به گزارش تجارت نیوز، امارات متحده عربی با استفاده از سرمایهگذاریهای هدفمند در حوزه تحقیق و توسعه (R&D) و همکاریهای بینالمللی، به سرعت در حال تبدیل شدن به قطب علمی و تحقیقاتی در خاورمیانه و جهان است. این کشور با استفاده از منابع مالی عظیم به ویژه از طریق صندوقهای ثروت ملی و همکاریهای استراتژیک، گامهای بلندی در مسیر توسعه زیرساختهای تحقیقاتی برداشته است. در این راستا، موسسات تحقیقاتی این کشور به ویژه در زمینههای فناوری پیشرفته، هوش مصنوعی، انرژیهای تجدیدپذیر، فضا و کشاورزی به پیشرفتهای چشمگیری دست یافتهاند.
تجارتپلاس در تلاش است تا در این مقاله ضمن بررسی مهمترین موسسات تحقیقاتی امارات و نقش آنها در پیشبرد علم و فناوری در این کشور تا سال 2025 به میزان سرمایهای که امارات برای پیشبرد طرحهای خود صرف کرده اشاره و چشمانداز ترسیمی این بازیگر را با بررسی دادهها و اطلاعات منتشر شده توسط منابع معتبر ترسیم کند.
هزینههای تحقیق و توسعه در امارات
امارات متحده عربی در سالهای اخیر توجه ویژهای به حوزه تحقیق و توسعه (R&D) داشته و با سرمایهگذاریهای قابل توجه، قصد دارد تا در این حوزه به یک قطب جهانی تبدیل شود. براساس دادههای گلوبال اکونومیک، هزینههای تحقیق و توسعه در امارات متحده عربی بهعنوان درصدی از تولید ناخالص داخلی (GDP) در سال 2024 برابر با 1.75 درصد بوده است. این رقم نسبت به میانگین جهانی که حدود 1.22 درصد است، بالاتر است. با این حال، در مقایسه با کشورهای پیشرفتهای مانند ایالات متحده که حدود 3.5 درصد از GDP خود را به تحقیق و توسعه اختصاص میدهند، این میزان در امارات هنوز در سطح کمتری قرار دارد. با این حال آنگونه که reportlinker پیشبینی میکند این نسبت تا سال 2028 به 2.28 درصد خواهد رسید. از منظری دیگر این رقم نشاندهنده تعهد جدی امارات به توسعه علمی و فناوری است و تاکید میکند که این کشور در حال برنامهریزی برای سرمایهگذاریهای بیشتر در این حوزه است.
از منظر نشریه تایم سرمایهگذاریهای امارات در این حوزه نهتنها به تقویت زیرساختهای تحقیقاتی داخلی کمک میکند، بلکه این بازیگر را به یکی از نقشآفرینهای اصلی در سطح جهانی در زمینه فناوری و نوآوری تبدیل خواهند کرد. امارات بهویژه با پروژههای در دست اجرای خود در حوزههای هوش مصنوعی، انرژیهای تجدیدپذیر، فضا و ترابرد فناوری، از جمله کشورهایی است که میتواند آینده فناوری در منطقه خاورمیانه را تغییر دهد.
زیرساختهای تحقیقاتی و مراکز علمی
امارات با تاسیس و توسعه مراکز تحقیقاتی پیشرفته، زیرساختهای لازم برای تحقیقات علمی را فراهم کرده است. از جمله این مراکز میتوان به موسسه نوآوری فناوری (TII)، دانشگاه هوش مصنوعی محمد بن زاید (MBZUAI)، دانشگاه خلیفه (KU) و مرکز فضایی محمد بن راشد (MBRSC) اشاره کرد. این مراکز با تمرکز بر حوزههای مختلف علمی، نقش مهمی در پیشبرد اهداف تحقیقاتی کشور ایفا میکنند. حال در ادامه تلاش میشود، نهادها و موسسههای تحقیقاتی برجسته این بازیگر و محورهایی که بر آن تمرکز دارند، به شکلی جداگانه مورد بررسی قرار دهد.
