به گزارش تجارت نیوز، نشنال اینترست با انتشار یادداشتی نوشت: دولت اقلیم کردستان عراق در شمال این کشور، روز ۲۱ سپتامبر اعلام کرد که روند طولانی و پیچیده یکپارچه‌سازی نیروهای مسلح خود موسوم به پیشمرگه را به پایان رسانده. مسرور بارزانی، نخست‌وزیر اقلیم، این خبر را در اربیل اعلام کرد؛ آن هم در شرایطی که عراق در آستانه یک نقطه عطف مهم قرار دارد. نیروهای آمریکایی قرار است تا پیش از ضرب‌الاجل ۳۰ سپتامبر عراق را ترک کنند و همزمان، گروه‌های شبه‌نظامی مورد حمایت ایران همچنان کردها و منطقه را تهدید می‌کنند.
چالش اقلیم
این نشریه در ادامه آورد: اعلام یکپارچه‌سازی نیروهای پیشمرگه نمادی از تغییرات مهمی است که در عراق در حال وقوع است. اقلیم کردستان ساختاری سیاسی منحصربه‌فرد در خاورمیانه دارد. این منطقه پس از جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ شکل گرفت و پس از حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ تثبیت شد. اقلیم از آن زمان به بخشی نسبتا باثبات و موفق از عراق تبدیل شده و سرمایه‌گذاری‌ها به سوی شهرهای اصلی آن، اربیل و دهوک، سرازیر شده است.
پیشمرگه‌ها نقش مهمی در حفظ ثبات و ویژگی متمایز اقلیم کردستان داشته‌اند. آنها در سال ۲۰۱۴ به مقابله با پیشروی اولیه داعش کمک کردند. اقلیم همچنین گزینه‌های مهمی برای استقرار نیروهای «ائتلاف بین‌المللی علیه داعش» فراهم کرد. در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶، نیروهای پیشمرگه مناطقی از عراق را آزاد کردند و به ارتش عراق برای آماده‌سازی عملیات آزادسازی موصل در سال‌های ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷ کمک کردند.
با این حال، شکاف‌های سیاسی در اقلیم کردستان نیز چالش‌های متعددی ایجاد کرده است. این منطقه میان حزب دموکرات کردستان (KDP) و اتحادیه میهنی کردستان (PUK) تقسیم شده است. حزب دموکرات عملا کنترل اربیل و دهوک را در اختیار دارد، در حالی که اتحادیه میهنی بر استان سلیمانیه در مرز ایران مسلط است. اتحادیه میهنی همچنین روابط نزدیک‌تری با ایران دارد. در نتیجه، نیروهای پیشمرگه نیز اغلب در امتداد خطوط حزبی دچار دوگانگی سیاسی بوده‌اند. هدف از اصلاحات و یکپارچه‌سازی این نیروها آن است که واحدهای پیشمرگه پیش از وفاداری به احزاب، تابع یک ساختار واحد باشند.
اتحاد کردها در آستانه خروج نظامیان آمریکا
به نوشته نشنال اینترست، مسرور بارزانی، نخست‌وزیر اقلیم، روز ۲۱ سپتامبر گفت که «با حمایت دوستانمان در آمریکا و نیروهای ائتلاف، پس از برگزاری نشست‌های متعدد، تلاش‌های فشرده و کار مستمر، امروز به مرحله‌ای رسیده‌ایم که می‌توانیم یکپارچه‌سازی نیروهای پیشمرگه را اعلام کنیم».
او از یک روند چهار ساله سخن گفت که اکنون به نتیجه رسیده است. بارزانی همچنین از «دوستان آمریکایی و تمام نیروهای ائتلاف» به دلیل همکاری و حمایت آنها در سال‌های گذشته قدردانی کرد و گفت این حمایت نقش مهمی در توانایی پیشمرگه برای شکست تروریست‌های داعش و در نهایت حفظ امنیت و ثبات اقلیم کردستان داشته است.
