به گزارش تجارت نیوز، اسکاتلند با جمعیتی حدود ۵.۴ میلیون نفر، اقتصادی با تولید ناخالص داخلی حدود ۲۱۷ میلیارد دلار دارد که بر پایه خدمات، صنایع انرژی و گردشگری شکل گرفته است.
اقتصاد اسکاتلند در سالهای اخیر با رشد نسبتاً کندی مواجه بوده؛ بهطوریکه تولید ناخالص داخلی در سهماهه اول ۲۰۲۶ تنها ۰.۱ درصد رشد داشته و رشد سالانه آن به ۰.۸ درصد رسیده است. با این حال، بخش خدمات که حدود سهچهارم اقتصاد را تشکیل میدهد، محرک اصلی این رشد بوده و خدمات اطلاعات و ارتباطات با رشد ۲.۷ درصدی در این دوره، عملکرد قابلتوجهی داشته است.
در چنین ساختاری، فوتبال نه تنها یک صنعت ورزشی، بلکه یکی از مهمترین «ابزارهای برندسازی ملی، تحریک مصرف داخلی و خلق سرمایه اجتماعی» محسوب میشود و بازگشت تاریخی به جام جهانی، آن را به کانون توجه اقتصادی و رسانهای کشور تبدیل کرده است.
ساختار اقتصاد و جایگاه صنعت فوتبال
اقتصاد اسکاتلند که بخشی از اقتصاد بزرگتر بریتانیا محسوب میشود، بر پایه صنایعی مانند نفت و گاز دریای شمال، تولیدات صنعتی، خدمات مالی و گردشگری شکل گرفته است. صنعت فوتبال در این کشور، با وجود اینکه سهم مستقیم محدودی در تولید ناخالص داخلی دارد، بهعنوان یک محرک قدرتمند مصرف داخلی و جذب گردشگری، نقش قابلتوجهی در اقتصاد ایفا میکند. بر اساس گزارشهای اقتصادی، صنعت فوتبال اسکاتلند (شامل لیگهای حرفهای، تیم ملی و فوتبال زنان) در فصل ۲۰۲۳-۲۰۲۴ حدود ۸۲۰ میلیون پوند به اقتصاد این کشور ارزش افزوده ایجاد کرده است.
این رقم نشاندهنده ظرفیت بالای این صنعت و اهمیت آن فراتر از یک ورزش صرف است. فدراسیون فوتبال اسکاتلند (SFA) بهعنوان نهاد حاکم بر فوتبال، با همکاری باشگاههای حرفهای، ساختاری سازمانیافته برای توسعه فوتبال از سطح پایه تا ملی ایجاد کرده است و بازگشت به جام جهانی، نقطه عطفی در تاریخ این نهاد محسوب میشود.
اقتصاد جام جهانی؛ محرکی ۲۰۰ میلیون پوندی برای اسکاتلند
مهمترین رویداد در تاریخ معاصر اقتصاد اسکاتلند، حضور این کشور در جام جهانی ۲۰۲۶ است که پس از ۲۸ سال غیبت (آخرین حضور در سال ۱۹۹۸) محقق شده است. بر اساس برآوردهای اقتصادی، این حضور میتواند ۲۰۰ میلیون پوند به اقتصاد اسکاتلند تزریق کند و بهعنوان «بزرگترین اثر اقتصادی از یک رویداد ورزشی که اسکاتلند میزبان آن نبوده» توصیف شده است .
ریچارد مارش، یکی از اقتصاددانان برجسته اسکاتلند و مشاور دولت، پیشبینی کرده که حدود ۲.۶ میلیون اسکاتلندی مسابقات جام جهانی را تماشا خواهند کرد و این رویداد از نظر تأثیر اقتصادی، از تورهای بزرگ موسیقی مانند تیلور سوییفت (۷۷ میلیون پوند) و اویسیس (۱۳۶ میلیون پوند) نیز پیشی خواهد گرفت .
بخش مهمی از این تأثیر از طریق مصرف در صنعت مهماننوازی تحقق مییابد؛ بهطوریکه پیشبینی میشود 350 تا 450 هزار نفر در pubs و باشگاهها، 60 تا 100 هزار نفر در مناطق ویژه هواداران و 700 تا 800 هزار نفر در اجتماعات خانگی، مسابقات را تماشا کنند. همچنین، حدود 30 هزار هوادار اسکاتلندی به ایالات متحده سفر کردهاند تا از نزدیک شاهد مسابقات تیم ملی باشند و این جریان گردشگری، علاوه بر تقویت اقتصاد شهرهای میزبان، بازگشت سرمایهای برای صنعت گردشگری اسکاتلند در بلندمدت خواهد داشت .
