نبود مدل مالی مشخص و پایدار برای بیمه رانندگان تاکسی اینترنتی، شکست طرح است

به گزارش تجارت نیوز، در هفته‌های اخیر موجی از تبلیغات و محتواهای سازمان‌یافته در فضای مجازی علیه بیمه رانندگان تاکسی‌ اینترنتی شکل گرفته؛ موجی که ادعا می‌کند بیمه‌کردن رانندگان «اجباری» است و «هزینه‌های سنگینی» به راننده تحمیل می‌کند. همین فضای مبهم و بعضاً جهت‌دار، بسیاری از رانندگان را نسبت به آینده شغلی و بیمه‌ای خود سردرگم کرده است. اما چرا سکوهای فعال در حوزه حمل‌ونقل اینترنتی، که ادعا می‌کنند خود را «شریک اقتصادی رانندگان» می‌دانند، در مقابل این فضای ضدبیمه‌ای سکوت کرده‌اند؟ آیا نهادهای قانون‌گذار، به‌ویژه مجلس راهکاری مشخص و قابل اجرا برای این طرح دارند؟ و در نهایت، سرنوشت این بیمه چه خواهد شد؟ آیا به سرنوشت بیمه کارگران ساختمانی دچار می‌شود؛ طرحی که هرگز نتوانست پوشش کامل و منظم برای جامعه هدف ایجاد کند؟

پلتفرم‌های تاکسی اینترنتی و جذابیتی به نام عدم تعهد

علت سکوت پلتفرم‌های تاکسی اینترنتی در مقابل موج تبلیغاتی مخالف بیمه، پرسشی مهم و اساسی است. طبق تحقیقات میدانی و گفت‌وگو با چند راننده فعال در دو پلتفرم بزرگ کشور، جذابیت اقتصادی سکوها در گرو عدم تعهد نسبت به بیمه و مزایای کارگری است. بر اساس قوانین موجود، در صورتی که رانندگان تحت پوشش بیمه تأمین اجتماعی قرار گیرند، سازمان تأمین اجتماعی بر اساس نوع رابطه کاری می‌تواند سهمی از حق بیمه را از کارفرما – یا به عبارتی «پلتفرم» – مطالبه کند. این همان نقطه‌ای است که سکوها تمایل دارند وارد آن نشوند.

بررسی‌های کارشناسی نشان می‌دهد سکوها نگرانند که بیمه اجباری رانندگان، آن‌ها را از یک «پلتفرم واسط» به «کارفرما» نزدیک کند و این امر هزینه‌های سنگینی برایشان به دنبال داشته باشد.

اگر بیمه اجباری اجرا شود، مدل اقتصادی سکوهای تاکسی اینترنتی تغییر می‌کند

فریبرز متکی، کارشناس اقتصاد دیجیتال در این‌باره به تجارت‌نیوز می‌گوید: تمام مدل کسب‌وکار این شرکت‌ها بر پایه داشتن نیمی از هزینه‌های یک شرکت حمل‌ونقل سنتی بدون مسئولیت نسبت به خودرو، بیمه، مزایا، عیدی و سنوات است. اگر بیمه اجباری اجرا شود، این مدل اقتصادی تغییر می‌کند و هزینه راننده یا شرکت یا هر دو افزایش خواهد یافت.

او می افزاید: همین نگرانی باعث شده که سکوها ترجیح بدهند در فضای مبهم کنونی سکوت کنند تا مسئولیت مستقیم در قبال اعتراض رانندگان یا هزینه‌های آینده متوجه آنان نشود.

مانع اجرای طرح بیمه رانندگان تاکسی اینترنتی، نبود اراده اجرایی است / مشخص نیست سهم پرداخت حق بیمه چگونه میان راننده و پلتفرم تقسیم خواهد شد

این کارشناس اقتصاد دیجیتال در بخش دیگری از سخنان خود به دنباله‌دار بودن بحث بیمه رانندگان تاکسی‌ اینترنتی اشاره کرده و اظهار می ‌دارد: در مجلس یازدهم بارها موضوع بیمه این رانندگان مطرح شد اما هر بار به دلیل اختلاف نظر میان سازمان تأمین اجتماعی، وزارت کار و سکوها به مرحله اجرا نرسید.

او می افزاید: مشکل اصلی که مانع اجرای طرح بیمه رانندگان تاکسی اینترنتی می‌شود در واقع نبود قانون نیست بلکه نبود اراده اجرایی است.

متکی ادامه می‌دهد: در مجلس دوازدهم نیز موضوع بیمه رانندگان مجدداً در قالب الحاقیه‌ای به قانون بیمه‌های اجتماعی مطرح شده است. براساس پیش‌نویس اولیه، قرار است رانندگان تاکسی‌ اینترنتی بتوانند در قالب بیمه «اختیاری ـ حرفه‌ای» تحت پوشش قرار گیرند. با این حال هنوز مشخص نیست سهم پرداخت حق بیمه چگونه میان راننده و پلتفرم تقسیم خواهد شد.

فعالیت‌هایی مانند رانندگی در تاکسی‌های اینترنتی در زمره مشاغل آزاد طبقه‌بندی می‌شوند، مگر آنکه رابطه کارگری به اثبات برسد

یکی از مهم‌ترین پرسش‌های رانندگان این است: اگر بیمه اجرا شود، آیا ثبت‌نام و پرداخت حق بیمه اجباری خواهد بود یا اختیاری؟

فرشته مددکار، کارشناس ارشد بیمه تامین اجتماعی در این باره به تجارت‌نیوز می‌گوید: براساس قوانین تأمین اجتماعی، فعالیت‌هایی مانند رانندگی در تاکسی‌های اینترنتی در زمره مشاغل آزاد طبقه‌بندی می‌شوند، مگر آنکه رابطه کارگری به اثبات برسد.