1. شورای پژوهش فناوری پیشرفته ابوظبی (ATRC)
شورای پژوهش فناوری پیشرفته ابوظبی (ATRC) بهعنوان نهاد حاکمیتی فعال در حوزه تحقیق و توسعه پیشرفته در ابوظبی شناخته میشود. ATRC نقش کلیدی در هدایت، نظارت، و هماهنگی پروژههای تحقیقاتی در زمینه فناوری پیشرفته را عهدهدار شده و همچنین مسئولیت ایجاد سیاستها و چارچوبهای نوآورانه را در اختیار گرفته تا فضای مناسب برای ارتقاء فناوریهای نوین ایجاد کند. از زیرمجموعههای مهم ATRC میتوان به موسسه نوآوری فناوری (TII) و ASPIRE اشاره کرد. این نهادها به توسعه اکوسیستمهای تحقیقاتی و ارتقاء فناوریهای پیشرفته در حوزههای مختلف علمی از جمله هوش مصنوعی و انرژیهای تجدیدپذیر کمک میکنند. ATRC بهطور مستمر در حال بهبود همکاریهای بینالمللی و ایجاد شراکتهای استراتژیک با نهادهای علمی و صنعتی در سراسر جهان است. از منظری دیگر شورای پژوهش فناوری پیشرفته ابوظبی (ATRC) مسئول توسعه استراتژیهای ملی در راستای ارتقاء زیرساختهای فناوری و پژوهشی در ابوظبی و سایر اماراتها است. ATRC همزمان در حال برنامهریزی برای گسترش همکاریهای خود با کشورهای پیشرفته و جلب منابع خارجی برای تسریع در پروژههای تحقیقاتی خود میباشد.
2. موسسه نوآوری فناوری (TII)
موسسه نوآوری فناوری (TII) یکی از هابهای اصلی پژوهش پیشرفته در امارات است که در قالب آن 9 مرکز تحقیقاتی با تمرکز بر رشتههای مختلف علمی فعالیت میکنند. این موسسه در زمینههایی چون کوانتوم، رباتیک خودران، رمزنگاری، انرژیهای تجدیدپذیر و فضا فعالیت دارد و مراکز تحقیقاتیاش شامل مراکز پیشرفتهای چون Advanced Materials، AI & Digital Science، Autonomous Robotics، Cryptography و Propulsion & Space هستند. یکی از پروژههای مهم این نهاد، راهاندازی آزمایشگاه مشترک هوش مصنوعی و رباتیک با Nvidia در سال 2025 است که نشاندهنده اهمیت بالای همکاریهای بینالمللی در این حوزهها است. موسسه نوآوری فناوری (TII) با ارائه پروژههای کلان در زمینه انرژیهای تجدیدپذیر و هوش مصنوعی، بهویژه در بخشهای رباتیک خودران و مدلهای پیچیده پیشبینی (Predictive Modeling)، در راهاندازی راهحلهای پایدار در حوزههای مختلف از جمله زیرساختهای شهری و بهداشت و درمان پیشرفتهای چشمگیری داشته است. TII همچنین با راهاندازی پروژههای کلان شهری (Smart Cities) به توسعه شهرهای هوشمند در امارات و منطقه پرداخته است.
3. دانشگاه هوش مصنوعی محمد بن زاید (MBZUAI)
دانشگاه هوش مصنوعی محمد بن زاید (MBZUAI)، نخستین دانشگاه فعال در حوزه تحصیلات تکمیلی در زمینه هوش مصنوعی است که در امارات راهاندازی شده است. این دانشگاه با تمرکز بر بینایی رایانهای، یادگیری ماشین، مدلهای بزرگ و پردازش زبان طبیعی (NLP) بهعنوان قطب علمی و تحقیقاتی در زمینه هوش مصنوعی در منطقه شناخته میشود. دانشگاه MBZUAI قصد دارد تا پایان سال 2025 مراکز پژوهشی جدیدی راهاندازی کرده و پروژههای پیشرفتهای در زمینه هوش مصنوعی مرزی (Frontier AI) با همکاریهای بینالمللی، بهویژه در سیلیکون ولی آغاز کند. این دانشگاه به واسطه همکاریهای گسترده با نهادهای تحقیقاتی و صنعتی جهانی، جایگاه ویژهای در گسترش فناوریهای پیشرفته بهویژه در حوزههای هوش مصنوعی و دادههای بزرگ دارد.
