به گزارش تجارت نیوز، اعلام فهرست نهایی تیم ملی فوتبال ایران برای جام جهانی ۲۰۲۶ یک نکته مهم را بیش از هر چیز برجسته کرد؛ میانگین سنی ۲۹.۸ ساله تیم ملی! آماری که ایران را صاحب مسنترین تیم تاریخ خود در ادوار جام جهانی کرده و حتی در مقایسه با بسیاری از مدعیان جام جهانی ۲۰۲۶ نیز در زمره تیمهای پا به سن گذاشته قرار میدهد.
نگاهی به تاریخ حضور ایران در جامهای جهانی نشان میدهد روند افزایش سن بازیکنان بهتدریج شکل گرفته است. میانگین سنی تیم ملی در جام جهانی ۱۹۷۸ تنها ۲۳ سال و ۲ ماه بود، در ۱۹۹۸ به ۲۶ سال و ۵ ماه رسید، در ۲۰۰۶ به ۲۷ سال و ۲ ماه افزایش یافت، در ۲۰۱۴ به ۲۸ سال و ۴ ماه رسید، در ۲۰۱۸ دوباره به ۲۶ سال و ۵ ماه کاهش پیدا کرد و در جام جهانی ۲۰۲۲ با ثبت ۲۸ سال و ۱۱ ماه رکورد جدیدی ثبت شد. حالا هم در جام جهانی ۲۰۲۶ این عدد به ۲۹ سال و ۸ ماه رسیده است؛ بالاترین میانگین سنی تاریخ فوتبال ایران در بزرگترین تورنمنت جهان!
اما این موضوع تنها یک بحث فنی نیست؛ در فوتبال مدرن، سن بازیکنان مستقیما با اقتصاد ورزش، ارزش داراییهای فوتبالی، بازار نقلوانتقالات و حتی آینده درآمدزایی فدراسیونها و باشگاهها ارتباط دارد.
تجربه؛ سرمایهای با ارزش اقتصادی
در فوتبال حرفهای، «تجربه» یکی از مهمترین داراییهای نامشهود محسوب میشود. بسیاری از مربیان معتقدند جام جهانی بیش از آنکه میدان نمایش استعداد باشد، عرصه مدیریت فشار روانی و تصمیمگیری در لحظات حساس است.
نمونه بارز این موضوع آرژانتین، قهرمان جام جهانی ۲۰۲۲ بود که میانگین سنی نزدیک به ۲۸ سال داشت و با تکیه بر بازیکنانی مانند لیونل مسی، دیماریا و اوتامندی توانست به قهرمانی برسد. بررسی میانگین سنی قهرمانان جام جهانی از سال ۱۹۸۶ تاکنون نشان میدهد میانگین سنی تیمهای قهرمان حدود ۲۶.۹ سال بوده است؛ یعنی موفقترین تیمهای جهان معمولا ترکیبی از بازیکنان در اوج فنی و بازیکنان باتجربه را در اختیار داشتهاند.
از این منظر، تیم ملی ایران میتواند از مزیت تجربه بینالمللی بازیکنان خود بهره ببرد؛ چرا که حضور بازیکنانی که سالها در لیگهای معتبر یا مسابقات آسیایی و جهانی بازی کردهاند، ریسک اشتباهات فردی را کاهش میدهد و احتمال مدیریت بهتر مسابقات را افزایش میدهد.
تهدید اقتصادی؛ کاهش ارزش سرمایه انسانی
اما اقتصاد فوتبال تنها به عملکرد امروز نگاه نمیکند؛ بلکه ارزش آینده بازیکنان را نیز محاسبه میکند. مطالعات مرکز بینالمللی مطالعات ورزشی نشان میدهد، «سن» یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده ارزش اقتصادی بازیکنان در بازار نقلوانتقالات است و بازیکنان جوان علاوه بر عملکرد فعلی، به دلیل پتانسیل رشد و امکان فروش مجدد، ارزش بالاتری دارند.
این در شرایطی است که در فوتبال اروپا، جام جهانی یکی از بزرگترین ویترینهای انتقال بازیکنان محسوب میشود. از این رو، عملکرد موفق یک بازیکن ۲۰ تا ۲۴ ساله میتواند ارزش او را چندین میلیون یورو افزایش دهد، اما همین اتفاق برای بازیکنی در آستانه ۳۰ سالگی یا بالاتر، تاثیر اقتصادی بسیار محدودتری دارد.
