به گزارش تجارت نیوز، شی جین پینگ، رئیسجمهور چین دستور نابودی کامل فرماندهی ارشد نظامی کشورش را صادر کرده است. در تاریخ ۲۴ ژانویه، وزارت دفاع چین اعلام کرد که ژنرال ژانگ یوشیا، ارشدترین مقام نظامی چین و ژنرال لیو ژنلی، رئیس ستاد مشترک ارتش، به دلیل «نقض جدی انضباط حزبی و قانون» تحت تحقیق قرار دارند که معمولا این عبارت به معنای آن است که آنها قربانی فرایند مبارزه با فساد خواهند شد.
یک گزارش خبری توسط رسانههای غربی حتی اشاره کرده که ژانگ ممکن است اسرار هستهای چین را به ایالات متحده لو داده باشد. این اعلامیه مختصر وزارت دفاع، بزرگترین زمینلرزه سیاسی را در رهبری ارتش آزادیبخش مردم چین (PLA) از زمان سرکوب اعتراضات میدان تیانآنمن در سال ۱۹۸۹ قلمداد شد. همچنین این حرکت اوج جدیدترین تصفیه ارتش چین به دستور شی جین پینگ است که طی آن تقریبا تمامی مقامات ارشد ارتش طی سالهای اخیر از مقام خود برکنار شدهاند.
شی برای رزم با ارتش خیز برداشت؟
به نوشته فارن افرز، اگرچه تصمیم شی شوکهکننده به نظر میرسد، اما ریشههای آن در جلسه پلنوم حزب کمونیست چین (CCP) در ماه اکتبر گذشته قرار دارد. در این جلسه، برکناریهای ژانگ و همکارش از کمیسیون مرکزی نظامی چین (CMC) – بالاترین نهاد تصمیمگیری نظامی چین – و یک مقام ارشد دیگر که مسئول نظارت سیاسی ارتش بود، بهطور رسمی تایید شد. این برکناریها علامتی است که شی جین پینگ در تلاش برای هدف قرار دادن رهبری عالیرتبه ارتش است. علاوه بر این، این تغییرات موجب کاهش نیمی از قدرت کمیسیون مرکزی نظامی از تغییرات سال ۲۰۲۲ شد. این جلسه پلنوم نیز بسیاری از صندلیها را خالی گذاشت، اقدامی که در ابتدا گیجکننده به نظر میرسید اما اکنون منطقی به نظر میآید: این اقدام بهطور ضمنی نشان داد که کار هنوز تمام نشده و تغییرات بیشتری در پیش است.
بسیاری از تحلیلهای درباره این دوره از تصفیهها، این فرایند را بهعنوان نشانهای از ضعف یا بیاعتمادی شی جین پینگ به فرماندهان ارشد ارتش چین تعبیر کردهاند. دیگران نیز ادعا کردهاند که این اتفاقات نشاندهنده درگیریها و رقابتهای درونحزبی در پشت درهای بسته ارتش است، که شی جین پینگ تنها بهعنوان ناظر به آنها نگاه میکند. اما حذف کل اعضای کمیسیون مرکزی نظامی (CMC) نشان میدهد که این چارچوبها از توضیح واقعیات ناتوان هستند.
این تصفیهها همچنین بزرگترین ویژگی شی جین پینگ، یعنی تواناییاش در برنامهریزی بلندمدت و صبر در پیشبرد سیاستهای خود، را نادیده میگیرد. شی جین پینگ نه یک پیشگو و نه از تحولات پیشبینینشده بیاطلاع است، اما ادعاهایی که میگویند او از عمق فساد ارتش بیخبر بوده یا فرماندهان ارتش او را تحت فشار قرار میدهند، نادیده میگیرند که شی در این فرآیند بهطور مداوم هدایت و کنترل همهچیز را به عهده دارد.
