گرچه فلسفه شکلگیری مناطق آزاد به دوری از قوانین و بروکراسی اقتصاد دولتی بازمیگردد، اما در ایران مدیران این مناطق همان مدیران دولتی هستند و حالا همان تفکر را، حتی به شکل رادیکالتر به منطقه آزاد آوردهاند. در عین حال، همچنان دولت تمرکز خود را بر افزایش تعدد مناطق آزاد گذاشته است. تا جایی که وحید شقاقیشهری، اقتصاددان، میگوید کشور در حال تبدیل شدن به منطقه آزاد است.
دبیر شورای عالی مناطق آزاد گفت: خداآفرین ارس استعداد خوبی برای ایجاد منطقه آزاد دارد. این منطقه به لحاظ کشاورزی و برخورداری از منابع آبی حائز اهمیت است.
اخیراً سعید محمد، دبیر شورای عالی مناطق آزاد، اعلام کرد که در سال گذشته تنها یک میلیارد و ۱۰۰ میلیون دلار کالا از مناطق آزاد وارد کشور شده است. این یعنی سهم دو درصدی این مناطق از کل واردات کشور. اما چرا این مناطق از اهداف اولیه خود عقب ماندند؟
مرکز پژوهشهای سازمان برنامه و بودجه اخیراً گزارشی منتشر کرد که نشان میدهد مناطق آزاد طی سالهای ۹۲ تا ۹۹ در شاخص صادرات کمتر از یکدرصد موثر بودهاند. این در حالی است که طبق قانون، صادرات کالاهای صنعتی و تبدیلی از اهم اهداف فعالیت این مناطق تعیین شده است.
با پیگیریهای صورت گرفته از ستاد نظارت گمرکات استان خوزستان و گمرک خرمشهر مرخصی خودروهای اروندی با حجم بالای دو هزار و ۵۰۰ سی سی از محدوده منطقه آزاد اروند آزاد شد.
در حالی از سال ۱۳۹۷ مناطق آزاد و ویژه اقتصادی مشمول مصوبه ثبت سفارش برای واردات کالا شد که تازه ترین اعلام معاون فنی گمرک ایران از عدم نیاز به مجوز ثبت سفارش، برای واردات کالا به این مناطق یا ترانزیت بین آنها حکایت دارد.
اگرچه قرار بود مناطق آزاد ایران به پایگاه اصلی صادرات کشور تبدیل شوند، اما آمارها نشان میدهد در سه سال گذشته سهم این مناطق از صادرات کل کشور کمتر از ۲٫۵ درصد است.