به گزارش تجارت نیوز، زمانی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از آتشبس دو هفتهای در خلیج فارس و «بازگشایی کامل، فوری و ایمن تنگه هرمز» خبر داد، معاملهگران انرژی نفس راحتی کشیدند.
در حدود شش هفته گذشته، ۱۵ درصد از تولید نفت جهان و حدود یکپنجم تولید گاز طبیعی مایع (LNG) به دلیل محاصره ایران در تنگه هرمز گرفتار شده بود. پس از اعلام این خبر، قیمت نفت برنت ۱۲ درصد کاهش یافت و از ۱۰۳ دلار به ۹۱ دلار در هر بشکه رسید. چنین نوسانی در شاخص جهانی نفت از ابتدای همهگیری کرونا در سال ۲۰۲۰ بیسابقه بوده است. در همین حال، قیمت گاز در اروپا نیز در مقطعی ۱۷ درصد سقوط کرد.
نشانههای فشار شدید در بازار انرژی
پیش از اعلام آتشبس در هفتم آوریل، بازارها نشانههایی از فشار شدید را نشان میدادند. نفت وست تگزاس اینترمدیت (WTI) که معمولا ارزانتر از برنت است، در بیشتر روزهای ماه با قیمتی بالاتر معامله میشد که نشانهای از این است که خریداران برای تامین منابع قابل اعتماد به شدت رقابت میکردند.
در همین زمان، قیمت نفت با تحویل فوری موسوم به Dated Brent تنها چند ساعت پیش از اعلام آتشبس به رکورد ۱۴۴ دلار در هر بشکه رسید.
آتشبسی شکننده
با این حال، توافق آتشبس بسیار شکننده به نظر میرسد. رئیس مجلس ایران، آمریکا را به نقض توافق متهم کرد. همزمان حملات موشکی در خلیج فارس ادامه یافته است. در نخستین روز بازگشایی تنگه هرمز تنها چهار کشتی از آن عبور کردند.
اقتصاد جهانی به بازگشت سریع تردد کشتیها نیاز دارد، اما حتی در صورت تداوم آتشبس، بازگشت ثبات به بازار انرژی بسیار طولانیتر از دو هفته زمان خواهد برد.
در حال حاضر قیمت نفت بیش از ۳۰ درصد بالاتر از قبل از آغاز جنگ است و قیمت گاز نیز ۴۰ درصد افزایش یافته است. به دلیل تخریب زیرساختها و احتمال از سرگیری درگیری یا محاصره مجدد معاملهگران حق بیمه ریسک را در قیمتها لحاظ میکنند.
کشتیهای گرفتار در خلیج فارس
اولویت فوری اکنون خروج کشتیهای گرفتار در خلیج فارس است. در ماه فوریه به طور متوسط روزانه ۱۳۰ کشتی از تنگه هرمز عبور میکردند اما در هفتههای اخیر ایران تنها به تعداد اندکی اجازه عبور داده است.
طبق دادههای شرکت Kpler تقریبا ۱۸۷ نفتکش با مجموع ۱۷۲ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی در منطقه گرفتار شدهاند؛ رقمی که میتواند برای مثال بیش از ۱۰۰ روز نیاز سوخت بریتانیا را تامین کند. ۱۵ کشتی حامل LNG نیز در انتظار عبور هستند. حدود ۱.۹ میلیون تن کود شیمیایی روی ۴۱ کشتی باقی مانده که معادل ۱۲ درصد کل صادرات این محصول از تنگه هرمز در سال ۲۰۲۴ است.
با احتساب کشتیهای باری و فلهبر، تعداد شناورهای گرفتار در خلیج فارس به ۷۱۵ کشتی میرسد.
بازگشت تدریجی کشتیرانی
از نظر تئوریک این ازدحام میتواند طی یک هفته برطرف شود، زیرا بسیاری از خدمه کشتیها با کمبود ذخایر مواجهاند. با این حال، بسیاری از ناخداها تا زمانی که از امنیت مسیر مطمئن نشوند ریسک عبور را نمیپذیرند.
برای نمونه، پس از توقف حملات حوثیها در دریای سرخ در سال ۲۰۲۵، شرکت کشتیرانی مرسک دو ماه صبر کرد تا نخستین کشتی خود را از آن مسیر عبور دهد و هنوز هم ترافیک دریایی به حالت عادی بازنگشته است.
علاوه بر این، حق بیمههای سنگین بیمه جنگ، هزینه حملونقل را به شدت افزایش خواهد داد.
تردید درباره ورود کشتیهای جدید
در مقابل، احتمال ورود کشتیهای جدید به خلیج فارس برای بارگیری چندان زیاد نیست. زیرا اگر مذاکرات میان ایران و آمریکا شکست بخورد، این کشتیها ممکن است خود در منطقه گرفتار شوند.
