به گزارش تجارت نیوز، فایننشال تایمز با انتشار گزارشی مدعی شد: یکی از این پهپادهای روسیه مقر سرویس امنیتی اوکراین را هدف قرار داد؛ نخستین حمله مستقیم پهپادی به یک ساختمان دولتی در کی‌یف. پهپاد دیگری نیز در حالی که هواپیمای ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، آماده برخاستن از مولداوی بود، با فاصله‌ای اندک از کنارش عبور کرد. صدها پهپاد دیگر نیز انبارها را به آتش کشیدند و فعالیت بنادر اوکراین را مختل کردند.
پهپادهای روسی بازی را بر هم زد
این نشریه در ادامه آورد: پهپادهای جت‌موتور جدید روسیه موسوم به گرن-۴ و گرن-۵، طی هفته‌های اخیر شهرهای اوکراین را زیر حملات سنگین قرار داده‌اند. این پهپادها در مقایسه با نمونه‌های قدیمی‌تر ملخی، با فاصله بسیار بالاتری از سامانه‌های پدافند هوایی عبور کرده و تهدیدی بزرگ و جدید ایجاد کرده‌اند.
به گفته کارشناسان، این تحول چشمگیری برای ارتشی است که دستاوردهای میدانی آن از زمان تهاجم ولادیمیر پوتین در سال ۲۰۲۲، با هزینه انسانی سنگین و از دست دادن حجم قابل‌توجهی از تجهیزات دوران شوروی به دست آمده است. اوکراین در زمینه نوآوری‌های بومی فناوری دفاعی عملکرد بسیار خوبی داشته، اما پهپادهای جدید نشان می‌دهند روسیه نیز قادر است تسلیحات جدید را توسعه و ارتقا دهد و در مقیاس وسیع به کار گیرد.
قمار تازه کرملین
کاترینا بوندار، پژوهشگر ارشد مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی، در این باره به فایننشال تایمز گفت: «آنها تمام منابع، پول و استعداد خود را صرف این سامانه ها کرده‌اند. آنها به‌طور مداوم این پهپادها را ارتقا می‌دهند و در میدان نبرد آزمایش می‌کنند تا این فناوری را به کمال برسانند».
از ۲۷ اوت، پرتاب تقریبا پیوسته پهپادهای جت‌موتور، زندگی روزمره کی‌یف را بیش از پیش به واقعیت شهرهای خط مقدم نزدیک کرده؛ به‌گونه‌ای که حملات روزانه زندگی عادی را مختل و در کنار آن، حملات گسترده شبانه نیز ادامه دارد.
نیروی هوایی اوکراین اعلام کرده که موج حملات، در ماه اوت به رکورد ۲۸۰۰ پرتاب رسید. این افزایش پس از کارزار اوکراین برای انجام حملات پهپادی دوربرد علیه پالایشگاه‌های نفت و انبارهای تجاری روسیه رخ داده؛ حملاتی که به اقتصاد مسکو آسیب وارد کرده‌اند.
روز پنجشنبه، یک پهپاد روسی در منطقه هولوسییفسکی کی‌یف روی یک پمپ‌بنزین سقوط کرد؛ نخستین حمله از این نوع در پایتخت اوکراین. روز بعد نیز در پی اصابت دو پهپاد دیگر به دو جایگاه سوخت، دو نفر کشته شدند؛ حملاتی که زلنسکی آنها را «حملاتی تروریستی» توصیف کرد.
خیز برای تغییر معادلات جنگ
این کارزار در شرایطی انجام می‌شود که مسکو در میدان نبرد اوکراین متحمل تلفات سنگینی شده است. سر ریچارد نایتون، رئیس ستاد دفاعی بریتانیا، روز جمعه اعلام کرد روسیه «یک‌ونیم میلیون تلفات نظامی» تجربه کرده است. او افزود از مجموع کشته‌ها و مجروحان، «۱.۴ میلیون نفر از آنها برای به دست آوردن تنها ۲ درصد از خاک اوکراین» از ژانویه ۲۰۲۳ به این سو متحمل هزینه های سنگین شده‌اند.
با کند شدن پیشروی نیروهای روسیه در خطوط مقدم و افزایش سرسام‌آور هزینه جنگ، موفقیت‌های پهپادی یکی از معدود نقاط روشن برای مسکو به شمار می‌رود.
بر اساس گفته مقام‌های امنیتی غربی و یک فرد نزدیک به کرملین، توانمندی روسیه در زمینه پهپادها چنان افزایش یافته که به ادعای فایننشال تایمز تهران از مسکو خواسته پهپادهای پیشرفته گرن را برای استفاده در جنگ خود با اسرائیل و آمریکا در اختیارش قرار دهد.