به همین دلیل کشورهایی مانند اسپانیا، فرانسه و آمریکا طی سالهای اخیر سیاست جوانسازی تدریجی تیمهای ملی خود را دنبال کردهاند؛ همچنین تیم ملی آمریکا در جام جهانی ۲۰۲۲ با میانگین سنی حدود ۲۵ سال یکی از جوانترین تیمهای مسابقات بود و بسیاری از بازیکنان آن پس از جام جهانی با افزایش ارزش بازار و پیشنهادهای جدید مواجه شدند.
ریسک فرسودگی و هزینههای پنهان
یکی دیگر از ابعاد اقتصادی سن بالای بازیکنان، افزایش هزینههای مرتبط با آمادگی جسمانی و پزشکی است. این در شرایطی است که جام جهانی ۲۰۲۶ در سه کشور آمریکا، کانادا و مکزیک برگزار میشود و گستردگی جغرافیایی این رقابتها سفرهای طولانی و بازیهای فشرده را به همراه خواهد داشت. از این رو، بازیکنان مسنتر معمولا زمان بیشتری برای ریکاوری نیاز دارند و احتمال آسیبدیدگیهای عضلانی در آنها بیشتر است.
از منظر اقتصادی، هر آسیبدیدگی نهتنها بر نتایج تیم اثر میگذارد، بلکه میتواند ارزش بازاری بازیکن را کاهش دهد. در فوتبال حرفهای، افت ارزش یک بازیکن ملیپوش گاهی میلیونها یورو زیان بالقوه برای باشگاه یا حتی کل اکوسیستم فوتبال یک کشور ایجاد میکند.
جام جهانی؛ ویترین صادرات فوتبال
از نگاهی دیگر، کشورهایی که با ترکیب جوان در جام جهانی حاضر میشوند، معمولا از این مسابقات بهعنوان سکوی صادرات استعداد استفاده میکنند. به عنوان مثال، مراکش در جام جهانی ۲۰۲۲ نمونه موفقی از این رویکرد بود. صعود تاریخی این تیم به نیمهنهایی موجب افزایش توجه باشگاههای اروپایی به بازیکنان مراکشی شد و ارزش بسیاری از آنها در بازار رشد قابل توجهی پیدا کرد.
همچنین کشورهای آفریقایی و آمریکای جنوبی سالهاست جام جهانی را بهعنوان ابزار توسعه بازار صادرات بازیکن میبینند. در مقابل، تیمی که میانگین سنی بالایی دارد، اگرچه ممکن است در کوتاهمدت نتایج قابل قبولی کسب کند، اما فرصت کمتری برای معرفی نسل آینده و خلق درآمدهای بلندمدت از محل انتقال بازیکنان خواهد داشت.
چالش جانشینپروری
افزون بر این، یکی از مهمترین تهدیدهای اقتصادی تیمهای مسن، ایجاد شکاف نسلی است. بر این اساس اگر بخش عمدهای از بازیکنان یک تیم ملی در بازه سنی مشابه قرار داشته باشند، احتمال بازنشستگی همزمان آنها افزایش مییابد و فدراسیون مجبور میشود هزینه بیشتری برای بازسازی نسل جدید پرداخت کند.
نمونه این مساله را میتوان در نسل طلایی بلژیک مشاهده کرد؛ تیمی که پس از سالها موفقیت، به دلیل تاخیر در جوانسازی تدریجی، در جام جهانی ۲۰۲۲ با انتقادهای گستردهای درباره بالا رفتن سن بازیکنان و کاهش کیفیت فنی مواجه شد.
ایران، استراتژی نتیجهگرایی و دیگر هیچ
با توجه به موارد ذکر شده باید گفت میانگین سنی ۲۹.۸ ساله تیم ملی ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ تنها یک عدد نیست؛ این آمار تصویری از یک انتخاب استراتژیک را نشان میدهد. انتخابی که در آن کادر فنی، تجربه را بر جوانی ترجیح داده است!
هر چند این تصمیم میتواند در کوتاهمدت مزایایی مانند مدیریت بهتر مسابقات، کاهش اشتباهات و کنترل فشار روانی را به همراه داشته باشد؛ اما از منظر اقتصاد ورزش، ریسکهایی همچون کاهش ارزش سرمایه انسانی، محدود شدن فرصت صادرات بازیکن، افزایش احتمال آسیبدیدگی و دشوارتر شدن فرآیند جانشینپروری را نیز به دنبال دارد.
در نهایت، موفقیت یا ناکامی این رویکرد تنها با نتایج جام جهانی سنجیده نمیشود؛ بلکه باید دید آیا فوتبال ایران میتواند همزمان با بهرهبرداری از تجربه نسل فعلی، مسیر اقتصادی و فنی نسل آینده را نیز هموار کند یا خیر؟!
گزارشهای بیشتر را در صفحه ورزشی بخوانید.