سکوها همیشه می‌گویند راننده شریک اقتصادی ماست، نه کارمند ما / اگر این مدل از سوی قانون‌گذار پذیرفته شود، بیمه رانندگان نمی‌تواند اجباری باشد

او تأکید می‌کند: سکوها همیشه می‌گویند راننده شریک اقتصادی ماست، نه کارمند ما. اگر این مدل از سوی قانون‌گذار پذیرفته شود، بیمه رانندگان نمی‌تواند اجباری باشد و به‌صورت بیمه اختیاری ـ مشاغل آزاد باید اجرا شود. در این حالت، سهم شرکت صفر خواهد بود و تمام بار مالی بیمه بر دوش راننده است.

اجباری کردن بیمه تنها زمانی امکان‌پذیر است که مجلس یا دیوان عدالت اداری رابطه کاری بین راننده و پلتفرم را کارفرمایی تشخیص دهد

این کارشناس ارشد بیمه تامین اجتماعی ادامه می‌دهد: اجباری کردن بیمه تنها زمانی امکان‌پذیر است که مجلس یا دیوان عدالت اداری رابطه کاری بین راننده و پلتفرم را کارفرمایی تشخیص دهد. این همان چیزی است که سکوها به‌شدت با آن مخالفند.

بیمه اجباری برای رانندگان بازنشسته نه تنها مزیتی ندارد، بلکه ممکن است برایشان دردسرساز شود

یکی از چالش‌های مهم اجرای این طرح، حضور گسترده بازنشستگان در ناوگان تاکسی اینترنتی است. طبق آمارهای غیررسمی، حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد رانندگان بازنشسته‌اند. حقوق ناکافی بازنشستگی آنان را به فعالیت در پلتفرم‌های حمل‌ونقل واداشته است. برای این گروه، بیمه اجباری نه تنها مزیتی ندارد، بلکه ممکن است برایشان دردسرساز شود.

فرشته مددکار در این باره توضیح می‌دهد: بازنشسته‌ای که از تأمین اجتماعی حقوق می‌گیرد، اگر بیمه اجباری برای او برقرار شود، مشمول پرداخت مجدد می‌شود و این به ضرر اوست. از طرف دیگر، بیمه‌های مشاغل آزاد برای بازنشسته معنایی ندارد. بنابراین مدل باید طوری طراحی شود که این گروه از بیمه تکلیفی معاف شود.

او تأکید می‌کند: فشار روی بازنشستگان برای پرداخت حق بیمه می‌تواند موجی از اعتراض ایجاد کند و همین مساله نیز یکی از دلایل عقب‌نشینی مسئولان از اجرای طرح بوده است.

سرنوشت بیمه کارگران ساختمانی در انتظار بیمه رانندگان تاکسی اینترنتی است؟

مقایسه بیمه رانندگان تاکسی اینترنتی با بیمه کارگران ساختمانی، به‌ویژه از منظر اجرایی شدن، بسیار رایج شده است. بیمه کارگران ساختمانی در ابتدا طرحی موفق و امیدبخش بود، اما به دلیل محدودیت بودجه، سهمیه‌بندی، اختلاف میان نهادهای مسئول و تغییرات دوره‌ای قوانین، در نهایت هیچ‌گاه نتوانست کارگران را به‌طور کامل پوشش دهد.

مددکار در پاسخ به این سوال اظهار می دارد: اگر مدل مالی مشخص و پایدار برای بیمه رانندگان تعیین نشود، این طرح نیز با چنین سرنوشتی روبه‌رو خواهد شد.

او می‌افزاید: در بیمه کارگران ساختمانی، سازمان تأمین اجتماعی بارها به دلیل کسری بودجه و عدم پرداخت سهم دولت با مشکل مواجه و ثبت‌نام‌ها متوقف شد. اگر برای رانندگان تاکسی اینترنتی هم سهم پرداختی سکوها شفاف نباشد و بودجه پایدار وجود نداشته باشد، بدون تردید طرح به همان سرنوشت دچار خواهد شد.

این کارشناس تاکید می‌کند: بسیاری از مسئولان تنها «اعلام خبر» می‌کنند، بی‌آنکه مدل مالی، سهم پلتفرم‌ها و نحوه تشخیص اشتغال تمام‌وقت و پاره‌وقت را روشن کنند. همین ابهامات، طرح را از درون تهی می‌کند.

سکوت سکوها نوعی «خودحفاظتی اقتصادی» است

از سوی دیگر بررسی محتوای منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی نشان می‌دهد که تردید و نارضایتی رانندگان، بستری برای گسترش پیام‌های ضدبیمه فراهم کرده است. برخی کانال‌های غیررسمی ادعا می‌کنند که «بیمه رانندگان اجباری است»، «حق بیمه بالاست» یا «اگر بیمه شویم، شرکت درصد بیشتری از ما کم می‌کند». این نگرانی‌ها در فضای بی‌اعتمادی میان راننده و پلتفرم ریشه دارد.

فرشته مددکار در این باره نیز می‌گوید: وقتی راننده نمی‌داند اگر بیمه شود چه مبلغی باید بدهد، چه مزایایی می‌گیرد، یا سهم شرکت چقدر است، طبیعی است که پیام‌های منفی را باور کند. سکوت شرکت‌ها هم به این ابهامات دامن می زند.

او می افزاید: سکوت سکوها در واقع نوعی «خودحفاظتی اقتصادی» است؛ آن‌ها نمی‌خواهند نقش فعال در ماجرا داشته باشند تا مبادا به‌عنوان «کارفرما» شناخته شوند.