به گزارش تجارت نیوز، همزمان با کند شدن روند رشد در بخشی از اقتصادهای آمریکای لاتین، گواتمالا توانسته عملکرد باثباتتری نسبت به بسیاری از کشورهای منطقه از خود نشان دهد. این روند موجب شده تحلیلگران، این کشور را یکی از اقتصادهای نوظهور آمریکای مرکزی بدانند که ظرفیت تبدیل شدن به یکی از قطبهای جدید سرمایهگذاری در منطقه را دارد.
این کشور که از نظر تولید ناخالص داخلی اسمی در رتبه نخست اقتصادهای آمریکای مرکزی قرار دارد، اکنون به دلیل ثبات نسبی اقتصاد کلان، بازار داخلی بزرگ، تنوع ساختار تولید و فرصتهای ناشی از بازآرایی زنجیرههای تأمین جهانی، بیش از گذشته مورد توجه نهادهای اقتصادی و سرمایهگذاران بینالمللی قرار گرفته است.
کارشناسان معتقدند جایگاه کنونی گواتمالا تنها حاصل رشد اقتصادی سالهای اخیر نیست، بلکه نتیجه مجموعهای از مزیتهای ساختاری است که طی چند دهه شکل گرفتهاند.
جمعیت نزدیک به ۱۹ میلیون نفری این کشور، بزرگترین بازار مصرف آمریکای مرکزی را ایجاد کرده و عمق بیشتری به اقتصاد آن بخشیده است.
مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی آمریکا (CSIS) نیز در گزارشی که در آوریل ۲۰۲۵ منتشر شد، گواتمالا را بزرگترین اقتصاد آمریکای مرکزی معرفی کرد و رشد اقتصادی مستمر این کشور را عمدتاً حاصل فعالیت بخش خصوصی دانست.
در کنار بازار داخلی گسترده، ساختار اقتصادی نسبتاً متنوع نیز یکی دیگر از ویژگیهای مهم گواتمالا محسوب میشود. بخشهای کشاورزی، صنایع غذایی، نساجی، خدمات مالی، تجارت، خدمات برونسپاری کسبوکار، گردشگری و صنایع سبک سهم قابل توجهی در تولید و اشتغال این کشور دارند.
همین تنوع موجب شده اقتصاد گواتمالا برخلاف برخی کشورهای منطقه، وابستگی کمتری به یک کالای صادراتی یا یک بخش اقتصادی داشته باشد و در برابر نوسانات بازارهای جهانی از انعطافپذیری بیشتری برخوردار شود.
تحلیلگران سه عامل را در تثبیت جایگاه اقتصادی گواتمالا بیش از سایر عوامل مؤثر میدانند.
نخست، وسعت بازار داخلی است که حتی در دورههای کاهش تقاضای جهانی، بخشی از رشد اقتصادی را از طریق مصرف داخلی حفظ کرده است.
دوم، ثبات نسبی اقتصاد کلان است. صندوق بینالمللی پول در ارزیابیهای خود، کنترل نسبی تورم، پایین بودن نسبت بدهی عمومی، سطح مناسب ذخایر ارزی و ثبات نظام مالی را از مهمترین عوامل افزایش تابآوری اقتصاد گواتمالا در برابر شوکهای خارجی برشمرده است.
عامل سوم نیز پیوندهای گسترده تجاری با اقتصادهای بزرگ جهان، بهویژه ایالات متحده، است. گواتمالا عضو توافق تجارت آزاد آمریکای مرکزی و جمهوری دومینیکن با آمریکا (CAFTA-DR) است و ایالات متحده بزرگترین شریک تجاری و مقصد اصلی صادرات این کشور به شمار میرود. چین و مکزیک نیز از دیگر شرکای مهم تجاری گواتمالا هستند. این مزیتها نقش مهمی در توسعه صادرات، جذب سرمایهگذاری خارجی و گسترش فعالیتهای تولیدی و خدماتی این کشور ایفا کردهاند.
چشمانداز رشد اقتصادی گواتمالا نیز از نگاه نهادهای بینالمللی امیدوارکننده ارزیابی میشود. کمیسیون اقتصادی آمریکای لاتین و کارائیب (ECLAC) پیشبینی کرده است اقتصاد گواتمالا در سال ۲۰۲۶ حدود ۳.۸ درصد رشد کند و در میان پنج اقتصاد با بالاترین نرخ رشد در آمریکای لاتین و حوزه کارائیب یعنی پاراگوئه، کاستاریکا، هندوراس و آرژانتین، قرار گیرد. این کمیسیون تأکید کرده است که سالها انضباط اقتصاد کلان، عملکرد مناسب نهادهای اقتصادی و تداوم سرمایهگذاری بخش خصوصی، زمینهساز این عملکرد بوده است.
