به گزارش تجارت نیوز، مصر با جمعیتی حدود ۱۱۵ میلیون نفر و بر اساس گزارش صندوق بینالمللی پول، با تولید ناخالص داخلی اسمی در حدود ۳۹۰ میلیارد دلار، اقتصادی با درآمد سرانه تقریبی ۳,۴۰۰ دلار دارد که در رده کشورهای با درآمد متوسط رو به پایین طبقهبندی میشود و نرخ رشد اقتصادی آن حدود ۳.۵ درصد پیشبینی شده است.
در چنین ساختاری، فوتبال در مصر صرفاً یک صنعت ورزشی نیست، بلکه یکی از مهمترین «موتورهای تحرک اجتماعی، ارزآوری از طریق صادرات استعداد، اشتغالزایی غیرمستقیم و ابزار برندسازی ملی» محسوب میشود. با توجه به جمعیت جوان و بیکاری نسبتاً بالا (حدود ۷ درصد)، فوتبال به عنوان یکی از معدود مسیرهای پایدار برای «تحرک اجتماعی، خلق ارزش اقتصادی و کاهش نرخ بیکاری جوانان» عمل کرده است.
ساختار اقتصاد کلان و اثر آن بر ورزش
همچنین اقتصاد مصر که یکی از بزرگترین اقتصادهای آفریقا و خاورمیانه محسوب میشود، بر پایه خدمات (بهویژه گردشگری)، صنایع (نساجی، مواد غذایی، پتروشیمی)، کشاورزی و صادرات گاز طبیعی شکل گرفته است. با این حال، اقتصاد این کشور با چالشهایی مانند نرخ تورم بالا (حدود ۲۵ درصد)، وابستگی به واردات و نوسانات ارزی مواجه است که بر توان سرمایهگذاری در زیرساختهای ورزشی تأثیر میگذارد.
هرچند سهم مستقیم ورزش در تولید ناخالص داخلی حدود ۰.۵ درصد برآورد میشود، اما اثر غیرمستقیم آن از طریق «صادرات بازیکن»، «جذب گردشگری ورزشی»، «برندسازی ملی»، «جذب اسپانسرهای بینالمللی» و «افزایش مصرف داخلی» بهویژه در سالهای اخیر رو به افزایش بوده است.
در سطح حکمرانی ورزشی، فدراسیون فوتبال مصر (EFA) با حمایت برنامه «FIFA Forward» و همکاری باشگاههای بزرگ، در حال ارتقای زیرساختها و توسعه آکادمیهای استعدادیابی است. با این حال، ساختار مدیریتی همچنان با چالشهایی مانند بوروکراسی و کمبود منابع مالی پایدار مواجه است.
مصر؛ قدرت برتر صادرات استعداد در آفریقا
مصر در دهه اخیر به یکی از مهمترین صادرکنندگان استعداد فوتبال در سطح آفریقا و جهان تبدیل شده است. بر اساس جدیدترین گزارش رصدخانه فوتبال CIES (اکتبر ۲۰۲۵)، باشگاههای مصر در بازه زمانی ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۵، در مجموع ۳۳۹ میلیون یورو از محل نقل و انتقالات بینالمللی بازیکنانی درآمد داشتهاند که در این کشور پرورش یافتهاند.
این رقم، مصر را در رتبه دوم آفریقا (پس از سنگال با ۳۳۹ میلیون یورو برابر) و شانزدهم جهان (مشترک با کلمبیا) در این رتبهبندی قرار میدهد. برای مقایسه، مصر از کشورهای قدرتمندی مانند اوکراین، روسیه و صربستان در این شاخص پیشی گرفته است. جزئیات توزیع سنی این نقل و انتقالات نشان میدهد که:
– ۱۱ درصد از این درآمدها مربوط به بازیکنان ۲۰ سال و زیر ۲۰ سال است
– ۱۹.۱ درصد مربوط به رده سنی ۲۱-۲۳ سال
– ۴۲.۶ درصد مربوط به رده سنی ۲۴-۲۶ سال
– ۲۷.۳ درصد مربوط به بازیکنان ۲۷ سال و بالاتر
این توزیع نشاندهنده تمرکز بالای مصر بر فروش بازیکنان در اوج دوران حرفهای (۲۴-۲۶ سال) است که بیانگر استراتژی باشگاههای مصری برای نگهداری بازیکنان تا زمان رسیدن به حداکثر ارزش بازار و سپس فروش آنهاست.
