به گزارش تجارت نیوز، فرزندآوری در سال‌های اخیر به یکی از محورهای اصلی سیاست‌گذاری جمعیتی کشور تبدیل شده است؛ از وام فرزندآوری گرفته تا کارت‌های حمایتی، افزایش برخی مزایای خانوادگی و مشوق‌هایی که قرار است بخشی از هزینه‌های تولد و نگهداری کودک را برای خانواده‌ها جبران کند. اما در میان فهرست بلندبالای حمایت‌ها، یک پرسش اساسی همچنان پابرجاست: اگر خانواده‌ای تصمیم به داشتن فرزند بگیرد، آیا نظام سلامت کشور نیز به همان اندازه برای تولد و مراقبت از این فرزند آماده است؟
مساله فقط هزینه پوشک، شیرخشک، لباس یا آموزش نیست. تولد یک کودک از همان دوران بارداری، خانواده را با مجموعه‌ای از خدمات پزشکی مواجه می‌کند؛ از مراقبت‌های دوران بارداری و آزمایش‌ها گرفته تا سونوگرافی، غربالگری‌های ضروری، زایمان، مراقبت از نوزاد، واکسیناسیون، بیماری‌های احتمالی، خدمات تخصصی کودکان و در مواردی درمان‌های طولانی‌مدت.
در چنین شرایطی، وقتی همزمان کمبود دارو، افزایش هزینه تجهیزات پزشکی، بدهی بیمه‌ها، افزایش تعرفه‌های درمان و رشد پرداخت از جیب مردم به یکی از مسائل جدی نظام سلامت تبدیل شده، پرسش درباره آمادگی زیرساخت درمان برای سیاست افزایش جمعیت، دیگر یک پرسش حاشیه‌ای نیست.
۸۰ درصد هزینه درمان از جیب مردم پرداخت می‌شود
سلمان اسحاقی، سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس، در تازه‌ترین اظهارات خود تصویری بسیار نگران‌کننده از وضعیت هزینه‌های درمان ارائه کرده است. او گفته است بیش از ۸۰ درصد هزینه درمان از جیب مردم پرداخت می‌شود و با انتقاد از وضعیت تأمین دارو و تجهیزات پزشکی، گفته است: «به جایی رسیده‌ایم که آرزو می‌کنیم مردم مریض نشوند» و اگر بیمار شوند، ممکن است درمان برای آنان به مرگ منتهی شود.
فرزندآوری فقط با تولد یک نوزاد تمام نمی‌شود
سیاست جمعیتی زمانی می‌تواند پایدار باشد که تولد فرزند را یک «فرایند سلامت» نیز ببیند، نه صرفاً یک رخداد جمعیتی. یک خانواده پیش از تولد فرزند ممکن است با ناباروری مواجه باشد. در این مرحله، نیاز به آزمایش، تشخیص، دارو و درمان تخصصی وجود دارد. پس از بارداری، مراقبت‌های دوران بارداری آغاز می‌شود و بعد از تولد نیز خدمات نوزاد، مراقبت‌های مادر، واکسیناسیون، بیماری‌های کودکان و خدمات تخصصی مورد نیاز قرار می‌گیرد.
قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت نیز در همین زمینه تکالیف مشخصی برای نظام سلامت در نظر گرفته است. ماده ۴۳ این قانون وزارت بهداشت را مکلف کرده است با همکاری وزارت تعاون و سازمان‌های بیمه‌گر، خدمات معاینه، بیماریابی، تشخیص علت ناباروری و درمان آن را برای زوج‌های واجد شرایط تحت پوشش بیمه‌های پایه قرار دهد. برای افراد بالای ۳۵ سال نیز دوره انتظار از یک سال به شش ماه کاهش یافته است. اما مشکل اصلی از جایی آغاز می‌شود که میان «تکلیف قانونی» و «توان واقعی نظام سلامت برای اجرای آن» فاصله ایجاد شود.
اجرای قانون جوانی جمعیت نیازمند «اراده عملی» است / جمعیت بیشتر بدون ظرفیت درمانی ریسک پر خطری است
سینا سماواتی، عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی و کارشناس حوزه درمان در این باره به تجارت‌نیوز می‌گوید: اجرای قانون جوانی جمعیت نیازمند «اراده عملی» است. برخی خدمات و داروها پس از تغییر سازوکار پوشش بیمه‌ای با مشکل مواجه شده‌اند و پرداخت‌های با تأخیر بیمه‌ها نیز بر مراکز درمانی اثر گذاشته است.