از سوی دیگر، بر اساس پیشبینی بانک مرکزی گواتمالا که از سوی فوربز سنتروآمریکا (forbescentroamerica) منتشر شده، اقتصاد این کشور در سال ۲۰۲۶ حدود ۴.۱ درصد رشد خواهد کرد. این نهاد معتقد است کاهش و عادی شدن قیمتهای جهانی سوخت، در پی تحولات بازار انرژی، یکی از عوامل مؤثر بر بهبود چشمانداز رشد اقتصادی گواتمالا خواهد بود.
در کنار این عوامل، بسیاری از کارشناسان معتقدند مهمترین فرصت پیش روی گواتمالا، پدیده «نیرشورینگ» یا انتقال بخشی از زنجیرههای تأمین جهانی از آسیا به کشورهای نزدیکتر به بازار آمریکا است. این روند که پس از همهگیری کرونا و افزایش تنشهای ژئوپلیتیکی میان قدرتهای بزرگ شتاب گرفته، فرصت تازهای برای کشورهای آمریکای مرکزی ایجاد کرده است.
مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی آمریکا، گواتمالا را یکی از مهمترین بهرهمندان بالقوه این تحول میداند و معتقد است نزدیکی جغرافیایی به ایالات متحده و مکزیک، هزینههای رقابتی نیروی کار، دسترسی به توافقهای تجارت آزاد و حضور شرکتهای بینالمللی، میتواند سرمایهگذاران بیشتری را به این کشور جذب کند.
نشریه Central America Economic Review نیز با تأکید بر مزیتهای جغرافیایی و اقتصادی گواتمالا، این کشور را از گزینههای اصلی سرمایهگذاران در روند نیرشورینگ معرفی کرده است. با این حال، این نشریه هشدار میدهد که ضعف زیرساختهای حملونقل، محدودیتهای لجستیکی، بروکراسی اداری و برخی چالشهای نهادی همچنان مانع بهرهبرداری کامل از این ظرفیتها شدهاند و اصلاح این بخشها برای تداوم رشد اقتصادی ضروری است.
در کنار این تحولات، توسعه همکاری با شرکای تجاری جدید نیز میتواند به متنوعتر شدن روابط اقتصادی گواتمالا کمک کند. هرچند حجم مبادلات تجاری ایران و گواتمالا هنوز محدود است، اما کارشناسان ظرفیتهایی مانند صادرات محصولات پتروشیمی، مواد شیمیایی، کودهای کشاورزی، دارو، تجهیزات پزشکی، خدمات فنی و مهندسی و همکاری در صنایع غذایی و کشاورزی را از زمینههای قابل توسعه میان دو کشور میدانند.
در مقابل، گواتمالا یکی از تولیدکنندگان مهم قهوه، شکر، هل، موز و سایر محصولات کشاورزی صادراتی در آمریکای لاتین است و میتواند در آینده سهم بیشتری در مبادلات تجاری با ایران داشته باشد.
با وجود این چشمانداز امیدوارکننده، گواتمالا همچنان با چالشهایی مانند فقر، نابرابری اجتماعی، ضعف زیرساختها و برخی محدودیتهای نهادی روبهرو است؛ چالشهایی که رفع آنها نقش تعیینکنندهای در تداوم رشد اقتصادی این کشور خواهد داشت.
با این حال، برخورداری از بزرگترین بازار داخلی آمریکای مرکزی، ثبات نسبی اقتصاد کلان، موقعیت جغرافیایی راهبردی، دسترسی به بازار آمریکای شمالی و فرصتهای ناشی از بازآرایی زنجیرههای تأمین جهانی، گواتمالا را در موقعیتی قرار داده است که در صورت تداوم اصلاحات و جذب سرمایهگذاری، بتواند جایگاه خود را به عنوان یکی از اقتصادهای پیشرو منطقه بیش از پیش تقویت کند.
در چنین شرایطی، توسعه همکاریهای اقتصادی با شرکای جدید، از جمله ایران، نیز میتواند به تنوعبخشی روابط تجاری این کشور و استفاده از ظرفیتهای متقابل در حوزههایی مانند صنایع غذایی، کشاورزی، دارو، خدمات فنی و مهندسی و محصولات پتروشیمی کمک کند.
منبع: ایرنا
