به گزارش تجارت نیوز، تازهترین دادههای منتشرشده از سوی بانک مرکزی درباره تسهیلات پرداختی در تابستان ۱۴۰۵ نشان میدهد بخش عمده منابع اعتباری ثبتشده در فهرست تفکیکی نهادها و شرکتها، به تعداد محدودی از دریافتکنندگان اختصاص یافته است. بررسی این آمارها نشان میدهد مجموع تسهیلات ثبتشده در جدول مورد بررسی به ۶۵٫۶ همت میرسد که در قالب ۱۹۷ فقره تسهیلات به ۶۱ نهاد پرداخت شده است. با این حال، توزیع این منابع میان دریافتکنندگان یکسان نبوده و تنها سه نهاد بزرگ، نزدیک به ۷۱ درصد ارزش تسهیلات این فهرست را به خود اختصاص دادهاند.
در صدر دریافتکنندگان، آستان قدس رضوی با ۲۳٫۱۵ همت قرار دارد که بهتنهایی ۳۵٫۳ درصد مجموع تسهیلات جدول را دریافت کرده است. پس از آن، سازمان تأمین اجتماعی با ۱۳٫۷۸ همت و صندوق بازنشستگی کشوری با ۹٫۶ همت در رتبههای دوم و سوم قرار گرفتهاند. مجموع تسهیلات ثبتشده برای این سه نهاد به ۴۶٫۵۳ همت میرسد.
در سمت پرداختکنندگان نیز تمرکز قابلتوجهی مشاهده میشود. بانک ملت با ۲۷٫۰۸ همت، بیشترین ارزش تسهیلات را در جدول به ثبت رسانده و بانکهای تجارت و صادرات ایران در رتبههای بعدی قرار گرفتهاند. مجموع تسهیلات این سه بانک معادل ۷۴٫۴ درصد ارزش کل جدول است.
البته این ارقام مربوط به فهرست مشخصی از تسهیلات تفکیکشده است و نمیتوان آن را به تمامی تسهیلات پرداختی شبکه بانکی کشور تعمیم داد.

آستان قدس رضوی در صدر دریافتکنندگان تسهیلات بانکی
بررسی جزئیات تسهیلات پرداختی نشان میدهد آستان قدس رضوی با دریافت ۲۳٫۱۵ همت، بیشترین سهم را از ارزش تسهیلات ثبتشده در جدول تفکیکی بانک مرکزی داشته است. این رقم معادل ۳۵٫۳ درصد مجموع ۶۵٫۶ همت تسهیلات مورد بررسی است؛ به بیان دیگر، بیش از یکسوم ارزش تسهیلات این فهرست به یک دریافتکننده اختصاص یافته است.
پس از آستان قدس رضوی، سازمان تأمین اجتماعی با ۱۳٫۷۸ همت در جایگاه دوم قرار دارد. سهم این سازمان از مجموع تسهیلات به ۲۱ درصد میرسد. صندوق بازنشستگی کشوری نیز با ۹٫۶ همت و سهم ۱۴٫۶ درصدی، سومین دریافتکننده بزرگ محسوب میشود.
مجموع تسهیلات این سه نهاد به ۴۶٫۵۳ همت میرسد. بنابراین، از کل ۶۵٫۶ همت تسهیلات ثبتشده، تنها حدود ۱۹٫۱ همت برای ۵۸ دریافتکننده دیگر باقی میماند. به این ترتیب، سهم سه نهاد نخست حدود ۷۰٫۹ درصد و سهم مجموع سایر دریافتکنندگان ۲۹٫۱ درصد بوده است.
فاصله میان دریافتکنندگان نیز قابلتوجه است. ارزش تسهیلات آستان قدس رضوی حدود ۱٫۷ برابر سازمان تأمین اجتماعی و ۲٫۴ برابر صندوق بازنشستگی کشوری بوده است. همچنین مبلغ تسهیلات این نهاد بهتنهایی از مجموع تسهیلات دو دریافتکننده بعدی، یعنی سازمان تأمین اجتماعی و صندوق بازنشستگی کشوری، تنها حدود ۲۳۰ میلیارد تومان کمتر است.
این توزیع نشان میدهد تمرکز ارزش تسهیلات در فهرست منتشرشده بسیار بالاست؛ هرچند دادههای موجود بهتنهایی درباره شرایط اعطای اعتبار یا کیفیت تخصیص منابع توضیحی ارائه نمیکنند.
سهم ۳۵ درصدی نهادهای بازنشستگی و تأمین اجتماعی از تسهیلات
در میان بزرگترین دریافتکنندگان تسهیلات بانکی، دو نهاد مرتبط با حوزه بازنشستگی و تأمین اجتماعی جایگاه قابلتوجهی دارند. سازمان تأمین اجتماعی و صندوق بازنشستگی کشوری در مجموع ۲۳٫۳۸ همت تسهیلات دریافت کردهاند که معادل ۳۵٫۶ درصد کل ارزش تسهیلات ثبتشده در جدول تفکیکی بانک مرکزی است.
سهم سازمان تأمین اجتماعی از این منابع ۱۳٫۷۸ همت بوده، در حالی که صندوق بازنشستگی کشوری ۹٫۶ همت تسهیلات دریافت کرده است. بنابراین، ارزش تسهیلات ثبتشده برای سازمان تأمین اجتماعی حدود ۴٫۱۸ همت بیشتر از صندوق بازنشستگی کشوری بوده است.
با این حال، مقایسه مانده بدهی این دو نهاد تصویر متفاوتی ارائه میدهد. بر اساس کاربرگ اصلی مانده بدهی تسهیلات، بدهی بانکی صندوق بازنشستگی کشوری به ۳۵٫۴ همت رسیده، در حالی که مانده بدهی سازمان تأمین اجتماعی حدود ۲۰٫۷ همت ثبت شده است.
