به گزارش تجارت نیوز، در جهان امروز، نزدیک به ۹۰ درصد تجارت جهانی از طریق دریا انجام میشود. هر کشوری که به آبراههای راهبردی دسترسی داشته باشد، صاحب یک اهرم قدرتمند در معادلات بینالمللی است.
ایران از این حیث در موقعیتی بینظیر قرار دارد: دسترسی همزمان به آبهای شمالی و جنوبی و از همه مهمتر، مالکیت بر تنگه هرمز.
روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام (معادل ۲۰ درصد نفت جهان) از این مسیر عبور میکند. علاوه بر آن، ۱۵ درصد مواد شیمیایی، کودهای کشاورزی و محصولات پایهای مانند اوره نیز از همین آبراه گذر میکنند.
هرگونه اختلال در این مسیر، نه فقط قیمت نفت، بلکه ثبات اقتصاد جهانی را به لرزه درمیآورد. تازهترین نمونه، زیان ۴ تا ۶ میلیارد یورویی اقتصاد فرانسه در پی تنشهای اخیر است.
اما پرسش اینجاست: ایران چگونه میتواند از این ظرفیت عظیم، یک برگ برنده مذاکراتی بسازد؟
پاسخ در یک عبارت خلاصه میشود: بهرهگیری هوشمندانه از رژیمهای حقوقی. ایران به کنوانسیون ۱۹۵۸ ژنو پیوسته و اصل «عبور بیضرر» را پذیرفته، اما به کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها نپیوسته است. نکته جالب اینکه آمریکا نیز به این کنوانسیون ملحق نشده.
ضمن اینکه ایران «عبور ترانزیتی» را نپذیرفته و صرفاً بر «عبور بیضرر» تأکید دارد. این تمایز حقوقی، یک فرصت طلایی است.
علاوه بر این، ایران در سال ۱۹۷۴ معاهدهای با عمان برای تضمین امنیت دریایی در تنگه هرمز امضا کرده است. این ظرفیت دوجانبه میتواند مبنای طراحی یک «رژیم حقوقی ویژه» برای تنگه هرمز شود؛ رژیمی که در آن ایمنی (حفاظت از محیط زیست و هدایت کشتیها) و امنیت (جلوگیری از مناقشات) توأمان تأمین شود.
تجربه موفق «تنگه تورس» در استرالیا نشان داده که میتوان بدون تصویب رسمی معاهدات بینالمللی، یک منطقه دریایی فوقحساس تعریف کرد و آن را به صورت عملی به جهان تحمیل کرد.
نکته ظریف اما مهم این است که محور اصلی این اهرم راهبردی، «اخذ عوارض» نیست. هرگونه دریافت عوارض باید پایه حقوقی مستند داشته باشد و نمیتوان درصدی ثابت مانند ۱۰ درصد ارزش کالا را بدون محاسبات کارشناسی تعیین کرد.
اصل موضوع، تعریف تنگه هرمز بهعنوان یک «ابزار ژئوپلیتیکی» است؛ عوارض یک موضوع ثانویه محسوب میشود.
در نهایت، این اهرم زمانی مؤثر خواهد بود که عبور و مرور در تنگه هرمز بهصورت امن و ایمن انجام شود. اگر ایران بتواند دو مؤلفه امنیت برای کشتیها و ایمنی برای محیط زیست را تضمین کند، آنگاه نه تنها منافع اقتصادی خود را تأمین کرده، بلکه یک ابزار کارآمد و بینظیر برای فشار آوردن بر قدرتهای جهانی پشت میز مذاکره در اختیار خواهد داشت.
منبع: فارس