او می‌افزاید: وقتی بر آماده نبودن زیرساخت سلامت برای افزایش جمعیت تاکید می‌کنیم به این معنا نیست که افزایش جمعیت الزاماً بحران ایجاد می‌کند، بلکه به این معنا که هر افزایش پایدار در تعداد تولدها باید با افزایش ظرفیت خدمات متناسب همراه باشد.
سماواتی ادامه می‌دهد: اگر تعداد تولدها افزایش یابد اما تعداد تخت‌های کودکان، متخصصان اطفال، متخصصان زنان، ماماها، پرستاران، مراکز تصویربرداری، آزمایشگاه‌ها، داروهای مورد نیاز مادر و کودک و منابع بیمه‌ای متناسب افزایش پیدا نکند، فشار اصلی به همان زیرساخت موجود منتقل خواهد شد.
خانواده تنها هزینه تولد فرزند را نمی‌پردازد، بلکه هزینه سلامت او را نیز در سال‌های بعد برعهده دارد
این عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی خاطر نشان می‌کند: در چنین شرایطی حتی ممکن است سیاستی که با هدف حمایت از خانواده طراحی شده، در مرحله اجرا با افزایش هزینه‌های خانوار مواجه شود؛ زیرا خانواده تنها هزینه تولد فرزند را نمی‌پردازد، بلکه هزینه سلامت او را نیز در سال‌های بعد برعهده دارد.
مشکل فقط تخت بیمارستانی نیست؛ دارو و نیروی انسانی هم بخشی از زیرساخت‌اند
سماواتی در بخش دیگری از سخنان خود می‌گوید: وقتی از «زیرساخت سلامت» صحبت می‌شود، نباید فقط تعداد بیمارستان‌ها و تخت‌های بیمارستانی را محاسبه کرد. دارو یکی از مهم‌ترین اجزای این زیرساخت است.
او ادامه می دهد: اگر داروی مورد نیاز بیمار در دسترس نباشد، حتی مجهزترین بیمارستان نیز نمی‌تواند تمام خدمات مورد نیاز را ارائه کند. تجهیزات پزشکی نیز وضعیت مشابهی دارند.
این کارشناس حوزه درمان می‌افزاید: از سوی دیگر، زیرساخت انسانی نیز اهمیت دارد. افزایش جمعیت کودک به معنای افزایش نیاز به پزشک اطفال، متخصص زنان، ماما، پرستار، متخصص نوزادان، خدمات توانبخشی و مراکز مراقبت از کودکان است. بنابراین نمی‌توان سیاست افزایش جمعیت را از سیاست تأمین نیروی انسانی نظام سلامت جدا کرد.
افزایش جمعیت بدون افزایش ظرفیت زیرساخت‌های سلامت امکان‌پذیر نیست
سماواتی در پاسخ به این سوال که آیا می‌توان افزایش ظرفیت زیرساخت‌ها را برای افزایش جمعیت به تعویق انداخت، می‌گوید: مساله اصلی در سیاست جوانی جمعیت این نیست که آیا کشور به جمعیت جوان نیاز دارد یا خیر؛ مساله این است که افزایش جمعیت با چه کیفیتی و با چه ظرفیت خدمات عمومی باید اتفاق بیفتد.
او تاکید می‌کند: فرزندآوری، زمانی می‌تواند به یک سیاست پایدار تبدیل شود که خانواده بداند در صورت بارداری به پزشک دسترسی دارد؛ در صورت نیاز به درمان ناباروری، بیمه هزینه را پوشش می‌دهد؛ مادر خدمات مناسب دوران بارداری دریافت می‌کند؛ بیمارستان برای زایمان ایمن آماده است؛ نوزاد در صورت بروز مشکل به متخصص دسترسی دارد و در صورت بیماری، دارو و تجهیزات مورد نیاز او در بازار موجود است.
سماواتی در پایان هشدار می‌دهد: در غیر این صورت، خطر آن وجود دارد که سیاست جمعیتی در سطح مشوق‌ها باقی بماند و بخش سخت‌تر ماجرا یعنی تأمین سلامت نسل جدید، با تأخیر دنبال شود. تجربه نظام‌های سلامت نشان می‌دهد جمعیت بیشتر، به معنای نیاز بیشتر به خدمات سلامت است.