به این ترتیب، مجموع مانده بدهی بانکی این دو نهاد به ۵۶٫۱ همت میرسد و مانده بدهی صندوق بازنشستگی کشوری حدود ۱۴٫۷ همت بیشتر از سازمان تأمین اجتماعی است.
تفاوت جایگاه این دو نهاد در آمار تسهیلات پرداختی و مانده بدهی از آن جهت اهمیت دارد که رقم تسهیلات دریافتی در یک دوره، لزوماً با مجموع تعهدات باقیمانده یک نهاد برابر نیست.
در واقع، تسهیلات پرداختی نشاندهنده ارزش اعتبار اعطاشده در دوره مورد بررسی است، اما مانده بدهی بیانگر تعهدات ثبتشده و باقیمانده در زمان گزارش است. ازاینرو، مقایسه این دو شاخص باید با در نظر گرفتن تفاوت ماهیت و دامنه پوشش دادهها انجام شود.
بانک ملت در صدر پرداختکنندگان تسهیلات قرار گرفت
تمرکز تسهیلات بانکی تنها به دریافتکنندگان محدود نمیشود و بررسی ترکیب بانکهای پرداختکننده نیز اختلاف قابلتوجهی میان سهم بانکها نشان میدهد. بر اساس دادههای بانک مرکزی، بانک ملت با ثبت ۲۷٫۰۸ همت تسهیلات، در جایگاه نخست پرداختکنندگان این فهرست قرار گرفته است. سهم این بانک از مجموع ارزش تسهیلات مورد بررسی به ۴۱٫۳ درصد میرسد.
بانک تجارت با ۱۱٫۴۴ همت و سهم ۱۷٫۴ درصدی در رتبه دوم قرار دارد. پس از آن، بانک صادرات ایران با ۱۰٫۲۵ همت، معادل ۱۵٫۶ درصد کل جدول، سومین بانک بزرگ از نظر ارزش تسهیلات ثبتشده است.
مجموع تسهیلات پرداختی این سه بانک به حدود ۴۸٫۸ همت میرسد؛ رقمی معادل ۷۴٫۴ درصد کل تسهیلات فهرست مورد بررسی. به بیان دیگر، نزدیک به سهچهارم ارزش اعتبارات ثبتشده در جدول از طریق سه بانک ملت، تجارت و صادرات ایران پرداخت شده است.
در ادامه این رتبهبندی، بانک شهر با ۷٫۸۳ همت و سهم ۱۱٫۹ درصدی قرار دارد. بانک ملی ایران نیز با ۲٫۴ همت و بانک سپه با ۲٫۲۴ همت، به ترتیب سهم ۳٫۷ و ۳٫۴ درصدی از مجموع تسهیلات ثبتشده دارند.
نکته قابلتوجه اینکه ارزش تسهیلات بانک ملت بهتنهایی حدود ۲٫۴ برابر مجموع تسهیلات بانک تجارت و بانک صادرات ایران نیست، بلکه تقریباً با مجموع این دو بانک برابری میکند.
با این حال، سهم بالای بانک ملت در این جدول به معنای سهم مشابه آن از کل تسهیلات شبکه بانکی کشور نیست؛ زیرا فهرست منتشرشده تنها بخشی از روابط اعتباری بانکها با نهادها و شرکتهای مشخص را پوشش میدهد.
از شهرداریها تا صداوسیما؛ سایر دریافتکنندگان تسهیلات
در کنار سه دریافتکننده بزرگ، بررسی سایر نهادهای حاضر در فهرست بانک مرکزی نشان میدهد شهرداریها و مجموعههای حملونقل شهری نیز سهم مشخصی از تسهیلات ثبتشده دارند.
سازمان حملونقل ریلی شهرداری اصفهان با دریافت ۴٫۰۴ همت در جایگاه چهارم دریافتکنندگان قرار گرفته است. شهرداری تهران نیز با ۳٫۹ همت تسهیلات در رتبه پنجم قرار دارد. سهم این دو مجموعه از کل تسهیلات جدول به ترتیب ۶٫۲ و ۵٫۹ درصد بوده است.
شرکت آلومینای ایران با ۲٫۴۴ همت در جایگاه بعدی قرار گرفته و شهرداری اصفهان با ۱٫۵۳ همت و شهرداری تبریز با ۱٫۱۶ همت، از دیگر دریافتکنندگان بزرگ این فهرست محسوب میشوند.
همچنین دادههای منتشرشده نشان میدهد سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران یک همت تسهیلات از بانک سپه دریافت کرده است. سهم این سازمان از مجموع تسهیلات مورد بررسی حدود ۱٫۵ درصد بوده است.
بررسی کاربرگ مانده بدهی نیز نشان میدهد مانده بدهی بانکی صداوسیما حدود ۱٫۲۳ همت ثبت شده است. در عین حال، در دادههای بررسیشده بدهی غیرجاری یا وجه التزام تأخیری برای این سازمان گزارش نشده است.
مجموع این اطلاعات نشان میدهد فهرست تسهیلات بانکی بانک مرکزی، مجموعهای از نهادهای عمومی، رفاهی، شهری و بنگاههای اقتصادی را دربرمیگیرد که از نظر حجم اعتبار دریافتی تفاوت قابلتوجهی با یکدیگر دارند.
با این وجود، برای ارزیابی دقیقتر نحوه تخصیص اعتبارات و شرایط بازپرداخت آنها، انتشار اطلاعات تکمیلی درباره نوع تسهیلات، نرخ سود، وثایق و سررسید قراردادها ضروری است.
گزارش های بیشتر را در صفحه اقتصاد کلان بخوانید.