به گزارش تجارت نیوز، مراکش با جمعیتی حدود ۳۸ میلیون نفر و تولید ناخالص داخلی در حدود ۱۵۴ میلیارد دلار، در حال گذار از اقتصادی مبتنی بر کشاورزی به سمت صنعت و خدمات است. نرخ رشد اقتصادی آن برای سال ۲۰۲۶ حدود ۳.۷ درصد پیشبینی شده و نرخ تورم نیز در سطح ۱ درصد کنترل شده است؛ با این حال، چالشهای ساختاری مانند نرخ بیکاری بالای ۳۵ درصد در میان جوانان و نابرابریهای منطقهای همچنان پابرجاست.
در چنین ساختاری، فوتبال در مراکش صرفاً یک صنعت ورزشی نیست، بلکه یکی از مهمترین «ابزارهای برندسازی ملی، جذب سرمایهگذاری خارجی و ایجاد اشتغال» محسوب میشود و برگزاری رویدادهای بزرگ ورزشی، محور اصلی این استراتژی است.
ساختار اقتصاد و جایگاه صنعت فوتبال
اقتصاد مراکش در سالهای اخیر دستخوش تحولات ساختاری عمیقی شده است. صنایع خودروسازی و تولید قطعات که با سرمایهگذاری شرکتهایی مانند رنو و استلانتیس شکل گرفته، به یکی از محورهای اصلی صادرات این کشور تبدیل شده و مراکش را به یکی از بزرگترین صادرکنندگان خودرو به اتحادیه اروپا تبدیل کرده است. صادرات فسفات نیز با رشد ۲۰ درصدی در سال ۲۰۲۵، جایگاه خود را به عنوان یکی از منابع کلیدی درآمد ارزی حفظ کرده است .
در این میان، صنعت ورزش با سهم حدود ۱.۶ درصدی از تولید ناخالص داخلی، بهتدریج در حال تبدیل شدن به یکی از ارکان اقتصاد ملی است و پیشبینی میشود ارزش آن تا سال ۲۰۳۰ به ۳۷ میلیارد دلار افزایش یابد. این رشد، نتیجه سرمایهگذاریهای هدفمند دولت در زیرساختهای ورزشی، توسعه گردشگری و بهرهگیری از موفقیتهای بینالمللی تیم ملی برای جلب توجه جهانی است.
فوتبال؛ میراث ۲۰۲۲ و پل ارتباطی به ۲۰۳۰
موفقیت تاریخی تیم ملی مراکش در جام جهانی ۲۰۲۲ با صعود به مرحله نیمهنهایی، نقطه عطفی در اقتصاد ورزش این کشور رقم زد. این موفقیت، مراکش را در مرکز توجه رسانههای جهانی قرار داد و به افزایش بیسابقه گردشگری منجر شد؛ بهطوریکه تعداد گردشگران این کشور در سال ۲۰۲۳ با رشد ۳۴ درصدی به ۱۴.۵ میلیون نفر رسید.
فدراسیون سلطنتی فوتبال مراکش (FRMF) برای حضور در جام جهانی ۲۰۲۶، حداقل ۱۰.۵ میلیون دلار (معادل حدود ۱۰۶ میلیون درهم) جایزه تضمینی از فیفا دریافت خواهد کرد. این مبلغ که شامل ۹ میلیون دلار جایزه عملکرد و ۱.۵ میلیون دلار هزینه آمادهسازی است، در صورت صعود به مراحل بالاتر و رسیدن به قهرمانی، میتواند تا ۵۰ میلیون دلار افزایش یابد. بهعنوان مثال، موفقیت این تیم در جام جهانی ۲۰۲۲ با کسب مقام چهارم، درآمدی حدود ۲۵ میلیون دلار (نزدیک به ۲۵۰ میلیون درهم) برای این کشور به همراه داشت .
درآمدهای باشگاهی و صنعت صادرات استعداد
مراکش در دهه اخیر به یکی از قطبهای صادرات استعداد در آفریقا و جهان عرب تبدیل شده است. بر اساس گزارش رصدخانه فوتبال CIES، باشگاههای مراکش در بازه زمانی ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۵، جمعاً حدود ۶۰ میلیون یورو از محل فروش بازیکنان به خارج از کشور درآمد داشتهاند و در این شاخص با مصر در صدر کشورهای عربی قرار دارند . آکادمی محمد ششم، بهعنوان یکی از پیشرفتهترین مراکز پرورش استعداد در آفریقا، نقش کلیدی در این فرآیند ایفا کرده و با پرورش بازیکنانی مانند اشرف حکیمی، نایف اکرد و سفیان امرابط، به الگویی برای سایر کشورهای منطقه تبدیل شده است .