گام بعدی رئیسجمهوری چین
فارن ارز در ادامه یادداشت خود آورده است: پس از پایان این تکانههای درون ارتش، شی جین پینگ باید به فکر جمعکردن قطعات باشد. او میتواند نشان دهد که همچنان عصبانی است و از تغییرات در فرماندهی ارتش تا کنگره حزب در سال آینده صرفنظر کند، یا ممکن است تصمیم بگیرد که تغییرات اساسیتری در چارچوب نظارتی بر ارتش انجام دهد. محاسبات شی میتواند تحت تأثیر افکار مربوط به انتقال قدرت در کنگره حزب در آینده قرار گیرد. در واقع، این گزاره ممکن است تنها راهی باشد که شی ژانگ را بهعنوان تهدید دیده باشد. هر چه که این تغییرات به شکل نهایی خود درآید، قطعا قدرت بیچونوچرای شی را تاکید خواهد کرد و او در حال تفکر در مورد دوره چهارم پنجسالهاش در سال آینده خواهد بود.
با پیشروی این فرآیند، بسیاری از بازیگران خارجی ممکن است به این نتیجه برسند که آشفتگی در ارتش چین به این معنی است که گزینههای نظامی علیه تایوان یا در دریای چین جنوبی در حال حاضر در دسترس نیست. اما این اشتباهی بزرگ خواهد بود. ویژگی اصلی این تصفیهها این است که شی جین پینگ نشان داده که از عدم توانایی ارتش در اجرای دستورش برای «مبارزه و پیروزی در جنگها» به شدت خشمگین است.
او در گسترش گزینههای نظامی نیز پیشرفتهای برجستهای داشته است. با توجه به تمرکز شی بر ثبات داخلی کشور که نهایتاً از سوی ارتش پشتیبانی میشود، او هرگز این تغییرات گسترده و بیثباتکننده را انجام نمیداد، مگر اینکه عجله داشته باشد. این به این معنی نیست که او به سوی جنگ حرکت میکند، بلکه نباید عزم راسخش در دستیابی به «احیای بزرگ ملت چین» را نادیده گرفت.
آیا ارتش چین در آستانه فروپاشی است؟
در این میان تحلیلهایی که تصفیههای شی جین پینگ را نشانهای از ضعف او در کنترل ارتش میدانند، بر فرضیات غلطی استوارند. یکی از این فرضیات این است که شی جین پینگ مانند رهبران پیش از خود از قوانین مدنی-نظامی پیروی میکند، بهطوری که ارتش چین یک پادشاهی بسته است و شی نمیتواند به آن دسترسی پیدا کند مگر با چانهزنیهای دقیق و اختصاص بودجههای قابل توجه برای ارتقاء قدرتهای نظامی و مزایای ارتش.
فرضیاتی مشابه نیز وجود دارد که میگوید ارتش چین یک نهاد خود-کنترل است که در آن افسران ارشد کنترل کامل را در اختیار دارند.این فرضیات شی جین پینگ را نادیده میگیرد. این تحلیلها به وضعیت پیش از به قدرت رسیدن شی اشاره دارند، زمانی که ارتش بر اطلاعات و تخصصهای فنی نظامی تسلط داشت و از خودمختاری زیادی برخوردار بود. اما شی جین پینگ پس از به قدرت رسیدن، با سختی تلاش کرده تا ارتش را تحت کنترل خود درآورد و نشانههای واضحی وجود دارد که این تلاشها به نتیجه رسیده است.
شی از همان ابتدا تغییرات وسیعی در ساختار فرماندهی ارتش چین اعمال کرد. این تغییرات شبکههای نهادینهای که پیش از آن جلوی تغییرات مشابه را میگرفتند، شکستند. سپس، شی سیستم مسئولیت ریاست کمیسیون مرکزی نظامی (CMC) را تبلیغ کرد تا کنترل خود و حزب بر ارتش را رسمی کند. این اقدام در تضاد کامل با رویههای گذشته قرار داشت، رویههایی که در آن افسران ارشد ارتش معمولا از قدرت زیادی نسبت به مقامهای غیرنظامی خود برخوردار بودند.