درباره سلاح تازه مرگبار روسی
گرن نسخه ارتقایافته پهپادهایی با طراحی ایرانی است که روسیه تولید آنها را از سال ۲۰۲۳ آغاز کرد.
نسل نخست، یعنی گرن-۱، مجهز به کلاهکی تا وزن ۲۰ کیلوگرم است و حداکثر سرعت آن به ۱۸۵ کیلومتر در ساعت می‌رسد. گرن-۵ جت‌موتور که گفته می‌شود نخستین بار در ژانویه سال جاری توسط روسیه به کار گرفته شد، می‌تواند با سرعتی تا ۶۰۰ کیلومتر در ساعت، کلاهکی ۹۰ کیلوگرمی را تا برد هزار کیلومتر حمل کند.
گرن-۴ از بدنه‌ای آیرودینامیک‌تر نسبت به نمونه اولیه بهره می‌برد، در حالی که گرن-۵ دارای ساختاری جدید و نزدیک‌تر به موشک کروز است. ارتقای این جنگده ها تنها به سرعت و شکل بدنه محدود نمی‌شوند؛ گرن‌های قدیمی از سامانه هدایت ابتدایی برخوردار بودند، اما مدل‌های جدید به دوربین‌های حرارتی، سامانه‌های هدف‌گیری مجهز به هوش مصنوعی، آنتن‌های ضدجمینگ ساخت روسیه و مودم‌های شبکه رادیویی مش چینی.
سرهی بسکرستنف، مشاور وزیر دفاع اوکراین، در این باره گفت: «اپراتور روسی پهپاد را در ارتفاع ۲ تا ۵ کیلومتری به پرواز درمی‌آورد، هدف را شناسایی، با استفاده از دوربین روی آن قفل می‌کند و سپس پهپاد به‌طور خودکار موضع مورد نظر را هدف قرار می دهد.» به باورش تقریبا تمامی پهپادهای جت‌موتوری که در حال حاضر اوکراین را هدف قرار می‌دهند، به چنین دوربین‌هایی مجهز هستند.
تولید متمرکز به کرملین اجازه داده پهپادها را با سرعت بیشتری تطبیق دهد، بازخوردهای میدان نبرد را جذب و مدل‌های جدید را سریع‌تر به کار گیرد. هزینه این پهپادها کسری از هزینه موشک‌هایی است که پیش‌تر هسته اصلی کارزارهای هوایی مسکو را تشکیل می‌دادند.
روسلان پوخوف، مدیر مرکز تحلیل راهبردها و فناوری‌ها، یک اندیشکده مستقر در مسکو، معتقد است: «دلیل اینکه روسیه توانست یک خط تولید بزرگ جدید را از صفر ایجاد کند، آن است که تولید چنین سامانه‌ای از نظر فناوری بسیار ساده‌تر از ساخت چیزی مانند تانک است؛ تانک‌ها به ماشین‌آلات عظیم، منحصربه‌فرد و پرهزینه نیاز دارند».
آزمون و خطا در میدان
تولید انبوه همچنین روند نوآوری را سرعت بخشیده است.
پوخوف براین باور است که: «آنها عملا مرحله طولانی آزمایش را که معمولا برای هر فرایند توسعه نظامی لازم است، کنار گذاشتند. هر تغییر بلافاصله در سامانه‌ها اعمال و مستقیما به میدان نبرد ارسال شد و اگر چیزی کار نمی‌کرد، همان‌جا آن را اصلاح کردند، بدون اینکه لازم باشد فرایند تولید را تغییر دهند».
به گفته یوری ایگنات، سخنگوی نیروی هوایی اوکراین، این کشور تنها حدود ۶۰ درصد از پهپادهای جت‌موتور را رهگیری می‌کند؛ در حالی که نرخ رهگیری مدل‌های دیگر معمولا به ۹۰ تا ۹۵ درصد می‌رسد. او گفت حملات اخیر کی‌یف را مجبور کرده‌اند از جنگنده‌های خود «به‌شدت» استفاده کند و برخی خلبانان نیز در اقدامی بسیار خطرناک، پهپادها را با توپ‌های نصب‌شده روی جنگنده‌ها سرنگون کرده‌اند.
این چالش در شرایطی تشدید شده که اوکراین با کمبود موشک‌های پیشرفته پدافند هوایی مواجه است و در نتیجه در برابر حملات ویرانگر موشک‌های بالستیک آسیب‌پذیر مانده است. نیروی هوایی اوکراین طی تابستان انتشار آمار روزانه رهگیری موشک‌های بالستیک را متوقف کرد.
