به گزارش تجارت نیوز، پرتغال روز یکشنبه آنتونیو ژوزه سگورو، رهبر پیشین حزب سوسیالیست این کشور که از حمایت گسترده جریان حاکم برخوردار بود را به ریاستجمهوری برگزید؛ چهرهای که توانست از آندره ونتورا به شکلی قاطع پیشی بگیرد. در همین راستا وبسایت رسمی برای انتشار نتایج انتخابات دولت گزارش داد که سگورو بیش از ۶۵ درصد آرا را از آن خود کرده و در مقابل ونتورا توانسته تنها ۳۴ درصد دست آرا را به دست بیاورد، آن هم در شرایطی که آرای بیش از ۹۰ درصد حوزهها شمارش شده بودند.
به نوشته نیویورک تایمز: سگورو شامگاه یکشنبه، هنگام ترک خانهاش در کالداس دا راینیا در مرکز پرتغال، به خبرنگاران گفت: «مردم پرتغال بهترین مردم جهان هستند.» او افزود که آنان «مسئولیتپذیری مدنی عظیمی» و «پایبندی به ارزشهای دموکراسی» را نشان دادهاند.
این پیروزی قاطع، چه در پرتغال و چه فراتر از مرزهای این کشور، از سوی جریان حاکم بهعنوان فرصتی برای نفس تازه کردن در برابر موج فزاینده راست افراطی در سراسر قاره اروپا تلقی شد. با این حال، حضور راست افراطی در دور دوم انتخابات بار دیگر زنگ هشدار را برای اروپا به صدا درآورد. نتایج تقریبا نهایی نشان داد که ونتورا احتمالا بیش از ۳۳ درصد آرا را به دست آورده؛ رقمی که معنایش این است که حزب او عملکردی بهتر از محافظهکاران حاکم در آخرین انتخابات پارلمانی داشته است.
این امر نشان میدهد که پرتغال – که زمانی یکی از آخرین سنگرهای مقاومت در برابر ملیگرایی تندرو در اروپا به شمار میرفت – دیگر در برابر موج پوپولیسم مصون نیست. ونتورا شامگاه یکشنبه به خبرنگاران گفت که همچنان به تلاش خود ادامه خواهد داد تا پرتغالیها را متقاعد کند که «تغییر ضروری است».
به گفته تحلیلگران، پیروزی سگورو تا حدی ناشی از حمایت محافظهکاران جریان اصلی از نامزدیاش بود؛ حمایتی که هدفش سد کردن راه ونتورا و حزب در حال اوجگیری او، «شگا» (Chega) است؛ واژهای که در زبان پرتغالی به معنای «بس است» است. ونتورا در دور نخست انتخابات در ماه ژانویه نزدیک به یکچهارم آرا را به دست آورد و به این ترتیب به دور دوم راه یافت؛ نقطهای که روز یکشنبه با سگورو روبهرو شد؛ کسی که دور اول را با نزدیک به یکسوم آرا در صدر به پایان رساند.
زنگ خطر برای پرتغال به صدا درآمد
ژوآئو کانسلا، استاد علوم سیاسی دانشگاه نووا لیسبون، در این باره به نیویورکتایمز گفت: «شهرت قدیمی پرتغال بهعنوان استثنایی در برابر خیزش راست افراطی در اروپا، بهوضوح به پایان رسیده است.» او افزود که هرچند ونتورا با اختلاف زیادی شکست خورد، اما نتیجه آرایش نشان داد که حزب شگا اکنون در سراسر کشور – کشوری که در سالهای اخیر به مقصدی پررونق برای گردشگری، سرمایهگذاری خارجی و مهاجران تبدیل شده – پایگاه جغرافیایی گستردهای یافته است.
اما این مزایا با پیامدها و نارضایتیهایی نیز همراه بودهاند؛ از جمله نگرانیها درباره مسکن و هزینههای زندگی، که به به افزایش آرای ونتورا دامن زدهاند. پروفسور کانسلا تاکید کرد: «این انتخابات تغییر ساختاری را نشان میکند، نه نوسان موقتی».
با وجود پیروزی سگورو، پرتغال اکنون همان جریان ملیگرایانهای را احساس میکند که بخش بزرگی از اروپا را دربر گرفته است. ایتالیا توسط جورجیا ملونی اداره میشود که مسیر سیاسیاش در احزاب پسافاشیستی شکل گرفته است. «اجتماع ملی» فرانسه، حزب اصلی راست افراطی این کشور، از یک بازیگر مطرود به پیشتاز انتخابات ریاستجمهوری سال آینده بدل شده است. در آلمان، حزب راست افراطی «آلترناتیو برای آلمان» در نظرسنجیها همسطح جریان میانهراست قرار دارد. حزب «رفرم بریتانیا» به رهبری نایجل فاراژ نیز اکنون در بریتانیا رقیبی جدی به شمار میرود.