4. دانشگاه خلیفه (KU) و موسسات پژوهشی وابسته به آن
دانشگاه خلیفه که حاصل ادغام موسسه علوم و فناوری مصدر و موسسه نفت (Petroleum Institute) است، دارای چندین مرکز تحقیقاتی برجسته و سه موسسه معتبر در زمینههای انرژی، فضا، رباتیک، نیمههادیها، 6G و پزشکی مهندسی است. مراکز تحقیقاتی برجستهای همچون EBTIC (مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات)، Robotics Institute (موسسه رباتیک) و ARIC (مرکز تحقیقات در زمینه کامپیوتر و رباتیک خودران) از جمله ارکان اصلی این دانشگاه به شمار میآیند. این دانشگاه به طور مستمر با دانشگاههای معتبر جهانی همچون Georgia Tech، KAIST و KU Leuven در حال همکاری است. این همکاریها به توسعه پروژههای مشترک و ارتقای تحقیقات علمی و صنعتی در امارات کمک میکند.
5. مرکز فضایی محمد بن راشد (MBRSC)
مرکز فضایی محمد بن راشد (MBRSC) مسئول تمامی برنامههای فضایی دبی است و پروژههای تحقیقاتی متعددی را در زمینههای ماهوارهها، سنجشازدور، مأموریتهای مریخ و تربیت محققین فضایی مدیریت میکند. این مرکز در حال توسعه پروژههای علمی و تحقیقاتی پیشرفته در زمینه سنجش از دور و علوم سیارهای است. یکی از پروژههای برجسته این مرکز، ماموریت مریخ Hope است که به عنوان نخستین ماموریت فضایی امارات به کره مریخ، شناخته میشود. این مرکز همچنین با سازمانهای فضایی جهانی از جمله ناسا و آژانس فضایی اروپا (ESA) همکاریهای گستردهای دارد.
6. آژانس فضایی امارات (UAESA)
آژانس فضایی امارات (UAESA) مسئول سیاستگذاریهای کلان در زمینه فضای این کشور است و برنامههایی همچون Missions to the Asteroid Belt و NASA’s Artemis Program را به سرانجام میرساند. این آژانس بهعنوان سیاستگذار ملی فضا، نقش کلیدی در طراحی، نظارت و اجرای ماموریتهای فضایی در امارات ایفا میکند. همچنین، برنامههای آموزشی متعددی را برای تربیت متخصصان و پژوهشگران فضایی به راه انداخته است. این آژانس در پروژههای فضایی EMM و EMA مشارکت دارد که به پیشرفتهای علمی و فناوری در حوزه فضا و اکتشافات فضایی کمک میکند.
7. مرکز تحقیق و توسعه دیوا (DEWA R&D Centre)
مرکز تحقیق و توسعه دیوا (DEWA R&D Centre) در پارک خورشیدی محمد بن راشد، یکی از پیشرفتهترین مراکز تحقیقاتی در زمینه انرژی خورشیدی، آب، شبکه هوشمند و بهرهوری انرژی است. این مرکز با استفاده از آخرین دستاوردها در زمینه Industry 4.0 و چاپ سهبعدی، به توسعه فناوریهای نوین در این زمینهها پرداخته است. DEWA همچنین از همکاریهای بینالمللی گستردهای با دانشگاهها و شرکتهای صنعتی برای توسعه فناوریهای نوین بهره میبرد.