استفاده گسترده از جدیدترین مدل‌ها مقام‌های اوکراینی و تولیدکنندگان این کشور را غافلگیر کرده است. آنها انتظار داشتند مسکو تمرکز خود را بر گرن-۳ کم‌توان‌تر بگذارد؛ پهپادی که حدود ۳۰۰ کیلومتر در ساعت سرعت دارد، نه گرن-۴ و گرن-۵ سریع‌تر و دوربردتر.
یکی از نمایندگان شرکت وایلد هورنتس، سازنده پهپاد رهگیر محبوب استینگ، به فایننشال تایمز گفت: «پیش‌بینی اینکه این برنامه‌ها چگونه پیش خواهند رفت، دشوار بود».
وایلد هورنتس اکنون در حال نهایی کردن یک رهگیر جدید برای مقابله با این مهمات است و انتظار می‌رود تولید انبوه آن به‌زودی آغاز شود. زلنسکی نیز گفته ۶۷ شرکت اوکراینی در حال کار روی راه‌هایی برای سرنگونی گرن‌های جدید هستند.
پیش به سوی موشکی‌سازی
موفقیت اوکراین در سرنگونی مدل‌های قدیمی‌تر پهپادهای روسی، مسکو را به سمت آنچه کونراد موزیکا، تحلیلگر نظامی و مدیر شرکت لهستانی روچان کانسالتینگ که جنگ را رصد می‌کند، «موشکی‌سازی» هواگردهای بدون سرنشین می‌نامد، سوق داده است.
پهپادهای جدید با سرعت و در ارتفاعاتی پرواز می‌کنند که مرز میان پهپاد و موشک کروز را کمرنگ کرده است.
او گفت: «احتمالا به‌زودی شاهد پهپادهایی با قابلیت‌های پنهان‌کاری خواهیم بود و این بدان معناست که ساخت، تهیه و استفاده از آنها پرهزینه‌تر می‌شود، اما نابودی آنها نیز هزینه بیشتری خواهد داشت».
تغییر موازنه جنگ هوایی به نفع روس ها
پهپادهای جدید نسبت به مدل‌های قبلی گران‌تر و پرتاب آنها دشوارتر است، اما همچنان ارزان‌تر از موشک‌های کروز کالیبر و Kh-101 هستند که روسیه از سال ۲۰۲۲ علیه اوکراین به کار گرفته؛ بنابراین مسکو می‌تواند دامنه وسیع‌تری از اهداف را مورد حمله قرار دهد.
کرملین در کنار این پهپادها از موشک‌های کروز ارزان‌قیمت باندرول نیز در کارزار جدید خود علیه انبارها، مراکز لجستیکی و بنادر اوکراین در دریای سیاه استفاده می‌کند. به گفته الکساندر کووالنکو، تحلیلگر نظامی گروه «مقاومت اطلاعاتی» مستقر در کی‌یف، یکی از موشک‌های باندرول در اوایل سپتامبر در ارتفاع تنها ۲۰ متری سطح دریا به سمت اودسا پرواز کرد.
رسانه‌های نزدیک به کرملین نیز گزارش داده‌اند که جنگنده‌های سوخو-۲۵ روسیه می‌توانند گرن-۵ را از خارج از برد پدافند هوایی اوکراین شلیک کنند.
الکساندر استپانوف، کارشناس نظامی در آکادمی اقتصاد ملی و مدیریت دولتی روسیه، معتقد است: «ما شاهد یک تغییر فناورانه از تسلیحات گران‌قیمت به سمت تسلیحات تولیدانبوه، دقیق و چندمنظوره هستیم که قادرند ماموریت‌های رزمی را در قالب حملات ترکیبی و گروهی انجام دهند».
فابیان هافمن، پژوهشگر ارشد موسسه مطالعات دفاعی نروژ، نیز بر این باور است که کشورهای غربی می‌توانند با هدف قرار دادن زنجیره تامین موتورهای جت تجاری موجود در چین، سرعت تولید گرن‌ها و باندرول‌های جدید را کاهش دهند.
هافمن هشدار داد اگر روسیه سرعت فعلی تولید را حفظ کند و همچنان به فناوری پیشرانه خارجی دسترسی داشته باشد، «ممکن است به‌سرعت به بزرگ‌ترین تولیدکننده موشک‌های کروز کم‌هزینه جهان تبدیل شود».
به گفته پوخوف، تا زمانی که اوکراین راه مؤثری برای سرنگونی گرن‌های جدید پیدا نکند، ممکن است موازنه جنگ هوایی دوربرد بار دیگر به نفع روسیه تغییر کند.
او در ادامه خاطر نشان کرد: «اوکراین موشک‌های پدافند هوایی خودش را تولید نمی‌کند و ساخت آنها مثل پهپاد نیست که بتوانید در یک گاراژ تولیدشان کنید».
