به گزارش تجارت نیوز، تونس در شمال آفریقا با جمعیتی حدود ۱۲ میلیون نفر و اقتصادی که بنابر گزارش بانک جهانی از تولید ناخالص داخلی حدود ۵۰ میلیارد دلاری برخوردار است، طی سالهای اخیر با چالشهایی مانند رشد اقتصادی محدود، بیکاری جوانان، فشارهای مالی و نوسانات اقتصادی مواجه بوده است؛ شرایطی که بر ساختار ورزش، أبهویژه فوتبال آن نیز اثر گذاشته است.
اقتصاد تونس نیز بهطور سنتی بر بخشهایی مانند گردشگری، کشاورزی، صنایع تبدیلی، صادرات محصولات کشاورزی و خدمات متکی است. با وجود محدود بودن سهم مستقیم ورزش در اقتصاد این کشور، فوتبال به دلیل محبوبیت گسترده و ارتباط عمیق با جامعه، نقش مهمی در ایجاد سرمایه اجتماعی، جذب مخاطب و تقویت برند ملی ایفا میکند.
ساختار اقتصاد و اثر آن بر ورزش
اقتصاد تونس در مقایسه با برخی کشورهای منطقه شمال آفریقا از تنوع بیشتری برخوردار است، اما محدودیت منابع مالی باعث شده ورزش حرفهای این کشور با فاصله قابل توجهی نسبت به بازارهای بزرگ فوتبال جهان فعالیت کند.
مدل اقتصادی باشگاههای تونسی عمدتا بر حمایت هواداران، اسپانسرهای داخلی، کمکهای محدود دولتی و درآمدهای ناشی از فروش بازیکنان استوار است. خلاف لیگهای اروپایی که باشگاهها از حق پخش، درآمدهای تجاری و بازار سرمایه بهره میبرند، فوتبال تونس هنوز با چالش حرفهایسازی کامل و توسعه زیرساختهای درآمدی مواجه است.
در سطح حکمرانی، فدراسیون فوتبال تونس (FTF) و باشگاههای بزرگ مانند الترجي، النجم الساحلی و باشگاه آفریقایی نقش اصلی را در ساختار فوتبال کشور برعهده دارند. این باشگاهها نه فقط تیم ورزشی، بلکه نهادهای اجتماعی با میلیونها هوادار محسوب میشوند.
فوتبال؛ صنعت تولید استعداد و صادرات بازیکن
از سوی دیگر، فوتبال تونس یکی از نمونههای موفق آفریقا در تولید بازیکنانی است که توانستهاند وارد بازارهای اروپایی شوند. اگرچه این کشور از نظر تعداد بازیکن صادراتی با کشورهایی مانند مراکش، سنگال یا نیجریه قابل مقایسه نیست، اما سیستم آموزش فوتبال آن در منطقه شمال آفریقا جایگاه قابل توجهی دارد.
بازیکنانی مانند وهبی خزری، یوسف مساكنی و برخی نسلهای موفق تیم ملی تونس نشان دادهاند که فوتبال این کشور ظرفیت تولید استعداد برای لیگهای خارجی را دارد.
مدل اقتصادی فوتبال تونس هم تا حد زیادی بر توسعه بازیکنان جوان و انتقال آنها به لیگهای بهتر، بهویژه در فرانسه، بلژیک، ترکیه و کشورهای حوزه خلیج فارس استوار است. این روند باعث شده فوتبال به یکی از مسیرهای صادرات سرمایه انسانی ورزشی تبدیل شود.
باشگاهها و اقتصاد هواداری
در میان باشگاههای تونسی، الترجي تونس یکی از مهمترین برندهای ورزشی شمال آفریقا محسوب میشود. این باشگاه علاوه بر موفقیتهای داخلی، در رقابتهای آفریقایی نیز حضور پررنگی داشته و توانسته جایگاه خود را بهعنوان یک برند منطقهای تثبیت کند.
باشگاه آفریقایی و النجم الساحلی نیز از دیگر قطبهای فوتبال تونس هستند که دارای پایگاه هواداری گستردهاند. با این حال، اقتصاد هواداری در تونس هنوز بیشتر مبتنی بر علاقه و هویت اجتماعی است تا مدلهای تجاری مدرن مانند فروش گسترده محصولات، عضویت دیجیتال یا درآمدهای مبتنی بر داده.