در روزهای منتهی به انتخابات، طوفانها و سیلابهای مرگبار روند تبلیغات را مختل کرد و رأیگیری را در اقلیتی کوچک از مناطق به تعویق انداخت؛ هرچند فرایند به گونهای نبود که نتیجه نهایی کارزار را تحت تأثیر قرار دهد. همزمان با رای دادن پرتغالیها در روز یکشنبه، ونتورا گفت که شرایط بد جوی باید به تعویق کل انتخابات منجر میشد. او به خبرنگاران گفت: «شاید مناطق و بخشهای زیادی از کشور احساس میکنند مورد بیاحترامی قرار گرفتهاند و مانند شهروندان درجهدو با آنها رفتار میشود. من فکر نمیکنم این درست باشد.»
پیام جدی احتمالی راست افراطی
نقش ریاستجمهوری در پرتغال بهطور سنتی تشریفاتی است، هرچند این مقام میتواند قوانین را وتو و در بحرانهای سیاسی – مانند انحلال پارلمان – از اختیارات ویژهای برخوردار است. در رقابت برای جانشینی مارسلو ربلو د سوزا ، رئیسجمهور در حال کنارهگیری، سگورو گفته که وارد قلمرو «نخستوزیر در سایه» نخواهد شد، در حالی که ونتورا دیدگاهی توسعهطلبانهتر داشت و وعده «ریاستجمهوری مداخلهگر» را داده بود.
ملیگرایان و مخالفانشان در سراسر قاره اروپا، انتخابات روز یکشنبه را بهعنوان نشانهای دیگر از میزان قدرت پوپولیسم زیر نظر داشتند. حزب شگا نخستین حزب راست تندرو است که از زمان پایان دیکتاتوری ملیگرای آنتونیو د اولیویرا سالازار چنین رشد چشمگیری در پرتغال را تجربه میکند.
تنها شش سال پیش، در سال ۲۰۱۹، ونتورا – که پیشتر مفسر فوتبال بود – به نخستین نماینده شگا در پارلمان تبدیل شد. از آن زمان، این حزب با اتکا به خشم شبکههای اجتماعی و احساسات ضد مهاجر، ضد کولیهای روما و ضد فساد، رشد کرده و به نیروی اصلی اپوزیسیون کشور بدل شده است.
حمایت از شگا بهویژه در میان جوانان پرتغالی و کسانی که از نظر مالی تحت فشار هستند افزایش یافته است. پیام این حزب به مناطق به لحاظ سنتی چپگرا نیز نفوذ کرده؛ جایی که رای دهندگان طبقه کارگر، ناامید از قیمتهای سرسامآور و کمبود مسکن، کمبود شغل و افزایش مهاجرت، به دنبال نامزدی بودهاند که مستقیماً دغدغههایشان را بیان کند.
پوسترهای انتخاباتی شگا در دور نخست انتخابات این پیام را ارسال کردند: «Isto não é o Bangladesh!» (اینجا بنگلادش نیست). برای بسیاری از رای دهندگان شگا، بنگلادشیها به نمادی خلاصهشده از دو برابر شدن جمعیت مهاجران پرتغال در دهه گذشته تبدیل شدهاند.
پلنی که برای عبور موقت از افراطگرایی ترسیم شد
همانند فرانسه در انتخاباتهای اخیر، جریان حاکم پرتغال تلاش کرده با اتحاد میان خطوط ایدئولوژیک مختلف، دیواری محافظ در برابر راست افراطی ایجاد کند و رأیدهندگان میانهرو را جذب کند.
چهرههای «غیرسوسیالیست» خودخوانده، از جمله محافظهکاران برجسته میانهراست، نامهای سرگشاده در حمایت از سگورو امضا کردند و استدلال داشتند که این انتخابات در حکم دوراهی میان نیروهای لیبرال و غیرلیبرال است و نامزدی ونتورا بیرون از دایره دموکراسی قرار دارد. محافظهکاران برجسته کشور، از جمله رئیسجمهور و نخستوزیر پیشین، آنیبال کاواکو سیلوا، نیز علیه ونتورا موضع گرفتند.
کارلوس موئداس، شهردار میانهراست لیسبون و مقام پیشین اتحادیه اروپا، گفت: «کشور در حال ارسال این پیام است که پرتغال کشوری میانهرو است و ما برای دموکراسی ارزش قائلیم.» او افزود که روز یکشنبه به سگورو رأی داده است. به گفته شهردار، پیروزی قاطع سگورو تا حد زیادی مدیون میانهروهای کشور —از جمله رهبران میانهراست مانند خود او — بود که پیرامونش متحد شدند و مسیری برای مقابله با افراطگرایی به اروپا نشان دادند.
با این حال، موئداس نگران بود که رأیدهندگان ناراضی همچنان به شگا گرایش پیدا کنند؛ دقیقا به این دلیل که جریان حاکم بهطور یکپارچه علیه این حزب صفآرایی کرده و به ونتورا اجازه داده آرای معترضان را بهسوی خود جذب کند. او گفت اینکه ونتورا از نظر تعداد رأی از محافظهکاران پیشی گرفته، باعث خواهد شد که «او تصور برجسته تری از خودش پیدا کند». او افزود: «اینکه چگونه به رأیدهندگانی دست یافت که ظاهرا فقط از خشم انگیزه میگیرند، سؤال بزرگ است. این یک روند جهانی است و امیدوارم بتوانیم در پرتغال در مقطعی جلوی آن را بگیریم».