برخی مالکان کشتیهای ارزشمند مانند ناوگان LNG ممکن است اساسا از ورود به خلیج فارس اجتناب کنند. آن سوفی کوربو از دانشگاه کلمبیا میگوید: «در حال حاضر کسی تمایلی ندارد کشتیهایش را وارد خلیج فارس کند و بعید است عرضه LNG بیش از محمولههایی که طی این دو هفته خارج میشوند افزایش یابد.»
احتمال دریافت عوارض عبور از تنگه هرمز
یکی دیگر از ابهامها به دریافت عوارض عبور از کشتیها مربوط میشود. ایران پیشتر اجازه عبور برخی کشتیها را در ازای ۲ میلیون دلار داده بود و ممکن است بخواهد این سیاست را ادامه دهد.
در قیمتهای نزدیک به ۱۰۰ دلار برای نفت، برخی معاملهگران ممکن است این هزینه را بپذیرند اما در قیمتهای پایینتر چنین عوارضی میتواند نفت خلیج فارس را کمتر رقابتی کند. برای نمونه، دریافت چهار میلیون دلار عوارض رفت و برگشت میتواند نفتکشهای کوچکتر مانند Aframax را عملا از بازار خارج کند.
تاخیر در رسیدن انرژی به بازارها
حتی پس از خروج کشتیها، کشورهایی که کمبود انرژی دارند باید برای دریافت محموله چند هفته صبر کنند. کشتیهای عازم آسیا دستکم سه هفته در راه خواهند بود. اروپا نیز برای دریافت گازوئیل و سوخت هواپیما باید چهار تا ۶ هفته انتظار بکشد.
علاوه بر این، بسیاری از کشتیها اکنون در حال بارگیری از مناطق دیگر هستند و بازگشت آنها به خلیج فارس ممکن است ماهها زمان ببرد.
کاهش تولید انرژی
از زمان آغاز جنگ، کشورهای خلیج فارس بیش از ۱۰ میلیون بشکه در روز از تولید نفت خود را کاهش دادهاند؛ رقمی معادل ۱۰ درصد تقاضای جهانی. بازگرداندن این تولید به سطح قبلی زمانبر است، زیرا افزایش سریع فشار چاهها میتواند به مخازن آسیب بزند.
در بخش گاز وضعیت حتی پیچیدهتر است. ایران در حملاتی به تاسیسات راس لفان قطر، بزرگترین مجتمع LNG جهان، دو واحد از ۱۴ واحد تولیدی را تخریب کرد و ۱۷ درصد ظرفیت آن را از بین برد. تعمیر این خسارت ممکن است سه تا پنج سال طول بکشد.
حتی بازگرداندن واحدهای سالم نیز دشوار است؛ کارشناسان برآورد میکنند بازگشت کامل ظرفیت این مجتمع حدود چهار ماه زمان ببرد.
اختلال در بازارهای دیگر
راس لفان تنها برای گاز اهمیت ندارد. شرکت QatarEnergy حدود ۱۰ درصد اوره (کود شیمیایی) جهان را تولید میکند. همچنین این شرکت حدود یکسوم هلیوم جهان را که در صنعت نیمهرسانا کاربرد دارد تامین میکند.
در بخش فلزات نیز حمله ایران به مجتمع آلومینیوم الطویله در ابوظبی، تولید این شرکت را متوقف کرد. این کارخانه تقریبا نیمی از آلومینیوم خاورمیانه و نزدیک به ۱۰ درصد تولید جهانی را تامین میکند و راهاندازی مجدد آن ممکن است یک سال زمان ببرد.
هزینههای عظیم بازسازی
بر اساس برآورد شرکت مشاوره Rystad، هزینه بازسازی زیرساختهای هیدروکربنی آسیبدیده در منطقه (با احتساب تاسیسات ایران) حدود ۲۵ میلیارد دلار خواهد بود.
در هشتم آوریل نیز یک پهپاد ایرانی به خط لوله عربستان که نفت را به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل میکند حمله کرد؛ مسیری که از زمان آغاز جنگ تنها مسیر صادراتی عربستان بوده است.
آینده نامطمئن بازار انرژی
آسیبهای واردشده به بازارهای کالایی عمیق خواهد بود. تحلیلگران برای دههها درباره احتمال بسته شدن تنگه هرمز به عنوان یک سناریوی بدبینانه و بعید صحبت میکردند. جنگ سوم خلیج فارس نشان داد که چنین سناریویی میتواند به سرعت به واقعیت تبدیل شود.
حتی اگر تردد در تنگه هرمز به حالت عادی بازگردد، پیشبینی میشود قیمت نفت تا پایان سال ۲۰۲۶ در محدوده ۹۰ تا ۱۰۰ دلار باقی بماند. با توجه به اینکه جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، این آتشبس را «شکننده» توصیف کرده است، احتمالا آرامش فعلی بازار دوام نخواهد داشت.