این در حالی است که سرمایه اجتماعی بالای هواداران، بهخصوص با توسعه پلتفرمهای دیجیتال و مدلهای جدید درآمدزایی میتواند در آینده به یک منبع اقتصادی مهم برای باشگاهها تبدیل شود.
فوتبال و بازار جهانی سرمایه انسانی
از نگاهی دیگر، فوتبال تونس را میتوان نمونهای از مدل «توسعه استعداد و اتصال به بازار جهانی» دانست؛ آن هم به این دلیل که باشگاهها در این کشور با سرمایهگذاری محدودتر نسبت به اروپا، بازیکنان را پرورش داده و سپس آنها را به بازارهای خارجی منتقل میکنند.
این مدل اگرچه منابع مالی بزرگی ایجاد نمیکند، اما برای اقتصادی مانند تونس که با محدودیت سرمایهگذاری مواجه است، اهمیت بالایی دارد. بر این اساس فوتبال در این کشور مشابه بسیاری از کشورهای آفریقایی به یک مسیر ایجاد ارزش اقتصادی از طریق نیروی انسانی تبدیل شده است.
همچنین آکادمیهای فوتبال، مسابقات پایه و حضور بازیکنان تونسی در لیگهای خارجی، بخشی از زنجیره ارزش این صنعت را تشکیل میدهند.
تیم ملی و اثر جام جهانی
تیم ملی تونس یکی از باسابقهترین تیمهای آفریقا در جام جهانی محسوب میشود و نخستین تیم آفریقایی بود که در تاریخ جام جهانی به پیروزی رسید (جام جهانی ۱۹۷۸). این تیم همواره نمادی از ثبات فوتبال شمال آفریقا بوده است.
افزون بر این، حضور تونس در جام جهانی ۲۰۲۶ میتواند علاوه بر منافع مستقیم فیفا، آثار اقتصادی غیرمستقیمی مانند افزایش ارزش برند ملی، رشد توجه رسانهای، توسعه گردشگری ورزشی و افزایش جذابیت بازیکنان تونسی در بازار نقلوانتقالات ایجاد کند.
برای کشوری مانند تونس، جام جهانی صرفاً یک رویداد ورزشی نیست؛ بلکه فرصتی برای نمایش ظرفیتهای اقتصادی، فرهنگی و گردشگری در سطح جهانی است.
گردشگری ورزشی و رسانه
از سوی دیگر، تونس یکی از مقاصد مهم گردشگری شمال آفریقا است و فوتبال میتواند به توسعه گردشگری ورزشی این کشور کمک کند. ترکیب جذابیتهای تاریخی، ساحلی و فرهنگی با رویدادهای فوتبالی، ظرفیت ایجاد جریان جدیدی از گردشگران را دارد.
در حوزه رسانه نیز فوتبال مهمترین محتوای ورزشی کشور محسوب میشود. شبکههای تلویزیونی، رسانههای دیجیتال و شبکههای اجتماعی نقش مهمی در افزایش ارزش اقتصادی فوتبال تونس دارند، هرچند درآمدهای رسانهای همچنان فاصله زیادی با بازارهای بزرگ جهانی دارد.
فوتبال تونس؛ مدل توسعه مبتنی بر هویت و استعداد
اقتصاد فوتبال تونس نمونهای از یک مدل «توسعه محدود اما پایدار مبتنی بر استعداد، هوادار و هویت ملی» است. این کشور مانند برخی قدرتهای فوتبال جهان دارای منابع مالی عظیم نیست، اما از مزیتهایی مانند فرهنگ فوتبالی عمیق، جایگاه تاریخی در آفریقا و ظرفیت تولید بازیکن برخوردار است.
مهمترین چالش فوتبال تونس، فاصله میان محبوبیت اجتماعی فوتبال و مدلهای درآمدزایی حرفهای است. توسعه زیرساختها، افزایش درآمدهای تجاری، حرفهایسازی باشگاهها و استفاده از فناوریهای جدید میتواند مسیر رشد این صنعت را تغییر دهد.
در نهایت، تجربه تونس نشان میدهد فوتبال در کشورهای در حال توسعه میتواند فراتر از یک سرگرمی باشد؛ صنعتی که با اتصال به بازار جهانی بازیکنان، گردشگری، رسانه و برند ملی، ظرفیت خلق ارزش اقتصادی و اجتماعی دارد.
گزارشهای بیشتر را در صفحه ورزشی بخوانید.