صنعت مهماننوازی؛ بزرگترین برنده رویداد
صنعت مهماننوازی اسکاتلند که در سالهای اخیر با چالشهای اقتصادی نظیر افزایش هزینهها و مالیاتها مواجه بوده، جام جهانی را بهعنوان یک «هدیه» و فرصتی برای احیای کسبوکار خود تلقی میکند. بسیاری از اماکن برای بهرهگیری حداکثری از این رویداد، اقدامات خلاقانهای نظیر بازچینش فضای داخلی، نصب تلویزیونهای بزرگتر و سیستمهای بلیت فروشی برای مدیریت جمعیت انجام دادهاند.
با وجود این خوشبینی، برخی فعالان صنعت نسبت به تأثیر واقعی این رویداد محتاط هستند؛ نظرسنجی از حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ واحد صنفی نشان داده که تنها ۴۰ درصد آنها معتقدند جام جهانی تأثیر قابلتوجهی بر کسبوکارشان خواهد داشت و زمانبندی دیرهنگام مسابقات، چالشی جدی برای جذب مخاطب ایجاد کرده است . با این حال، اکثر فعالان صنعت بر این باورند که این رویداد میتواند «تزریق مالی موقتی اما ارزشمندی» برای صنعت مهماننوازی باشد که در سالهای اخیر تحت فشارهای مالی قرار داشته است.
لیگ برتر اسکاتلند؛ سلطه اولد فرم و اقتصاد دو قطبی
لیگ برتر اسکاتلند (Scottish Premiership) با حضور ۱۲ تیم، بالاترین سطح فوتبال حرفهای این کشور محسوب میشود که ساختاری هرمی با لیگهای پایینتر دارد. اقتصاد این لیگ به شدت تحت سلطه دو باشگاه گلاسکویی، سلتیک و رنجرز (معروف به اولد فرم)، قرار دارد و این دو قطبی، یکی از بارزترین ویژگیهای ساختاری فوتبال اسکاتلند است.
سلتیک با درآمد سالانه ۱۴۳.۶ میلیون پوند در فصل ۲۰۲۵-۲۰۲۶، تقریباً 6 برابر هارتس (بیستوسومین باشگاه با درآمد) درآمد داشته و اختلاف درآمدی سلتیک با پایینترین باشگاه (فالکیرک) نزدیک به ۱۴۰ میلیون پوند است. این شکاف عظیم مالی، نشاندهنده نابرابری ساختاری عمیق در لیگ اسکاتلند است که رقابتپذیری را به شدت تحت تأثیر قرار داده است. رنجرز با درآمد ۹۴.۲ میلیون پوند در رتبه دوم قرار دارد و شکاف درآمدی میان اولد فرم و سایر باشگاهها به حدود ۷۰ میلیون پوند میرسد.
در بازار نقل و انتقالات نیز سلطه اولد فرم مشهود است؛ هزینههای خرید رنجرز تقریباً نه برابر هارتس بوده و چهار باشگاه در یک فصل هیچ هزینهای برای خرید بازیکن ثبت نکردهاند. این نابرابری، چالشی جدی برای رقابتپذیری و جذابیت لیگ ایجاد کرده است و باعث شده که تنها سلتیک و رنجرز توانایی رقابت در سطح اروپا را داشته باشند.
سلتیک؛ پرچمدار اقتصاد فوتبال اسکاتلند
باشگاه سلتیک بهعنوان بزرگترین و ثروتمندترین باشگاه اسکاتلند، جایگاه ویژهای در اقتصاد فوتبال این کشور دارد. این باشگاه با ارزش ترکیب حدود ۱۳۶ میلیون یورو، در رتبه ۸۴ جهان و تنها باشگاه اسکاتلندی در میان ۱۰۰ باشگاه باارزش جهان قرار دارد . سلتیک در دهه منتهی به ۲۰۲۳، سود خالص ۲۸ میلیون پوندی از نقل و انتقالات به دست آورده که تقریباً نیمی از آن (۱۳ میلیون پوند) در سال ۲۰۲۳ با فروش بازیکنانی مانند یوتا و کارل استارفلت محقق شده است.