8. مرکز بینالمللی کشاورزی شورزاد (ICBA)
مرکز بینالمللی کشاورزی شورزاد (ICBA) در دبی، به پژوهش در زمینه کشاورزی در شرایط شور و کمآب پرداخته و به توسعه ژنبانک و محصولات مقاوم میپردازد. این مرکز همچنین در زمینه آبشیرینکنی کشاورزی، خاک و سیاستگذاری فعالیت دارد. ICBA پروژههای تحقیقاتی و منطقهای مهمی را به منظور بهبود کیفیت منابع آب و تولید محصولات کشاورزی مقاوم در مناطق خشک و شور به اجرا درآورده و به طور مشخص در پروژههای منطقهای با کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا مشارکت دارد.
نماد علمی خلیج فارس؟
امارات متحده عربی در پروژههای تحقیقاتی بزرگ، بهویژه در زمینههای هوش مصنوعی، انرژیهای تجدیدپذیر، فضا و فناوریهای نوین، سرمایهگذاریهای عظیمی انجام داده است. یکی از نمونههای بارز این سرمایه گذاری، پروژههای شورای پژوهش فناوری پیشرفته ابوظبی (ATRC) است. ATRC در سال 2023 تا 2024 میلیونها دلار صرف توسعه مدلهای زبان بزرگ Falcon کرد که یکی از پیشرفتهترین پروژههای تحقیقاتی در حوزه هوش مصنوعی است. این مدلها پس از انتشار، بهعنوان یکی از بهترین مدلهای متنباز در جهان شناخته شدند و اعتبار امارات را در حوزه هوش مصنوعی تقویت کردند.
این پروژهها نه تنها در راستای تقویت زیرساختهای تحقیقاتی داخلی امارات عمل میکنند، بلکه زمینهساز افزایش رقابتپذیری علمی و فناورانه این کشور در سطح جهانی است. پروژههای مدلهای زبان بزرگ همچون Falcon میتوانند به توسعه ابزارهای هوش مصنوعی در صنایع مختلف از جمله صنعت خودروسازی، خدمات مالی، بهداشت و درمان و آموزش کمک کنند. این پیشرفتها بهویژه در راستای تبدیل امارات به یک قطب جهانی در حوزه هوش مصنوعی و دادههای بزرگ (Big Data) بسیار تاثیرگذار هستند.
همکاریهای بینالمللی و جذب سرمایهگذاری خارجی
امارات بهطور فعال در حال گسترش دامنه همکاریهای بینالمللی خود در زمینههای مختلف علمی و تحقیقاتی است. این کشور با هدف تقویت زیرساختهای تحقیقاتی و جذب فناوریهای پیشرفته از سراسر جهان، قراردادهایی به ارزش میلیاردها دلار را با شرکتهای بزرگ فناوری از جمله مایکروسافت و OpenAI امضا کرده است. این همکاریها بیشتر بر روی پروژههای هوش مصنوعی متمرکز هستند و هدفشان ارتقاء توانمندیهای علمی و تحقیقاتی امارات در حوزههای نوین است.
این همکاریها به امارات کمک میکند تا به سرعت به پیشرفتهای علمی و فناورانه دست یابد و همچنین بستر را برای جذب سرمایهگذاریهای خارجی در صنعتهای کلیدی این کشور هموار خواهد کرد. علاوه بر انتقال فناوری و دانش، تعاملات نزدیک میان این نهادها باعث تقویت اعتبار علمی و پژوهشی امارات در سطح بینالمللی خواهد شد. OpenAI و مایکروسافت به عنوان دو شرکت پیشرو در حوزه هوش مصنوعی، به امارات این امکان را میدهند که از آخرین تکنولوژیهای مدلهای زبان بزرگ و یادگیری ماشینی بهرهبرداری کند. این همکاریها همچنین میتوانند در تسهیل انتقال فناوری به صنایع مختلف و ایجاد فرصتهای شغلی در این کشور کمککننده باشند.