همچنین، برنامه جبران خدمات باشگاهی فیفا با بودجه ۳۵۵ میلیون دلاری، فرصت دیگری برای باشگاههای مراکشی است تا از حضور بازیکنانشان در جام جهانی ۲۰۲۶ درآمد مستقیم کسب کنند و این منابع مالی، چرخه تولید استعداد و توسعه زیرساختها را تقویت خواهد کرد .
رویدادهای بزرگ؛ محرک اقتصاد ملی
مراکش با میزبانی جام ملتهای آفریقا (AFCON) در دسامبر ۲۰۲۵ و ژانویه ۲۰۲۶، تجربه ارزشمندی در مدیریت رویدادهای بزرگ ورزشی کسب کرده است. این مسابقات با حضور ۲۴ تیم، پذیرای ۵۰۰ هزار تا یک میلیون هوادار خارجی بوده و پیشبینی میشود درآمدی بین ۴.۵ تا ۱۲ میلیارد درهم (حدود ۴۵۰ تا ۱۲۰۰ میلیون دلار) برای اقتصاد این کشور به همراه داشته باشد .
درآمد شرکت هواپیمایی سلطنتی مراکش از جابهجایی هواداران در این مسابقات، بالغ بر ۱.۵ میلیارد درهم برآورد شده است . اما مهمترین رویداد، میزبانی مشترک جام جهانی ۲۰۳۰ همراه با اسپانیا و پرتغال است که به عنوان یک «پروژه ملی» و اهرمی برای تحول اقتصادی و اجتماعی این کشور شناخته میشود . سفیر مراکش در ایالات متحده این رویداد را نقطهعطف استراتژی بلندمدت این کشور بهمدت بیش از دو دهه» توصیف کرده که به دنبال تقویت دیپلماسی عمومی، جذب سرمایهگذاری و ایجاد اشتغال است . بر اساس برآوردهای اولیه، میزبانی این مسابقات میتواند درآمدی بین ۸.۵ تا ۱۲ میلیارد دلار برای اقتصاد مراکش ایجاد کند .
سرمایهگذاری زیرساختی و چالشهای پیش رو
دولت مراکش برای میزبانی جام جهانی ۲۰۳۰، سرمایهگذاری کلانی را آغاز کرده است. اختصاص ۲ میلیارد دلار برای ساخت ورزشگاه بزرگ حسن دوم با ظرفیت ۱۱۵ هزار نفر در نزدیکی کازابلانکا و بازسازی 6 ورزشگاه دیگر در شهرهای رباط، طنجه، اگادیر و مراکش، بخشی از این برنامه است . این پروژهها با هدف ارتقای زیرساختهای حملونقل، هتلداری و انرژی، بهعنوان موتور محرک رشد اقتصادی طراحی شدهاند و انتظار میرود رشد گردشگری در سال ۲۰۲۶ با حمایت جام ملتهای آفریقا به ۲۰ درصد افزایش یابد.
با این حال، این سرمایهگذاریها با چالشهایی نیز همراه است. اعتراضات نسل جوان (نسل Z) در سال ۲۰۲۵ نسبت به اولویتدهی به پروژههای نمایشی به جای بهبود نظامهای آموزشی و درمانی، نگرانیهایی را درباره عدالت در توزیع منابع ایجاد کرده است . همچنین، نگرانیهای زیستمحیطی درباره مصرف آب در پروژههای بزرگ، بهویژه در کشوری که با خشکسالی دستوپنجه نرم میکند، از دیگر چالشهای پیشروست .
چشمانداز و میراث اقتصادی
در نهایت، اقتصاد فوتبال مراکش نمونهای از یک مدل «توسعه مبتنی بر رویدادهای بزرگ ورزشی با رویکردی ملی» است که در آن صنعت فوتبال بهعنوان ابزاری برای تحول اقتصادی، دیپلماسی عمومی و برندسازی ملی به کار گرفته شده است. تیم ملی «شیرهای اطلس» با تکیه بر موفقیت تاریخی خود در جام جهانی ۲۰۲۲ و برنامهریزی برای میزبانی رویدادهای بزرگ، به یکی از نمادهای پیشرفت و اتحاد ملی تبدیل شده است.
چالش اصلی اکنون برای مراکش، مدیریت هوشمندانه منابع مالی حاصل از این رویدادها، سرمایهگذاری متوازن در زیرساختهای پایدار و پاسخگویی به مطالبات اجتماعی نسل جوان است تا از این فرصت تاریخی برای کاهش نابرابریها، ایجاد اشتغال پایدار و تثبیت جایگاه خود بهعنوان یکی از قدرتهای برتر فوتبال و اقتصاد ورزش در سطح قاره و جهان استفاده کند
گزارشهای بیشتر را در صفحه ورزشی بخوانید.