این نکته اهمیت زیادی دارد. نیروهای آمریکایی که در قالب ائتلاف بین‌المللی علیه داعش در عراق مستقر هستند، قرار است تا ۳۰ سپتامبر این کشور را ترک کنند. گروه‌های شبه‌نظامی مورد حمایت ایران نیز همزمان با افزایش فشارها برای خلع سلاح، از خروج آمریکا استقبال می‌کنند. برخی از این گروه‌ها حتی برای خلع سلاح خود شروطی تعیین کرده‌اند.
برای درک شرایط کنونی باید توجه داشت که این گروه‌های شبه‌نظامی از حضور آمریکا به‌عنوان توجیهی برای حمله به تاسیسات و نیروهای آمریکایی استفاده کرده‌اند. در سال ۲۰۱۹، چندین حمله علیه نیروهای آمریکا در عراق در نهایت به حمله به سفارت آمریکا در بغداد منجر شد. دولت ترامپ نیز واکنش نشان داد. کتائب حزب‌الله همچنین مسئول حمله سال ۲۰۲۴ در اردن شناخته شد؛ حمله‌ای که به کشته شدن سه نظامی آمریکایی انجامید.
آینده عراق در میانه تنش‌های ایران و آمریکا
بغداد باید درباره نحوه تعامل با گروه‌های شبه‌نظامی تصمیم بگیرد. بیشتر این گروه‌ها زیر چتر «نیروهای بسیج مردمی» یا حشدالشعبی قرار دارند؛ نیرویی شبه‌نظامی که به‌طور رسمی بخشی از ساختار حکومتی عراق محسوب می‌شود. برخی از این گروه‌ها همچنین عضو «مقاومت اسلامی در عراق» هستند؛ جبهه‌ای که حامی جدی ایران هستند.
از آنجا که این گروه‌ها در هر دو ساختار حضور دارند، می‌توانند خود را تحت کنترل دولت نشان دهند و در عین حال مستقل از دولت نیز عمل کنند. بیشتر این گروه‌ها، به استثنای سازمان بزرگ بدر، از سوی آمریکا در لیست سیاه قرار گرفتند.
از همین رو این وضعیت، بغداد را در موقعیت دشواری قرار داده است. دولت عراق توان کافی برای رویارویی مستقیم با این گروه‌های شبه‌نظامی را ندارد. با کاهش حضور نیروهای آمریکایی در عراق، این گروه‌ها ممکن است احساس قدرت بیشتری کنند. با این حال، آنها دیگر توجیه کمتری برای ادعای مبارزه به‌منظور دفاع از حاکمیت عراق خواهند داشت.
از این رو، یکپارچه‌سازی نیروهای پیشمرگه در مقطع مهمی انجام شده است. شرایطی که تنش‌ها در منطقه اوج گرفته و عراق ممکن است به سان گذشته به میدان رویارویی ایران و آمریکا تبدیل شود.
گام بعدی چیست؟
نخست‌وزیر اقلیم کردستان مدعی است «مرحله بعد باید بر تقویت توانمندی‌های نظامی، تامین تسلیحات پیشرفته و سامانه‌های پدافند هوایی، توسعه قابلیت‌ها و ارتقای همه‌جانبه نیروهای پیشمرگه، به‌ویژه توانمندی‌های انسانی آنها، متمرکز باشد».
نخست‌وزیر عراق، علی الزیدی، نیز روز ۲۱ سپتامبر برای شرکت در نشست مجمع عمومی سازمان ملل به نیویورک رفت و این فرصت را برای گفت‌وگو با مقام‌های آمریکایی فراهم کرد.
ثبات عراق اهمیت زیادی دارد، زیرا تحولات بغداد با بخش قابل‌توجهی از تحولات منطقه درهم‌تنیده است. ضعف عراق در گذشته به گسترش افراط‌گرایی در سراسر منطقه کمک کرد. از همین رو بغداد احتمالا مسیر خود را به‌سرعت تغییر نخواهد داد، اما می‌تواند از روندهای در حال شکل‌گیری حمایت کند؛ روندهایی که هدف آنها متقاعد کردن گروه‌های شبه‌نظامی و تقویت توانمندی‌های نیروهای عراقی از طریق همکاری با پیشمرگه است.
