به گزارش تجارت نیوز، بررسی آمارهای منتشرشده از سوی سازمان منابع طبیعی، سازمان حفاظت محیط زیست و گزارشهای رسمی نشان میدهد که طی یک دهه گذشته، دهها هزار هکتار از جنگلها و مراتع کشور در آتش سوختهاند. اگرچه آمار دقیق سالانه به دلیل تفاوت در شیوه ثبت اطلاعات میان دستگاههای مختلف متفاوت است، اما برآوردها نشان میدهد که در فاصله سالهای ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۵ بیش از ۱۸۰ تا ۲۲۰ هزار هکتار از جنگلها و مراتع کشور طعمه حریق شدهاند که بخش قابل توجهی از آن مربوط به جنگلهای زاگرس است. کارشناسان تأکید میکنند سهم جنگلهای واقعی از این آمار حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار هکتار برآورد میشود و باقی عرصههای مرتعی و جنگلی تنک هستند؛ با این حال خسارت اکولوژیک آن بسیار فراتر از وسعت سوخته است.
این در حالی است که بسیاری از متخصصان معتقدند آنچه امروز در زاگرس رخ میدهد دیگر یک آتشسوزی طبیعی یا اتفاقی نیست، بلکه مجموعهای از عوامل انسانی، ضعف مدیریتی، تغییرات اقلیمی و در برخی موارد آتشافروزیهای عمدی، بزرگترین رویشگاه بلوط خاورمیانه را در معرض نابودی قرار داده است.
زاگرس؛ بیشترین قربانی آتش
جنگلهای زاگرس با وسعتی نزدیک به ۶ میلیون هکتار، حدود ۴۰ درصد آب شیرین تجدیدپذیر کشور را تولید میکنند و زیستگاه صدها گونه گیاهی و جانوری هستند. اما طی ده سال گذشته تقریباً هر سال بخشهایی از این جنگلها در استانهای کهگیلویه و بویراحمد، خوزستان، فارس، چهارمحال و بختیاری، لرستان، ایلام و کرمانشاه گرفتار آتش شدهاند.
سال ۱۴۰۵ نیز از این قاعده مستثنا نبود. تنها در استان کهگیلویه و بویراحمد تا اوایل تابستان، ۱۷ فقره آتشسوزی ثبت شد. در فارس، ارتفاعات روشنکوه و کوهمره سرخی و در خوزستان، کوه بدیل بهبهان دچار حریق شدند؛ حوادثی که بار دیگر جان یکی از فعالان محیط زیست، «تقی چنگلوایی» را گرفت.
سالانه بین ۲ تا ۳ هزار فقره آتشسوزی در عرصههای طبیعی کشور رخ میدهد
بررسی گزارشهای رسمی منتشرشده طی سالهای اخیر نشان میدهد: سالانه بین ۲ تا ۳ هزار فقره آتشسوزی در عرصههای طبیعی کشور رخ میدهد. در سالها مانند ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ به دلیل خشکسالی شدید، وسعت حریقها به شکل محسوسی افزایش یافت. بیش از ۹۰ درصد آتشسوزیها منشأ انسانی دارند. سهم عوامل طبیعی مانند صاعقه کمتر از ۱۰ درصد برآورد میشود. استانهای زاگرسی بیشترین میزان خسارت را تجربه میکنند. کارشناسان معتقدند تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگی، افزایش دما و خشک شدن پوشش گیاهی باعث شده کوچکترین جرقه به حریقی گسترده تبدیل شود.
زاگرس در حال از دست دادن سپر اقلیمی خود است / خسارت واقعی آتشسوزی فقط درخت سوخته نیست؛ بلکه آینده توسعه کشور است
علیرضا پیرفلک، بومشناس و پژوهشگر اکوسیستمهای جنگلی، آتشسوزیهای مکرر را یکی از مهمترین تهدیدهای زیستمحیطی ایران میداند و در این رابطه به تجارتنیوز میگوید: جنگل فقط مجموعهای از درختان نیست. هر هکتار جنگل هزاران موجود زنده، میلیونها میکروارگانیسم و چرخهای پیچیده از حیات را در خود جای داده است.
