به گزارش تجارت نیوز، اثرات خشک شدن دریاچه ارومیه طی سالهای گذشته تنها به کوچک شدن یک پهنه آبی محدود نماند، بلکه مجموعهای از تغییرات زنجیرهای را در مقیاس اکوسیستم و جامعه محلی رقم زد. کاهش سطح آب باعث شد الگوی زیستگاهی گونههای وابسته به این دریاچه دستخوش تغییر شود. از سوی دیگر، خشک شدن تدریجی بستر دریاچه موجب شکلگیری پهنههای وسیع نمکی شد که میتوانند در شرایط خاص به کانونهای بالقوه گردوغبار تبدیل شوند. این روند نهتنها پیامدهای زیستمحیطی، بلکه آثار اجتماعی و اقتصادی نیز برای سکونتگاههای اطراف دریاچه به همراه داشته است. تغییر در الگوی معیشت، افزایش نااطمینانی اقتصادی و کاهش ظرفیتهای زیستبومی منطقه از جمله پیامدهایی بهشمار میروند که در سالهای اخیر بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفتهاند. این در حالی است که با بارشهای اخیر و افزایش نسبی تراز آب دریاچه، نوعی خوشبینی در افکار عمومی نسبت به بهبود وضعیت شکل گرفته اما کارشناسان هشدار میدهند که این تغییرات لزوماً به معنای ترمیم کامل آسیبهای اکولوژیک و اجتماعی سالهای خشکیدگی نیست.
در چنین شرایطی این پرسش مطرح میشود که حتی اگر دریاچه ارومیه دوباره بهطور کامل آبگیری شود، چه میزان از خسارتها قابلجبران خواهد بود. آیا بازگشت آب میتواند تمامی کارکردهای اکولوژیک از دسترفته را احیا کند و فشارهای واردشده بر طبیعت و جوامع انسانی را کاهش دهد، یا بخشی از پیامدهای سالهای خشکیدگی اثراتی ماندگار بر جای گذاشتهاند؟
علی ارواحی بیان میکند بازگشت آب میتواند بخشی از کارکردهای طبیعی اکوسیستم را احیا کند، اما برای جبران کامل خسارتها باید مجموعهای از اقدامات اکولوژیک، اجتماعی و اقتصادی در کنار احیای دریاچه دنبال شود. مشروح گفتوگوی تجارتنیوز با علی ارواحی، متخصص مدیریت زیستبومهای تالابی، را در ادامه میخوانید.
بخشی از آسیبها به دلیل توانایی بازیابی طبیعت قابلجبران هستند / افزایش تابآوری اکولوژیک دریاچه ارومیه نیازمند سرمایهگذاری جدی است
ارواحی در ابتدای صحبتهای خود میگوید: در وهله اول بخشی از این آسیبها به واسطه قابلیت بازیابی طبیعت، قابلجبران هستند، و متاسفانه بخشی جبران نمیشوند. وقتی دریاچه خشک میشود، گونه آرتمیا و پرندههای مهاجر و… تحت فشار قرار میگیرند. اما همین که دریاچه امسال آبگیری داشته است ما برگشت برخی گونههای مهاجر و احیای گونههایی مثل آرتمیا را میبینیم. از طرفی در شرایط خشکیدگی دریاچه ارومیه، جزایر و حیاتوحش جزایر تحت فشارند چون آبی در دست ندارند.
او میافزاید: مجموعه اقداماتی برای افزایش تابآوری اکولوژیک در نظر گرفته شدهاند. بخشی از آنها نظیر سطوح آبگیر یا جمعآوری باران در جزیرهها نیز اجرا شدهاند که به کاهش تنش کمک میکنند. سرمایهگذاری جدیتری برای افزایش تاباوری اکولوژیک در حوضه دریاچه ارومیه نیاز است؛ بهعنوان مثال از بابت ذخایر ژنتیکی و تأمین نیازهای گونههای در معرض خطر.
روستاهای پیرامون دریاچه تحتفشار خشکی دریاچه قرار میگیرند / افزایش تابآوری مشروط به کاهش سطح زیرکشت است
علی ارواحی بیان میکند: یکی از شایعترین موارد هنگام خشک شدن دریاچهها بحث انتشار ریزگردهای نمکی است که بهشدت به سلامتی آسیب میزند. بخشی از این آسیب متاسفانه قابلجبران نیست.بخشی از این آسیبها را میشود کاهش داد یا از وقوعشان پیشگیری کرد.
او در پایان بر ضرورت توجه به ابعاد اجتماعی و اقتصادی این مساله تأکید میکند و میگوید: مجموعه اقداماتی در زمینه افزایش تابآوری اقتصادی و اجتماعی باید در دستور کار قرار بگیرد. روستاهای پیرامون دریاچه ارومیه در شرایط خشکیدگی بیشتر تحت فشار اقتصادی قرار میگیرند. حمایت از معیشتهایی که به آب وابسته نباشند میتواند کمک کند. مثلاً اگر از طریق بخش گردشگری یا صنایع خرد و جانبی اگر وابستگی به آب کم شود، مشروط بر اینکه واقعاً شاهد کاهش سطح زیرکشت باشیم، تابآوری را بالا میبرد.