در سال ۲۰۱۶، شی جین پینگ فرمانده کل ارتش شد و فرماندهی عملیاتی را به جای کنترل اداری صرف به دست گرفت. در کنگره حزب در سال ۲۰۱۷ نیز او تعداد اعضای کمیسیون مرکزی نظامی را از ۱۱ نفر به ۷ نفر کاهش داد و قدرت خود را متمرکز کرد. حال در این میان حذف ژانگ و لیو در جلسات پلنوم اکتبر سال گذشته، آخرین توهین به فرماندهان و مسئولان ارتش بود. این اقدامات نشاندهنده تلاشهای شی برای از بین بردن مفاهیم قدیمی و ریشهدار در ارتش است که به نظر میرسید ژانگ حتی آن را فراتر از توانش میدید.
کاهش قدرت و تصفیههای تدریجی
بهترین چارچوب برای درک تصفیه نظامی شی جین پینگ، مشاهده این روند بهعنوان یک فرآیند گامبهگام در طی سه دوره ریاستجمهوری او است. در ابتدای کار، شی در حال تثبیت قدرت خود بود، بنابراین تمرکزش را بر برکناری شبکههای فرماندهی مخالف گذاشت. زمانی که فساد در ارتش نمایان شد، او حتی در برخی مواقع تصمیم گرفت از اقدامات شدید خودداری کند تا ارتش عملیاتی باقی بماند و ثبات رژیم حفظ شود. شی در دوره دوم ریاستجمهوریاش، از تصفیه فرماندهان ارشد خودداری کرد، حتی وقتی که مشکل فساد در ارتش همچنان ادامه داشت. اما در دوره سوم، زمانی که او بهطور جدی دوباره تمرکز خود را بر ارتش قرار داد، فساد گسترده در نیروی موشکی ارتش چین نشان داد که رهبری چین باید اقدامات سختتری انجام دهد. بنابراین، شی پس از آن که تحقیقات در صنعت دفاعی گسترش یافت، برای تصفیه نظامی بزرگتری خیز برداشت.
رهبری چین بهطور جدی در حال پاکسازی نسلهای مختلف فرماندهان ارتش است تا از ارتقاء افسرانی که ممکن است از فساد و سیستمهای «پرداخت برای ترفیع» که در دهههای قبل وجود داشت، دوری کردهاند، جلوگیری کند. بسیاری از ژنرالهای کمرتبه بهسرعت به سمت موقعیتهای بالاتر ارتقا یافتهاند، موقعیتهایی که قبلاً نیاز به تجربه بیشتری داشتند.
کمیسیون مرکزی نظامی (CMC) بهطور رسمی نمیتواند تنها با دو عضو جلسه بگذارد و به نظر میرسد که مشاوران اطلاعاتی شی جین پینگ به او هشدار دادهاند که مقامات آمریکایی ممکن است آشفتگی در ارتش چین را بهعنوان اختلالی در عملیاتهای نظامی علیه تایوان ببینند. این واقعیتها نشان میدهند که شی جین پینگ به سرعت برای پرکردن مجدد کرسیهای خالی کمیسیون مرکزی نظامی خیز برمیدارد.
با این حال، او فردی سرسخت است و برای نشان دادن ناراحتیاش از نهادهای ناسازگار، تمایل دارد که گاهی اوقات جایگاههای خالی را مدتها خالی نگاه دارد یا در انتصابهای جدید، برخی عناوین و ویژگیهای سنتی که معمولا به همراه این پستها میآید را حذف کند. بنابراین، این امکان وجود دارد که شی جین پینگ بهجای ایجاد تغییرات فوری، تصمیم بگیرد که فرماندهی ارتش را تحت فشار نگه دارد تا زمان برگزاری کنگره ۲۱ حزب در اواخر سال ۲۰۲۷.