ستارگان جهانی و رکوردهای نقل و انتقالات
ظهور نسل طلایی فوتبال مصر در دو دهه اخیر، که با نامهایی مانند محمد صلاح، ریک کاکا، محمد الننی، محمود تریزگه، مصطفی محمد و محمد عبدالمنعم شناخته میشود، باعث تثبیت برند فوتبال این کشور در سطح بینالمللی شده است. نقل و انتقالات میلیونی این بازیکنان به لیگهای اروپایی، الگویی برای بازیکنان جوانتر ایجاد کرده و مسیر حرفهای شدن را هموارتر ساخته است.
همچنین رکوردهای نقل و انتقالات تاریخ فوتبال مصر به شرح زیر است:
-محمد صلاح: انتقال از چلسی به رم (۱۵ میلیون یورو، ۲۰۱۶)، سپس به لیورپول (۴۲ میلیون یورو، ۲۰۱۷) و تمدید قراردادهای چندین باره که ارزش بازار او را به حدود ۹۰ میلیون یورو رسانده است
-محمود تریزگه: انتقال از الاهلی به باشگاه استانبول باشاکشهیر (۳.۵ میلیون یورو، ۲۰۱۸) و سپس به ترابزوناسپور
-مصطفی محمد: انتقال از زمالک به گالاتاسرای (۴ میلیون یورو، ۲۰۲۱) و سپس به نانت (۶ میلیون یورو، ۲۰۲۳)
-محمد عبدالمنعم: انتقال از الاهلی به نیس (۴.۵ میلیون یورو، ۲۰۲۴)
علاوه بر این، باشگاههای بزرگ مصر مانند الاهلی (ارزش حدود ۳۰ میلیون یورو) و زمالک (ارزش حدود ۲۵ میلیون یورو) به عنوان مراکز تولید و صادرات استعداد شناخته میشوند و الاهلی به عنوان پرافتخارترین باشگاه آفریقا، نقش کلیدی در پرورش استعدادهای بزرگ داشته است.
لیگ برتر مصر؛ غول خفته آفریقا
لیگ برتر مصر با حضور ۱۸ تیم، یکی از بزرگترین و کهنترین لیگهای آفریقا محسوب میشود. با این حال، این لیگ از نظر مالی فاصله قابلتوجهی با استانداردهای بینالمللی دارد و باشگاهها برای بقا و توسعه به شدت به فروش بازیکن و حمایتهای دولتی وابسته هستند. میانگین ارزش ترکیب باشگاههای مصری حدود ۵ میلیون یورو است و تنها باشگاههای بزرگ مانند الاهلی و زمالک ارزشی بالاتر از ۲۰ میلیون یورو دارند.
درآمد باشگاههای مصری عمدتا از پنج منبع فروش بازیکن (مهمترین منبع ارزآوری)، حق پخش تلویزیونی (بسیار محدود و حدود ۲۰ میلیون یورو در سال برای کل لیگ)، اسپانسرشیپ داخلی و منطقای، فروش بلیت و مهماننوازی شرکتی، و حمایتهای دولتی و یارانههای اجتماعی تامین میشود.
برنامه جبران خدمات باشگاهی و تأثیر بر باشگاههای داخلی
باشگاههای مصر به دلیل حضور پررنگ بازیکنان این کشور در تیم ملی و نیز سهم از بازیکنان شاغل در لیگهای خارجی، از برنامه جبران خدمات باشگاهی فیفا بهرهمند میشوند. بر اساس این برنامه، فیفا به ازای هر روزی که بازیکنان در اردوی تیم ملی (از دوره آمادهسازی تا پایان حضور در جام) حضور داشته باشند، مبلغ حدود 11 هزار دلار به باشگاهها پرداخت میکند.
