانی

2 دیدگاه




  1. 3



    0

    مقاله جالب و در عین حال قابل تاملی بود . سپاس
    اگر منبع رتبه بندی رو هم در مقاله مشخص میکردین گرید نوشته نیز افزایش می یافت.




    • 2



      1

      سلام گزارش بسیار جالب و مفید بود . امیدواریم باعث ایجاد انگیزه برای ما بشه تا ایران در جایگاه مناسبی قراربگیره

دیدگاه شما

لطفا فارسی تایپ کنید و با حروف لاتین (فینگلیش) ننویسید.
نظرات پس از بازبینی منتشر می‌شود

ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید.

رسانه تجارت‌نیوز بستری آنلاین برای دایره متنوعی از محتوای اقتصادی است. اخبار به‌روز، تحلیل‌های کارشناسانه و آموزش‌‌های مفید در اقتصاد و تجارت را از کانال‌های مختلف در دسترس شما قرار می‌دهیم. آرمان ما گردش آزادانه جریان اطلاعات در اقتصاد کشور است. تلاش می‌کنیم منبع موثقی برای کنش‌گران اقتصادی باشیم.