گزینههای پکن
اگر شی نتواند تا آن زمان صبر کند، ممکن است مجبور شود جلسه پلنوم دیگری برای ایجاد تغییرات در کمیسیون مرکزی نظامی و سایر نهادهای ارشد حزب برگزار کند. خوشبختانه، او میتواند این کار را بدون شکستن پروتکلهای استاندارد انجام دهد. کمیته مرکزی در هر دوره پنجساله، هفت جلسه پلنوم برگزار میکند. شی بهدلایلی نامعلوم جلسه سوم این دوره را تا ژوئیه ۲۰۲۴ به تأخیر انداخت که باعث شد جلسه چهارم بهطور معمول در زمان برگزاری جلسه پنجم کمیته مرکزی برگزار شود. بنابراین، شی میتواند تصمیم بگیرد که از این فرصت استفاده کرده و جلسه پلنوم اضافی برگزار کند تا اطمینان حاصل شود که افراد جدیدی در کمیسیون مرکزی نظامی منصوب شوند و نشان دهد که بدترین وضعیت پشت سر گذاشته شده است.
شی همچنین میتواند در این جلسه، تغییرات بیشتری ایجاد کند و سیستمهای جدیدی برای نظارت بر ارتش چین راهاندازی کند. بهطور خاص، شی بهطور واضح اعتقاد دارد که هیات فرماندهی ارتش چین قادر به مدیریت امور خود نیست و بنابراین ممکن است تصمیم بگیرد که افراد غیرنظامی را به کمیسیون مرکزی نظامی اضافه کند، چیزی که از زمان به قدرت رسیدن او تاکنون اتفاق نیفتاده است. علاوه بر این، او ممکن است بهدنبال تقویت نهادهای نظارتی غیرنظامی باشد تا همزمان ارتش چین را نیز تحت بازرسی قرار دهند یا همکاری نزدیکتری میان نهادهای نظارتی غیرنظامی و نهادهای نظامی ایجاد کنند. این رویکردی است که شی جین پینگ در تلاش برای حل مشکلات پیچیده در سیاستهای دیگر نیز از آن استفاده کرده است.
در مقابل سیاستمداران آمریکایی ممکن است تصفیههای اخیر در ارتش چین را بهعنوان نشانهای از کندی در برنامههای چین برای حمله به تایوان یا اقدام نظامی در دریای چین جنوبی قلمداد کنند. این احتمال بالا است که ترامپ نیز به این نتیجه برسد که چالشهای داخلی شی جین پینگ به ایالات متحده اجازه خواهد داد تا در مذاکرات آینده برای حل اختلافات با چین، از موقعیت بهتری برخوردار شود. اما این دیدگاه اشتباه است.
همانطور که در جنگ تجاری اخیر آمریکا و چین از آوریل تا اکتبر ۲۰۲۵ دیده شد، شی جین پینگ بهطور مکرر به ترامپ نگاه کرده و با وجود عدم قطعیت در نتایج و وضعیت شکننده حاکم، همچنان برای رویارویی احتمالی آمده است. آشفتگی در ارتش چین ممکن است تا حدودی از اطمینان چین پس از دیدار اکتبر ۲۰۲۵ با ترامپ در کره جنوبی کاسته باشد، اما شی جین پینگ هنوز میداند که سلاحهای قدرتمندی در دست دارد، مانند منابع نادر خاکی، که در صورت فشار بیش از حد از سوی ترامپ، میتواند از آنها استفاده کند.
سیگنال چین به آمریکا
البته آشفتگی در فرماندهی ارتش تأثیرات عملیاتی واقعی خواهد داشت. اما این محدودیتها بر گزینههای شی جین پینگ کمتر از آنچه برخی ناظران خارجی تصور میکنند تأثیر می گذارد. ارتش آزادیبخش مردم چین (PLA) اکنون چندین گزینه نظامی در اختیار دارد که در مواقع بحران باید از آنها استفاده کند. همانطور که بانی لین، جان کلوور و برایان هارت با انتشار مقالهای در نشریه فارن افرز در ماه مه ۲۰۲۵ نوشتند، ارتش چین از همان ابتدا در سال ۲۰۰۸ آمادگی خود را برای شلیک موشکها به سمت تایوان و شاید حتی بمباران این جزیره بهعنوان یک اقدام بازدارنده در برابر آنچه که «فعالیتهای استقلال تایوان» میدانست، اعلام کرد.