چشمانداز آینده
امارات متحده عربی با تدوین استراتژیها و برنامههای بلندمدت در نظر دارد تا در آینده نزدیک به یکی از پیشگامان علمی و فناوری در سطح جهانی تبدیل شود. چشمانداز این کشور بهویژه در زمینههای هوش مصنوعی، فناوریهای نوین، فضا و انرژیهای تجدیدپذیر بسیار روشن است. از جمله اهداف کلیدی که در چشمانداز 2071 و استراتژی ملی هوش مصنوعی 2031 مطرح شده، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
1. توسعه فناوریهای نوین و هوش مصنوعی
امارات در نظر دارد تا با بهرهگیری از هوش مصنوعی، خود را به عنوان پیشرفتهترین کشور در زمینههایی مانند بینایی رایانهای، یادگیری ماشینی، پردازش زبان طبیعی (NLP) و مدلهای بزرگ معرفی کند. این کشور همچنین در صدد است تا در سالهای آینده تعداد زیادی از پروژههای تحقیقاتی هوش مصنوعی را در همکاری با دانشگاهها و شرکتهای فناوری بینالمللی راهاندازی کند.
2. ایجاد اکوسیستم نوآوری
امارات به طور مشخص با تاسیس مراکز تحقیقاتی پیشرفته مانند موسسه نوآوری فناوری (TII) و دانشگاه هوش مصنوعی محمد بن زاید (MBZUAI) قصد دارد اکوسیستم تحقیقاتی خود را گسترش دهد. این کشور به دنبال جذب بهترین پژوهشگران و دانشمندان از سراسر جهان است تا به توسعه پروژههای پیشرفته در حوزههای انرژیهای تجدیدپذیر، رباتیک، انرژی پاک و فضا بپردازند.
3. فرصتسازی حوزه فضا و انرژیهای تجدیدپذیر
امارات قصد دارد در آینده نهچندان دور در زمینههای فضا، ماهوارهها و ماموریتهای سیارهای به یکی از کشورهای پیشرو در جهان تبدیل شود. برنامههای گستردهای در خصوص ماموریتهای مریخ و پروژههای جدید فضایی در دست اجرا است که میتواند به تحول جهانی در حوزههای فضایی منجر شود. بهطور مشابه، در زمینه انرژیهای تجدیدپذیر نیز امارات با پروژههای نوآورانه در به دنبال تولید انرژی پاک از منابع خورشیدی است.
4. همکاریهای بینالمللی
امارات بهطور مستمر در حال توسعه همکاریهای علمی و تحقیقاتی خود با کشورهای پیشرفته و موسسههای جهانی است. این کشور قراردادهای بلندمدتی را با دانشگاهها، شرکتهای بزرگ فناوری و موسسات تحقیقاتی امضا کرده تا از این طریق بتواند به انتقال دانش و فناوریهای پیشرفته از کشورهای پیشرو دست یابد. بهویژه همکاری با شرکتهایی مانند مایکروسافت و OpenAI در پروژههای هوش مصنوعی یکی از نشانههای مهم این همکاریها است.
5. آموزش و توسعه نیروی انسانی متخصص
یکی از اهداف امارات، آموزش و تربیت نیروی انسانی متخصص در زمینههای علم و فناوری است. با راهاندازی دانشگاهها و مراکز آموزشی پیشرفته مانند دانشگاه خلیفه و دانشگاه هوش مصنوعی محمد بن زاید (MBZUAI)، این کشور در تلاش است تا نسل جدیدی از دانشمندان و پژوهشگران را تربیت کند که قادر به حل چالشهای جهانی در زمینههای مختلف علمی و فناوری باشند.
در نهایت باید گفت چشمانداز امارات متحده عربی در حوزه تحقیق و توسعه نهتنها برای این کشور بلکه برای منطقه و حتی جهان تاثیرگذار خواهد بود. این کشور با سرمایهگذاری در پروژههای نوآورانه و گسترش زیرساختهای تحقیقاتی، بهزودی به یکی از قطبهای علمی و فناوری در جهان تبدیل خواهد شد.