او میافزاید: وقتی یک هکتار جنگل میسوزد، در واقع یک اکوسیستم کامل از بین میرود؛ اکوسیستمی که شاید صدها سال برای شکلگیری آن زمان صرف شده باشد.
این بوم شناس با اشاره به وضعیت زاگرس ادامه میدهد: بلوطهای زاگرس بعضاً چند صد سال عمر دارند. نابودی آنها فقط از دست رفتن یک درخت نیست؛ این جنگلها نقش اساسی در تولید آب، جلوگیری از فرسایش خاک، کنترل سیلاب و تنظیم اقلیم دارند. از بین رفتن آنها یعنی افزایش گردوغبار، کاهش بارندگی محلی، تشدید سیلابها و کاهش امنیت آبی کشور.
پیرفلک با بیان این مطلب که روند فعلی میتواند پیامدهای اقتصادی سنگینی نیز داشته باشد، اظهار میدارد: وقتی پوشش جنگلی از بین میرود، هزینههای مدیریت سیلاب، فرسایش خاک، تأمین آب و حتی سلامت مردم چندین برابر میشود. خسارت واقعی آتشسوزی فقط درخت سوخته نیست؛ بلکه آینده توسعه کشور است.
تغییرات اقلیمی آتش را شعلهورتر کرده است / اگر روند گرمایش ادامه پیدا کند، احتمال وقوع آتشسوزیهای بزرگ در سالهای آینده افزایش خواهد یافت
این پژوهشگر اکوسیستم جنگلی ضمن اشاره به موضوع که تغییر اقلیم باعث شده فصل آتشسوزی طولانیتر شود، میگوید: قبلاً آتشسوزیها عمدتاً در تیر و مرداد رخ میداد اما اکنون از اردیبهشت آغاز میشود و تا مهر ادامه دارد. افزایش دما و کاهش بارندگی باعث شده پوشش گیاهی بسیار سریعتر خشک شود.
او هشدار میدهد: اگر روند گرمایش ادامه پیدا کند، احتمال وقوع آتشسوزیهای بزرگ در سالهای آینده افزایش خواهد یافت.
خسارتی که با کاشت نهال جبران نمیشود / هزینه حفاظت از طبیعت در ایران تنها با نابودی درختان پرداخت نمیشود، بلکه انسانها نیز جان خود را در این راه از دست میدهند
علیرضا پیر فلک در ادامه تاکید میکند: کاشت نهال جایگزین جنگلهای سوخته نیست. یک جنگل بلوط کهنسال حاصل صدها سال تکامل طبیعی است. با کاشت چند هزار نهال نمیتوان اکوسیستمی را که طی قرنها شکل گرفته، بازسازی کرد.
او اضافه میکند: در بسیاری از مناطق، پس از آتشسوزی فرسایش خاک آنقدر شدید میشود که حتی نهالهای جدید نیز امکان استقرار پیدا نمیکنند.
طی یک دهه گذشته، برآوردها از سوختن بیش از ۱۸۰ تا ۲۲۰ هزار هکتار از عرصههای جنگلی و مرتعی حکایت دارد
این بوم شناس میگوید: طی یک دهه گذشته، برآوردها از سوختن بیش از ۱۸۰ تا ۲۲۰ هزار هکتار از عرصههای جنگلی و مرتعی حکایت دارد؛ خسارتی که بخش مهمی از آن هرگز قابل جبران نخواهد بود.
او میافزاید: در این میان، جان باختن بیش از ۲۲ فعال و داوطلب محیط زیست طی دو دهه اخیر، نشان میدهد هزینه حفاظت از طبیعت در ایران تنها با نابودی درختان پرداخت نمیشود، بلکه انسانهایی نیز جان خود را در این راه از دست میدهند.
پیرفلک در پایان اظهار میدارد: مهار بحران آتش سوزی در جنگلها تنها با خاموش کردن شعلهها ممکن نیست؛ بلکه نیازمند پیشگیری، مدیریت علمی، تأمین تجهیزات، برخورد با عوامل انسانی، آموزش عمومی و عزم جدی دولت و نهادهای مسئول است.