این عملکرد، سلتیک را در زمره ۵۰ باشگاه سودآور اروپا از نظر نقل و انتقالات قرار داده است . مدل اقتصادی سلتیک بر پایه ترکیبی از درآمدهای حق پخش، اسپانسرشیپ، فروش بلیت و مهمتر از همه، خرید هوشمندانه و فروش سودآور بازیکنان استوار است. باارزشترین بازیکن این باشگاه، آرنه انگلس، با ارزش تخمینی بین ۱۴ تا ۲۰ میلیون یورو برآورد شده است . این مدل به سلتیک امکان داده تا ضمن حفظ سلطه داخلی، در سطح اروپا نیز رقابتپذیر باقی بماند و بهعنوان یک «کارخانه تولید و صادرات استعداد» عمل کند.
تیم ملی؛ میراثی ۲۸ ساله
تیم ملی اسکاتلند با لقب «ارتش تارتان» و کاپیتانی اندی رابرتسون، پس از ۲۸ سال به جام جهانی بازگشته و نهمین حضور خود در این مسابقات را تجربه میکند . اسکاتلند در گروه C همراه با برزیل (پنجبار قهرمان جهان، رتبه ۶ فیفا)، مراکش (رتبه ۵ فیفا) و هائیتی قرار گرفته است و بهعنوان یکی از تیمهای باارزش این گروه با ترکیبی به ارزش حدود ۱۸۰ میلیون یورو، شانس صعود به مرحله حذفی را از دست داده است.
باارزشترین بازیکنان این تیم، اندی رابرتسون (کاپیتان لیورپول سابق و تاتنهام کنونی)، اسکات مکتامینی (منچستریونایتد) و جان مکگین (استون ویلا) هستند . در نخستین بازی، اسکاتلند با تک گل جان مکگین، هائیتی را شکست داد و اولین پیروزی خود در جام جهانی از سال ۱۹۹۰ را کسب کرد. با این حال، در بازی دوم با نتیجه ۱-۰ به مراکش باخت و با باخت 0-3 در برابر برزیل، شانس صعود تاریخی به مرحله حذفی را از دست داد.
جوایز نقدی فیفا نیز انگیزهای مالی برای این تیم ایجاد کرده بود. فیفا مجموع جوایز این دوره را به ۷۲۷ میلیون دلار افزایش داده و هر تیم حاضر حداقل ۱۰.۵ میلیون دلار (شامل ۹ میلیون دلار جایزه عملکرد و ۱.۵ میلیون دلار هزینه آمادهسازی) دریافت خواهد کرد که در صورت صعود به مراحل بالاتر، به ۱۱ تا ۵۰ میلیون دلار افزایش مییابد. این درآمد میتوانست منبع مالی مهمی برای فدراسیون فوتبال اسکاتلند و سرمایهگذاری مجدد در فوتبال پایه باشد.
چالشها و چشمانداز اقتصادی
با وجود فرصتهای ایجادشده، اقتصاد فوتبال اسکاتلند با چالشهای ساختاری قابلتوجهی مواجه است. سلطه مالی اولد فرم و شکاف عمیق با سایر باشگاهها، رقابتپذیری لیگ را به شدت کاهش داده و سرمایهگذاری در باشگاههای میانی را محدود کرده است. درآمد حق پخش لیگ اسکاتلند در مقایسه با لیگهای بزرگ اروپایی بسیار ناچیز است و باشگاهها برای بقا به شدت به فروش بازیکن وابستهاند. با این حال، حضور در جام جهانی ۲۰۲۶ و بهرهمندی از جوایز نقدی فیفا و همچنین تزریق ۲۰۰ میلیون پوندی به اقتصاد داخلی از طریق مصرف مرتبط با این رویداد، میتواند بهعنوان یک سرمایهگذاری اولیه برای توسعه زیرساختهای فوتبال، بهبود آکادمیهای باشگاهی و افزایش مشارکت در فوتبال پایه عمل کند.
همچنین موفقیت تیم ملی و جلب توجه رسانههای جهانی، میتواند به افزایش ارزش برند فوتبال اسکاتلند و جذب اسپانسرهای جدید کمک کند. چالش اصلی اکنون برای اسکاتلند، سرمایهگذاری مجدد عواید حاصل از جام جهانی در زیرساختهای پایدار ورزشی، کاهش شکاف اقتصادی میان باشگاهها و ایجاد اکوسیستمی است که بتواند در بلندمدت، بدون اتکا به رویدادهای بزرگ، به تولید استعداد و رشد اقتصادی ادامه دهد و از این حضور تاریخی بهعنوان پلهای برای تبدیل شدن به یک قدرت پایدار فوتبال در سطح اروپا استفاده کند.
گزارشهای بیشتر را در صفحه ورزشی بخوانید.