با توجه به ترکیب ۲۶ نفره تیم ملی مصر که تعدادی از آنها در لیگهای اروپایی و عربی شاغل هستند و تعدادی نیز در باشگاههای داخلی، باشگاههایی مانند الاهلی (با ۵ بازیکن ملیپوش)، زمالک (با ۳ بازیکن) و پیرامیدز (با ۲ بازیکن) از این محل مبالغ قابل توجهی (هر کدام بین ۳۰۰ هزار تا ۸۰۰ هزار دلار) دریافت خواهند کرد.
علاوه بر این، مکانیسم همبستگی فیفا (۵ درصد از هر انتقال بینالمللی) نیز جریان ارزی قابلتوجهی را به باشگاههای پرورشدهنده مصر سرازیر میکند. به عنوان مثال، انتقال محمد صلاح از چلسی به رم و سپس به لیورپول، حدود ۲ میلیون یورو برای باشگاههای پرورشدهنده او (از جمله الاهلی) به ارمغان آورد.
با این حال، یکی از چالشهای اصلی اقتصاد فوتبال مصر، نشت ارز از طریق نقل و انتقالات به خارج از کشور است، بهطوری که بخش قابلتوجهی از درآمدهای ارزی حاصل از فروش بازیکنان، به دلیل ضعف زیرساختهای مالی و بوروکراسی، در خارج از کشور باقی میماند و به چرخه اقتصادی داخلی بازنمیگردد.
تیم ملی؛ «فرعونها» و میراث تاریخی
تیم ملی مصر با لقب «فرعونها» (Pharaohs) یکی از کهنترین و معتبرترین تیمهای ملی آفریقا محسوب میشود. این تیم با ۷ قهرمانی در جام ملتهای آفریقا، رکورددار این مسابقات است و حضور در جام جهانی ۲۰۲۶ که چهارمین حضور این کشور در این مسابقات (پس از ۱۹۳۴، ۱۹۹۰ و ۲۰۱۸) است، از اهمیت ویژهای برخوردار است.
اثر اقتصادی تیم ملی از سه مجرای اصلی تحقق مییابد؛ ارتقای برند ملی از طریق معرفی مصر بهعنوان یک قدرت فوتبالی پایدار و مقصدی جذاب برای گردشگری، افزایش ارزش تجاری بازیکنان و جلب توجه استعدادیابهای جهانی، و تحریک مصرف داخلی از طریق فروش البسه و کالاهای ورزشی.
فروش البسه تیم ملی مصر در سال ۲۰۲۶ (با همکاری برند پوما) با رشد چشمگیر ۶۰ درصدی نسبت به دوره قبل مواجه شده است و هر پیراهن رسمی با قیمت حدود ۳۰ دلار به فروش میرسد (با توجه به درآمد سرانه پایینتر، این قیمت نسبت به کشورهای اروپایی پایینتر است اما فروش انبوهی دارد).
بازار تجهیزات ورزشی؛ رشدی انفجاری با پتانسیل عظیم
بازار تجهیزات ورزشی و کالاهای مرتبط با فوتبال در مصر، با توجه به جمعیت جوان و ۱۱۵ میلیونی و فرهنگ عمیق فوتبالی، یکی از بزرگترین و پویاترین بازارهای آفریقا محسوب میشود. بر اساس گزارشهای تحقیقاتی، بازار تجهیزات ورزشی مصر در سال ۲۰۲۶ به بیش از ۱.۵ میلیارد دلار رسیده است که نرخ رشد مرکب سالانه آن حدود ۸ درصد برآورد میشود. فروش البسه رسمی باشگاهها و تیم ملی، کفشهای ورزشی، توپهای فوتبال و تجهیزات تمرینی با رشد چشمگیری مواجه شده است.
بر اساس دادههای منتشر شده، فروش البسه تیم ملی مصر در آستانه جام جهانی ۲۰۲۶ نسبت به دوره مشابه در سال ۲۰۲۲، بیش از ۸۰ درصد رشد داشته است و فروش البسه باشگاههای بزرگ مانند الاهلی و زمالک نیز با افزایش ۴۰ تا ۶۰ درصدی همراه بوده است. این رشد، فرصتهای بینظیری برای برندهای ورزشی بینالمللی و همچنین تولیدکنندگان و واردکنندگان داخلی ایجاد کرده است. عمده واردات تجهیزات ورزشی به مصر از کشورهای چین، ترکیه، ویتنام و ایتالیا صورت میگیرد.
