به گزارش تجارت نیوز، قطع چند روزه سامانه‌های مرتبط با درخواست بیمه بیکاری و خدمات «سامانه جامع روابط کار» در حالی به یکی از دغدغه‌های اصلی کارگران بیکار تبدیل شده که اقتصاد کشور در یکی از حساس‌ترین مقاطع خود قرار دارد؛ مقطعی که با پیامدهای جنگ، رکود در برخی بخش‌های تولیدی و افزایش موج تعدیل نیرو همراه شده و تقاضا برای دریافت بیمه بیکاری را به شکل محسوسی بالا برده است. در چنین شرایطی، از دسترس خارج شدن سامانه‌ای که عملاً دروازه ورود کارگران به یکی از مهم‌ترین حمایت‌های اجتماعی محسوب می‌شود، فقط یک اختلال فنی ساده تلقی نمی‌شود، بلکه پرسش‌های جدی‌تری را درباره کارآمدی، تاب‌آوری و حتی وضعیت منابع نظام تأمین اجتماعی مطرح می‌کند.
بر اساس پیگیری‌ها، از روز چهارشنبه بیست و ششم فروردین‌ماه، بخش‌های مختلف سامانه جامع روابط کار، از جمله ثبت شکایات کارگری و کارفرمایی، درخواست بیمه بیکاری و فرآیندهای مرتبط با مشاغل سخت و زیان‌آور، دچار قطعی کامل شده و این وضعیت همچنان ادامه دارد.
فاصله میان «داشتن شغل» و «سقوط معیشتی» به‌شدت کوتاه و شکننده است
میلاد سلامی، کارشناس اقتصاد خانواده با تأکید بر شرایط خاص اقتصادی حاکم به تجارت‌نیوز می‌گوید: بیمه بیکاری در وضعیت کنونی دیگر صرفاً یک ابزار حمایتی معمولی یا یک مزیت رفاهی نیست، بلکه به‌نوعی آخرین خط دفاعی خانوارها در برابر سقوط به فقر و فروپاشی اقتصادی محسوب می‌شود.
او می‌افزاید: در اقتصادهایی که با شوک‌های ناگهانی مانند جنگ، رکود یا افزایش نرخ بیکاری مواجه می‌شوند، فاصله میان «داشتن شغل» و «سقوط معیشتی» به‌شدت کوتاه و شکننده است؛ به‌گونه‌ای که یک وقفه چند هفته‌ای در درآمد می‌تواند تعادل مالی یک خانواده را به‌طور کامل بر هم بزند.
این کارشناس اقتصاد خانواده درادامه توضیح می‌دهد: بسیاری از خانوارها، به‌ویژه در دهک‌های پایین درآمدی، اساساً امکان پس‌انداز قابل توجهی ندارند و دخل و خرج آنها به‌صورت روزمره تنظیم می‌شود.
در چنین شرایطی، از دست دادن شغل به معنای قطع فوری جریان درآمد است، در حالی که هزینه‌ها – از اجاره مسکن گرفته تا خوراک، درمان و آموزش- همچنان پابرجاست.
سلامی اضافه می‌کند: در چنین وضعیتی، بیمه بیکاری می‌تواند مانند یک «پل زمانی» عمل کند؛ پلی که به خانواده‌ها اجازه می‌دهد تا بدون فروپاشی اقتصادی، دوره گذار تا یافتن شغل جدید را پشت سر بگذارند.
حمایتی که با تأخیر به دست خانواده برسد، در بسیاری از موارد نمی‌تواند نقش واقعی خود را ایفا کند
او همچنین بر اهمیت «زمان» در کارکرد این حمایت تأکید دارد و می‌گوید: اگرچه اصل وجود بیمه بیکاری اهمیت زیادی دارد، اما کارآمدی آن به‌شدت وابسته به سرعت دسترسی به آن است. به بیان دیگر، حمایتی که با تأخیر به دست خانواده برسد، در بسیاری از موارد نمی‌تواند نقش واقعی خود را ایفا کند.
او توضیح می‌دهد: تأخیر در ثبت درخواست یا پرداخت مقرری، می‌تواند زنجیره‌ای از پیامدهای منفی را به دنبال داشته باشد؛ از ناتوانی در تأمین هزینه‌های اولیه زندگی گرفته تا انباشت بدهی، فروش دارایی‌های ضروری و حتی وابستگی به شبکه‌های غیررسمی و پرریسک برای تأمین مالی.
بیمه بیکاری باید به‌عنوان بخشی از یک نظام جامع حمایت اجتماعی دیده شود
این کارشناس اقتصاد خانواده به ابعاد روانی این مسئله نیز اشاره می‌کند هشدار می‌دهد: بیکاری تنها یک مساله اقتصادی نیست؛ بلکه یک شوک روانی جدی برای فرد و خانواده او محسوب می‌شود. زمانی که سرپرست خانوار شغل خود را از دست می‌دهد و هم‌زمان دسترسی به حمایت‌های جایگزین نیز با اختلال مواجه می‌شود، سطح اضطراب، احساس ناامنی و بی‌ثباتی به‌شدت افزایش می‌یابد. این وضعیت می‌تواند به تنش‌های خانوادگی، کاهش کیفیت روابط و حتی بروز اختلالات روانی مانند افسردگی منجر شود.
سلامی در بخش دیگری از اظهارات خود، به تأثیرات بلندمدت این وضعیت بر کودکان و نوجوانان اشاره می‌کند و می‌گوید: فشارهای اقتصادی ناشی از بیکاری، در بسیاری از موارد به کاهش کیفیت تغذیه، محدود شدن دسترسی به آموزش و حتی ترک تحصیل منجر می‌شود. این مسئله فقط یک مشکل مقطعی نیست، بلکه می‌تواند آثار بین‌نسلی داشته باشد و فرصت‌های آینده کودکان را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
او در پایان تاکید می‌کند: بیمه بیکاری باید به‌عنوان بخشی از یک نظام جامع حمایت اجتماعی دیده شود، نه یک سازوکار حداقلی. او معتقد است که در شرایط فعلی، هرگونه اختلال در دسترسی به این حمایت، به‌طور مستقیم معیشت خانوارها را هدف قرار می‌دهد و می‌تواند هزینه‌های اجتماعی و اقتصادی بسیار گسترده‌تری را در آینده به جامعه تحمیل کند.
