به گزارش تجارت نیوز، افزایش تقاضای جهانی برای انرژی پاک باعث شده دولت‌ها و سرمایه‌گذاران میان گزینه‌های مختلف تولید برق تجدیدپذیر دست به انتخاب بزنند. در این میان، نیروگاه‌های خورشیدی و نیروگاه‌های برق‌آبی از مهم‌ترین گزینه‌ها هستند. هر دو فناوری بدون مصرف سوخت فسیلی برق تولید می‌کنند، اما از نظر هزینه ساخت، قیمت تمام‌شده برق، پایداری تولید و اثرات زیست‌محیطی تفاوت‌های قابل‌توجهی دارند. بررسی گزارش‌های جدید نشان می‌دهد طی یک دهه گذشته هزینه تولید برق خورشیدی با سرعت زیادی کاهش یافته و اکنون در برخی مناطق حتی از برق‌آبی نیز ارزان‌تر شده است.
هزینه تولید برق؛ خورشیدی جلوتر از برق‌آبی
شاخص اصلی مقایسه نیروگاه‌ها «هزینه هم‌تراز شده انرژی» یا LCOE است؛ معیاری که کل هزینه ساخت، بهره‌برداری و نگهداری نیروگاه را در طول عمر آن محاسبه می‌کند. طبق گزارش‌های منتشرشده، هزینه تولید برق در نیروگاه‌های خورشیدی بزرگ بین ۲۸ تا ۱۱۷ دلار به ازای هر مگاوات‌ساعت برآورد می‌شود و در مناطق پرتابش حتی به ۳۰ تا ۴۰ دلار نیز می‌رسد.
در مقابل، هزینه برق نیروگاه‌های برق‌آبی بسته به نوع پروژه متفاوت است. نیروگاه‌های بزرگ برق‌آبی معمولاً برق را با هزینه‌ای بین ۴ تا ۱۱ سنت به ازای هر کیلووات‌ساعت تولید می‌کنند؛ یعنی حدود ۴۰ تا ۱۱۰ دلار به ازای هر مگاوات‌ساعت. اما پروژه‌های جدید سدسازی به‌دلیل هزینه‌های سنگین ساخت، زمان طولانی اجرا و الزامات زیست‌محیطی، گران‌تر از گذشته شده‌اند.
بر اساس گزارش مؤسسه IRENA نیز بیش از ۹۰ درصد پروژه‌های جدید انرژی تجدیدپذیر اکنون ارزان‌تر از نیروگاه‌های فسیلی هستند و برق خورشیدی در بسیاری از کشورها کم‌هزینه‌ترین گزینه تولید برق محسوب می‌شود.
مزایای نیروگاه خورشیدی
نیروگاه‌های خورشیدی در سال‌های اخیر به‌دلیل کاهش شدید قیمت پنل‌ها رشد چشمگیری داشته‌اند. هزینه نصب سیستم‌های خورشیدی نسبت به سال ۲۰۱۰ بیش از ۷۰ درصد کاهش یافته و در برخی کشورها برق خورشیدی با قیمت ۶ تا ۸ سنت به ازای هر کیلووات‌ساعت تولید می‌شود.
مهم‌ترین مزایای نیروگاه خورشیدی عبارتند از هزینه ساخت کمتر و سرعت اجرای بالا، عدم نیاز به سوخت و هزینه حمل‌ونقل، آلودگی زیست‌محیطی بسیار پایین، امکان احداث در مقیاس کوچک و بزرگ و کاهش وابستگی به منابع آبی.
با این حال، تولید برق خورشیدی وابسته به تابش خورشید است و در شب یا روزهای ابری کاهش می‌یابد. به همین دلیل این نیروگاه‌ها معمولاً به باتری یا شبکه پشتیبان نیاز دارند.
مزایای نیروگاه برق‌آبی
نیروگاه‌های برق‌آبی یکی از قدیمی‌ترین منابع انرژی پاک جهان هستند و برخلاف انرژی خورشیدی، قابلیت تولید پایدار و مداوم برق را دارند. این نیروگاه‌ها می‌توانند در ساعات اوج مصرف به‌سرعت وارد مدار شوند و نقش مهمی در پایداری شبکه برق ایفا کنند. مطالعات دانشگاهی نیز نشان می‌دهد برق‌آبی می‌تواند نوسانات قیمت برق را کاهش دهد و به تعادل شبکه کمک کند.
از مهم‌ترین مزایای نیروگاه‌های آبی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تولید پایدار و ۲۴ ساعته برق
- عمر مفید طولانی، گاهی بیش از ۵۰ سال
- امکان ذخیره انرژی در سدها
- کمک به کنترل شبکه و کاهش نوسانات برق
اما این نیروگاه‌ها معایبی نیز دارند:
- سرمایه‌گذاری اولیه بسیار بالا
- زمان ساخت طولانی
- وابستگی شدید به منابع آب و بارندگی
- آسیب به اکوسیستم رودخانه‌ها و جابه‌جایی جمعیت محلی
مطالعات بین‌المللی نشان می‌دهد بسیاری از پروژه‌های بزرگ سدسازی با افزایش شدید هزینه و تأخیر در اجرا روبه‌رو می‌شوند.
کدام نیروگاه بهتر است؟
پاسخ این سؤال به شرایط جغرافیایی، منابع آب، میزان تابش خورشید و نیاز شبکه برق بستگی دارد. در کشورهایی که کمبود آب دارند یا ساخت سد هزینه بالایی دارد، نیروگاه خورشیدی گزینه اقتصادی‌تری محسوب می‌شود. در مقابل، مناطقی که منابع آبی فراوان دارند همچنان می‌توانند از برق‌آبی به‌عنوان یک منبع پایدار استفاده کنند.
کارشناسان انرژی معتقدند آینده شبکه برق جهان ترکیبی از چند فناوری خواهد بود؛ یعنی استفاده هم‌زمان از انرژی خورشیدی، برق‌آبی و سامانه‌های ذخیره‌سازی برای دستیابی به برق ارزان و پایدار.
بررسی آمارهای جهانی نشان می‌دهد در سال ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ برق خورشیدی در بسیاری از مناطق جهان ارزان‌تر از نیروگاه‌های برق‌آبی جدید تولید می‌شود و هزینه ساخت آن نیز کمتر است. با این حال، نیروگاه‌های برق‌آبی به‌دلیل توانایی تولید مداوم برق و پایداری شبکه همچنان جایگاه مهمی در صنعت انرژی دارند.
در مجموع اگر معیار اصلی «کمترین هزینه تولید برق» باشد، نیروگاه خورشیدی در اغلب پروژه‌های جدید اقتصادی‌تر است؛ اما اگر «پایداری تولید و ذخیره انرژی» اولویت داشته باشد، نیروگاه برق‌آبی همچنان مزیت رقابتی خود را حفظ کرده است.
