مزیت تاریخی انرژی ارزان همواره یکی از پایههای رقابتپذیری صنعت فولاد کشور بوده، اما حالا افزایش چند هزار تومانی بهای هر مترمکعب گاز، هزینه تولید هر تن فولاد را میلیونی بالا برده است. آیا این اتفاق موازی با افت سودآوری و کوچکتر شدن حاشیه امن فولادسازان است؟
انتشار آمارهای جدید از رشد تولید در زنجیره فولاد کشور در حالی است که برخی فولادسازان از شرایط دشوار تولید، محدودیتهای انرژی و فشارهای مالی سخن میگویند؛ این دو روایت تصویر متفاوتی از وضعیت این صنعت ارائه میدهد.
با وجود رشد چشمگیر نرخ ارز در سال ۱۴۰۴، سود شرکتهای فولادی ایران کاهش شدیدی را تجربه کرده است. تولیدکنندگان فولاد روایت خود از کاهش سودآوری و چالشهای صادرات در سال ۱۴۰۴ را به تجارتنیوز توضیح دادند.
در حالی که یکی از خبرگزاریهای کشور با استناد به آمارهایی بدون ذکر منبع مشخص از اتلاف انرژی فولادی، افزایش تحویل گاز به صنایع فولادی و اغراقآمیز بودن ادعای محدودیتها سخن میگوید، فعالان صنعت و فولادسازان این روایت را گمراهکننده میدانند و تاکید دارند مقایسههای آماری بدون توجه به مبنای مصرف سال گذشته و محدودیتهای رسمی ابلاغشده، قابل استناد و موثق نیست.
اعضای انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران تازهترین آمار هشتماهه خود را منتشر کردهاند که نشان میدهد تولید فولاد کشور ۵ درصد رشد داشته است. آیا این رشد واقعی است؟ آیا دولت به فولادسازان برق کافی و پایدار داده تا این جهش اتفاق بیفتد؟
برخلاف وعدههای دولت مبنی بر لغو محدودیت گاز صنایع از ابتدای آذر امسال، با گذشت بیش از ۱۰ روز هنوز تغییری در وضعیت تامین گاز اعمال نشده و این وعده بیاثر مانده است. همزمان، برخی فعالان معتقدند ادامه محدودیتها بیارتباط با صادرات گاز به عراق و کشورهای همسایه نیست و اولویت دولت همچنان خارج از بخش تولید قرار دارد. آیا دولت به جای تامین گاز صنایع، ترجیح میدهد آن را صادر کند؟
در حالی که مسئولان با اطمینان از وعده گاز بدون محدودیت برای صنایع در آذرماه سخن میگویند، شواهد میدانی، اخطاریهها و افت فشار گاز فولادسازان بحث دیگری را روایت میکند؛ روایتی که یادآور بدقولیهای گذشته، تعطیلی کارخانهها و تکرار سناریوی زمستانهای پرتنش است. حالا در شرایطی که حتی خبر صادرات گاز به خارج از کشور هم منتشر شده، آیا باز هم صنایع قربانی وعدههای بیپشتوانه هستند؟
بسیاری از کارخانههای فولاد کشور این روزها با چالشهای جدی در تامین پایدار سنگ آهن و انرژی روبهرو هستند؛ نوسان در کیفیت و کمیت مواد اولیه و محدودیت منابع انرژی، تولید پایدار را به مخاطره انداخته است.
تازهترین گزارش توسعهای فولاد مبارکه، نشان میدهد که روند رشد تولید از دو میلیون تن در دهه هفتاد تا بیش از ۱۱ میلیون تن در سالهای اخیر در حالی رقم خورده که مصرف آب و انرژی نهتنها افزایش نیافته بلکه با اجرای طرحهای بازچرخانی و مدیریت هوشمند، کاهش چشمگیری داشته است. مجموعهای از پروژههای بزرگ در حوزه نیروگاههای ترکیبی، خورشیدی و بادی، فولاد مبارکه را در مسیر تبدیل شدن به نخستین فولاد سبز کشور قرار داده است.
در ماه اکتبر، تولیدکنندگان فولاد چینی ۹.۷۸ میلیون تن فولاد صادر کردند که ۶.۵ درصد کمتر از ماه قبل بود. متوسط قیمت صادراتی ۶۸۴.۴ دلار به ازای هر تن بود که نسبت به ماه پیش ۰.۸ درصد افزایش نشان میدهد.
طبق گزارش نتایج سپتامبر ۲۰۲۵، کارخانههای فولادسازی ایتالیا تولید فولاد خود را نسبت به سپتامبر ۲۰۲۴ به میزان ۴.۳ درصد افزایش داده و به ۱.۸۸ میلیون تن رساندهاند. در مقایسه با ماه قبل، این رقم ۲.۳ برابر رشد داشته است. این دادهها توسط انجمن صنعتی فدراچای (Federacciai) و بر اساس اطلاعات منتشرشده توسط پایگاه SteelOrbis ارائه شده است.
در سپتامبر ۲۰۲۵، شرکتهای فولادسازی چین تولید فولاد را نسبت به سپتامبر ۲۰۲۴، به میزان ۴.۶ درصد کاهش دادند و به ۷۳.۴۹ میلیون تن رساندند. نسبت به ماه قبل نیز این میزان ۵ درصد کاهش نشان میدهد. این اطلاعات براساس دادههای اداره ملی آمار جمهوری خلق چین منتشر شده و توسط SteelOrbis گزارش شده است.
در حالیکه صادرات کنسانتره و سنگآهن نسبت به سال گذشته دو برابر شده، صادرات میلگرد و مقاطع طویل بیش از ۲۰ درصد کاهش یافته است. این روند متناقض، انتقادهای قدیمی را بر سر صادرات مواد اولیه برانگیخته است. اما در شرایطی که عوامل مؤثری چون سیاستهای ارزی، محدودیت انرژی و ضعف تقاضای جهانی همزمان بر بازار اثر میگذارند، آیا ریشه مشکل را تنها در صادرات مواد اولیه باید جستوجو کرد؟
اتحادیه اروپا بار دیگر صادرات فولاد و فلزات ایران را تحریم کرد؛ اما زمانی که ایران سالهاست به اروپا چیزی نمیفروشد، این تحریم تازه چه تاثیر و چه تهدیدی برای میزان صادرات ایران در پی دارد؟
صنعت فولاد ایران در گذشته سهم قابل توجهی از منابع ارزی کشور را از طریق صادرات فولاد تامین میکرد، اما اکنون نهتنها صادرات سودآور نیست، بلکه تولید خود زیانده شده است. طوری که انجمن تولیدکنندگان فولاد آلیاژی هم در نامهای به دولت این موضوع را تأیید و هشدار داده که صنعت فولاد ایران در آستانه یک زیاندهی مزمن و ورشکستگی کامل قرار گرفته است.