از آن زمان، ارتش چین از «تحریکات» ایالات متحده و اقدامات رئیسجمهور فعلی تایوان بهعنوان بهانهای برای تمرین و بهبود این توانمندیها استفاده کرده تا جایی که اکنون این توانمندیها بهطور خودکار در دسترس است. گسترش نیروهای ارتش چین در نزدیکی تنگه تایوان به این معناست که برخلاف سال ۲۰۰۸، اکنون دیگر شاخصهای هشداردهنده کمی برای نیروهای ایالات متحده وجود خواهد داشت قبل از اینکه ارتش چین اقدام به هدف قرار دادن تایوان کند.
در نهایت باید گفت سیاستمداران آمریکایی و برنامهریزان نظامی باید تصفیههای شی جین پینگ در ارتش را بهعنوان نشانهای از خشم او از عدم توانایی ارتش در برآوردن نیازهای عملیاتیاش قلمداد کنند نه نشانهای از ترس یا بیاعتمادی به ارتش. شی جین پینگ بهطور واضح از فساد در ارتش چین و علاقه فرماندهان به پر کردن جیبهایشان به جای تقویت ظرفیتهای جنگی ناراضی است و حاضر است برای اینکه تصمیمهایش به درستی اجرا شود، حتی خطر افزایش آسیبپذیری داخلی و خارجی را بپذیرد.
این به آن معنا نیست که شی جین پینگ به سمت جنگ حرکت میکند، اما او بهطور مداوم از صدسالگیهای چین برای پیشبرد اصلاحات در سیستم خود استفاده کرده و ارتش چین در سال آینده تولد صد سالگی خود را جشن میگیرد. شی جین پینگ میخواهد که ارتش آماده «مبارزه و پیروزی در جنگها» باشد وقتی این سالگرد فرا برسد.
در نتیجه، تحلیلهای سیاستمداران آمریکایی باید از فرضیات سادهانگارانهای که میگویند شی جین پینگ به دلیل ضعف در کنترل ارتش چین دچار مشکلات داخلی است، دوری کنند. تصفیهها در ارتش چین نماد اراده و عزم جزم شی جین پینگ برای اصلاح ارتش به نفع منافع کل کشور است. این تغییرات نشاندهنده نوعی اجبار و فشار به ارتش است تا توانمندیهای واقعی خود را برای آمادگی در مواجهه با بحرانها ارتقا دهد و از وابستگی به فساد یا سیستمهای مدیریتی ناکارآمد رها شود.
اگرچه ممکن است سیاستمداران آمریکایی به دلیل وضعیت آشوبزده و تغییرات بزرگ در سلسلهمراتب ارتش چین گمان کنند که شی جین پینگ برای اقدام نظامی علیه تایوان یا در دریای چین جنوبی به سختی توانمند است، ولی در واقع او در تلاش است تا ارتش را به یک نیروی قدرتمندتر و آمادهتر تبدیل کند که در آینده بتواند در مواقع بحران عمل کند.
اصلاحات اخیر شی جین پینگ در ارتش نشان میدهد که او همچنان بهدنبال آمادهسازی ارتش چین برای هر نوع چالشی است که ممکن است در آینده به آن مواجه شود. این تصفیهها تنها بخشی از فرآیند جامع و بلندمدت شی جین پینگ برای تحکیم قدرت خود و ارتقای ظرفیتهای دفاعی کشور است.این اقدامات نشان میدهند که حتی اگر وضعیت داخلی ارتش در حال حاضر پیچیده باشد، به هیچوجه این به معنای عدم توانمندی شی جین پینگ در هدایت کشور و ارتش نیست. بلکه این تصفیهها در واقع از نگاه دقیق و طولانیمدت شی برای مدیریت ارتش و قدرت داخلیاش در آیندهای نزدیک حکایت دارند.