اقتصاد هواداری و گردشگری ورزشی
اقتصاد هواداری در مصر، با توجه به جمعیت ۱۱۵ میلیونی و فرهنگ فوتبالی عمیق، یکی از بزرگترین بازارهای هواداری در آفریقا و خاورمیانه محسوب میشود. حضور در جام جهانی ۲۰۲۶، جریانهای گردشگری ورزشی را به شدت تقویت کرده است. تخمین زده میشود که حدود ۲۰ تا ۳۰ هزار هوادار مصری به ایالات متحده سفر کنند که هر یک به طور متوسط 3 تا 5 هزار دلار هزینه خواهند کرد که در مجموع به معنای تزریق ۶۰ تا ۱۵۰ میلیون دلار به اقتصادهای محلی شهرهای میزبان است.
همچنین، دیاسپورای قابلتوجه مصر در ایالات متحده، اروپا و کشورهای عربی (حدود ۱۰ میلیون نفر) به عنوان یک بازار مصرفکننده بالقوه برای کالاهای ورزشی و خدمات مرتبط با فوتبال عمل میکنند و فروش البسه رسمی تیم ملی و سایر کالاهای ورزشی در این دوره با رشد چشمگیری مواجه شده است.
مصر؛ الگوی توسعه فوتبال در جمعیت جوان آفریقا
اقتصاد فوتبال مصر نمونهای از یک مدل «توسعه استعدادمحور با بازار داخلی عظیم» در آفریقا است. در شرایطی که اقتصاد کلان کشور با چالشهای تورم، بیکاری و وابستگی به واردات مواجه است، فوتبال به عنوان یکی از مهمترین مسیرهای خلق ارزش ارزی، اشتغالزایی غیرمستقیم و ارتقای برند ملی عمل میکند.
مهمترین عوامل موفقیت این مدل، ترکیب چهار عنصر کلیدی است: جمعیت جوان و ۱۱۵ میلیونی که بازار داخلی عظیمی برای کالاهای ورزشی و هواداری ایجاد کرده است، وجود ستارگان جهانی مانند محمد صلاح که به عنوان الگوی موفقیت و برند ملی عمل میکنند، باشگاههای بزرگ و کهن مانند الاهلی و زمالک با پایگاه هواداری میلیونی که مراکز تولید و صادرات استعداد هستند، و ارتباط با بازارهای اروپایی و عربی که بازار مناسبی برای فروش بازیکنان مصری فراهم کرده است.
در نهایت، تجربه مصر نشان میدهد در یک اقتصاد در حال توسعه با جمعیت جوان و عظیم، اگر صنعت فوتبال بتواند با «تولید استعداد، مدیریت مالی شفاف و ارتباط با بازارهای جهانی» همراه شود، میتواند به یکی از مؤثرترین ابزارهای «صادرات نیروی انسانی ماهر، کاهش نرخ بیکاری جوانان و ارتقای برند ملی» تبدیل شود.
چالش اصلی اکنون برای این کشور، سرمایهگذاری مجدد عواید ۹ میلیون دلاری جام جهانی و درآمدهای ارزی در زیرساختهای پایدار ورزشی، آکادمیهای استعدادیابی در سراسر کشور (بهویژه در مناطق محروم)، بهبود مدیریت مالی باشگاهها و اصلاح ساختار لیگ داخلی است تا از این جهش تاریخی حداکثر استفاده را ببرد و بتواند در بلندمدت، جایگاه خود را به عنوان یکی از قدرتهای پایدار فوتبال آفریقا و جهان حفظ کند و از پتانسیل جمعیتی خود برای تبدیل شدن به یک ابرقدرت فوتبالی بهرهبرداری کامل نماید.
گزارشهای بیشتر را در صفحه ورزشی بخوانید.
