به گزارش تجارت نیوز، نهاد ناظر بر اختلالات اینترنتی «نتبلاکس» اعلام کرده است که قطعی سراسری اینترنت در ایران اکنون وارد پنجاهوسومین روز خود شده و مجموع زمان خاموشی دیجیتال در کشور به یک هزار و ۲۴۸ ساعت رسیده است.
بر اساس تازهترین بهروزرسانی نتبلاکس که امروز سهشنبه اول اردیبهشت ۱۴۰۵ منتشر شده، مقامهای ایرانی در حال حرکت به سمت ایجاد نوعی «دسترسی طبقهبندیشده» برای برخی کاربران و کسبوکارها هستند؛ روندی که به گفته این نهاد، پیامدهای انسانی و اقتصادی آن همچنان در حال افزایش است.
دسترسی محدود و ناپایدار به برخی سرویسها
در پنجاهوسومین روز از قطعی اینترنت، وضعیت دسترسی کاربران همچنان بیثبات و محدود گزارش میشود. صبح امروز برای مدت کوتاهی سرویس جیمیل در دسترس قرار گرفت، اما اندکی بعد صفحه اصلی موتور جستوجوی گوگل برای برخی کاربران ایرانی از دسترس خارج شد. این شرایط دوام چندانی نداشت و ساعاتی بعد دسترسی به گوگل دوباره برقرار شد.
پیش از این نیز چتبات هوش مصنوعی «دیپسیک» برای مدتی در دسترس کاربران قرار گرفته بود. گزارش رسانهها همچنین نشان میدهد کاربران ایرانی طی روزهای اخیر در برخی مواقع توانستهاند بهصورت محدود از سرویس گوگل مپس استفاده کنند.
این قطع و وصلهای مقطعی در حالی رخ میدهد که هیچ نهاد رسمی درباره تغییرات دسترسی یا بازگشایی سرویسها اطلاعرسانی نمیکند و اخبار مربوط به در دسترس قرار گرفتن برخی وبسایتها عمدتاً بر اساس تجربههای پراکنده کاربران و رسانهها منتشر میشود.
در حالی که انتظار میرفت اتصال به اینترنت جهانی بهتدریج بازگردد، تاکنون چنین روندی مشاهده نشده است. الگوی فعلی بیش از هر چیز نشان میدهد سیاستی مبتنی بر بازگشایی محدود و گزینشی وبسایتها بر اساس لیست سفید یا «وایتلیست» در حال پیگیری است.
آغاز اجرای طرح «اینترنت پرو»
همزمان با ادامه قطعی اینترنت، در روزهای اخیر طرح موسوم به «اینترنت پرو» نیز وارد مرحله اجرا شده است؛ طرحی که پیشتر بحثهای زیادی درباره آن مطرح شده بود. بر اساس این طرح، دسترسی به اینترنت بینالمللی تنها برای گروههایی مشخص از جمله کسبوکارهای ثبتشده، دارندگان کارت بازرگانی و برخی اصناف در نظر گرفته شده است.
طبق اعلامها، این سرویس در قالب بستههای ۵۰ گیگابایتی و با قیمت حدود دو میلیون تومان از طریق سه اپراتور اصلی تلفن همراه عرضه میشود.
اجرایی شدن این طرح در شرایطی رخ داده که وزیر ارتباطات بار دیگر مخالفت خود را با ایده اینترنت طبقاتی اعلام کرده است.
ستار هاشمی هفته گذشته و در جریان بازدید و نظارت ستادی رئیسجمهور از وزارت ارتباطات اظهار داشت:
«اگر به موضوع قطعی اینترنت از منظر مخاطرات امنیتی نیز توجه شود، ضرورت دارد دسترسی همه مردم بدون طبقهبندی و لیست سفید به اینترنت فراهم شود.»
او سپس افزود:
«اینترنت طبقاتی یا لیست سفید موضوعیتی ندارد و دسترسی باکیفیت به شبکه اینترنت جهانی، حق همه مردم است.»
رقابت میان دیدگاههای مختلف درباره دسترسی به اینترنت
در حالی که برخی گزارشها از تلاش دولت برای بازگرداندن دسترسی عمومی به اینترنت حکایت دارد، به نظر میرسد با توجه به شرایط امنیتی ناشی از جنگ، دیدگاههایی که از محدودسازی و سطحبندی دسترسی حمایت میکنند، نفوذ بیشتری در روند تصمیمگیری پیدا کردهاند و در تلاشند الگوی مورد نظر خود را در ساختار اینترنت کشور پیادهسازی کنند.
در همین حال، اسنادی تأییدنشده نیز در فضای مجازی منتشر شده که به یک طرح فنی مربوط به یکی از پیمانکاران حوزه فیلترینگ اشاره دارد. در صورت صحت این اسناد، اجرای نوعی معماری فیلترینگ هوشمند و اینترنت طبقهبندیشده در ایران در دستور کار قرار گرفته است.
گفته میشود این طرح در شهریور ۱۴۰۴ به دبیرخانه شورای عالی فضای مجازی ارائه شده و در آن ساختاری برای اینترنت ترسیم شده که بر اساس آن، در شرایط بحران ارتباطات عمومی ممکن است بهطور کامل قطع شود و تنها دسترسیهای کنترلشده برای گروههای خاص فعال بماند.
زیانهای اقتصادی و کاهش شدید اتصال
ادامه قطعی اینترنت در عین حال خسارتهای سنگینی به اقتصاد دیجیتال کشور وارد کرده است. فعالان این حوزه میگویند کسبوکارهای آنلاین هر روز میلیاردها تومان زیان متحمل میشوند.
نتبلاکس نیز در گزارش خود اعلام کرده که سطح اتصال اینترنت در ایران از زمان آغاز حملات در ۹ اسفند، به حدود ۲ درصد از سطح پیش از جنگ کاهش یافته است. در حال حاضر شهروندان عادی عملاً امکان استفاده از اینترنت بینالمللی را ندارند و دسترسی آنها عمدتاً به شبکه ملی اطلاعات و وبسایتهای داخلی محدود شده است.
نگرانی از تثبیت اینترنت طبقاتی
اکنون و با گذشت بیش از ۵۳ روز از قطع اینترنت و در شرایطی که طرح «اینترنت پرو» نیز وارد مرحله اجرا شده، نگرانیها درباره دائمی شدن اینترنت طبقهبندیشده در کشور افزایش یافته است. بسیاری از کارشناسان و رسانهها هشدار میدهند که در صورت تثبیت چنین الگویی، دسترسی آزاد به اینترنت ممکن است به امتیازی ویژه برای برخی گروهها تبدیل شود.
با این حال تاکنون نهادهایی مانند شورای عالی فضای مجازی و مرکز ملی فضای مجازی توضیح روشنی درباره آینده این سیاستها ارائه نکردهاند. اپراتورهای تلفن همراه نیز که اجرای طرح اینترنت پرو را آغاز کردهاند، ترجیح دادهاند درباره جزئیات آن سکوت کنند.
