به گزارش تجارت نیوز، فارین پالسی با انتشار یادداشتی مدعی شد: ایالات متحده و ایران بر سر یک توافق اولیه برای پایان دادن به درگیری به تفاهم رسیدند؛ اما ابهامهای مهم همچنان پابرجاست.
نتایج حاصل از توافق ۶۰ روزه
فارین پالسی در ادامه این یادداشت آورد: ایالات متحده و ایران روز یکشنبه اعلام کردند که بر سر یک توافق اولیه برای پایان دادن به درگیری چندماههای که هزاران کشته برجای گذاشته و اقتصاد جهانی را با اختلالات گسترده مواجه کرده، به تفاهم رسیدهاند. این توافق گامی مثبت در مسیر روند صلحی محسوب میشود که طی هفتههای گذشته عملا متوقف شده بود، اما هنوز جزئیات این توافق نامشخص است، زیرا متن کامل توافق منتشر نشده است. دو طرف قرار است روز جمعه طی مراسمی رسمی این توافق را امضا کنند.
آنچه در ادامه میآید، مروری بر اطلاعات موجود و ابهامهای باقیمانده درباره این توافق موقت که ایران از آن با عنوان «یادداشت تفاهم» یاد کرده و همچنین سناریوهای احتمالی مرحله بعدی مذاکرات.
این نشریه در ادامه آورد: این توافق، چارچوبی برای پایان دادن به درگیریها فراهم میکند و هدف اصلی آن متوقف کردن عملیات نظامی، تمدید آتشبس موجود و پایان دادن به بنبست بر سر تنگه هرمز است. بازگشایی این آبراه راهبردی، بهویژه برای دونالد ترامپ، رییس جمهوری آمریکا اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا او در داخل این کشور با انتقادهای فزایندهای به دلیل افزایش قیمت سوخت و سایر پیامدهای اقتصادی ناشی از جنگ روبهرو شده است.
بر اساس گزارشها، توافق آتشبس میان واشنگتن و تهران را به مدت ۶۰ روز تمدید میکند؛ دورهای که قرار است مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران در این بازه زمانی انجام شود. در همین فاصله، قرار بر آن است تا تنگه هرمز بازگشایی شده و محاصره دریایی آمریکا علیه بنادر ایران پایان یابد؛ کنشی که میتواند موجب آرامش قابل توجه بازارهای انرژی و کاهش فشار بر اقتصاد ایران شود. همچنین، طبق این توافق، درگیری میان حزبالله لبنان و اسرائیل نیز باید متوقف شود؛ موضوعی که در ادامه به آن پرداخته خواهد شد.
پایان محاصره دریایی
فارین پالسی در ادامه خاطر نشان کرد: این توافق که عمدتا با میانجیگری پاکستان و قطر حاصل شده، قرار است روز جمعه در ژنو سوئیس به طور رسمی میان ایالات متحده و ایران امضا شود و از همان زمان، دوره ۶۰ روزه اجرای آن آغاز خواهد شد. با این حال، دولت ترامپ روز دوشنبه اعلام کرد که دو طرف روز یکشنبه نسخه الکترونیکی توافق را امضا کردهاند، اما مراسم رسمی امضا در تاریخ ۱۹ ژوئن برگزار خواهد شد.
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، روز یکشنبه در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت:«اکنون که توافق حاصل شده است، میانجیها طی این هفته مجموعهای از نشستها را برگزار خواهند کرد. این گفتوگوهای مقدماتی، زمینه مذاکرات فنی و مراسم رسمی امضای توافق را فراهم خواهد کرد».
همزمان دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشت:«توافق با جمهوری اسلامی ایران اکنون نهایی شده است. به همه تبریک میگویم! بدین وسیله بازگشایی بدون عوارض تنگه هرمز را کاملا مجاز اعلام میکنم و همزمان دستور میدهم محاصره دریایی ایالات متحده فورا پایان یابد. کشتیهای جهان، موتورهای خود را روشن کنید. بگذارید نفت جریان پیدا کند».
ترامپ در پیام دیگری تصریح کرد که تنگه هرمز تا پس از امضای رسمی توافق بازگشایی نخواهد شد و افزود که برای «عملیات مینروبی» به زمان نیاز است. با این حال، هنوز روشن نیست محاصره دریایی آمریکا دقیقا چگونه و در چه زمانی لغو خواهد شد؛ موضوعی که علیرغم اعلام ترامپ همچنان با ابهام روبهرو است.
همچنین، درباره ادعای ترامپ مبنی بر اینکه تنگه هرمز به صورت «بدون اخذ عوارض» باز خواهد شد نیز پرسشهای متعددی مطرح است. رسانههای دولتی ایران گزارش دادهاند که تهران قصد دارد پس از پایان دوره ۶۰ روزه مذاکرات، از عبور کشتیهای تجاری از این آبراه درآمد کسب کند.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، روز دوشنبه در گفتوگو با شبکه CNBC گفت:«انتظار ما این است که تنگه هرمز در بلندمدت بدون دریافت عوارض باز بماند و این دقیقا از موضوعاتی است که در مذاکرات فنی درباره آن تصمیمگیری خواهد شد».
ونس همچنین در گفتوگویی جداگانه با برنامه CBS Mornings اظهار داشت که ایران ممکن است به یک صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری بازسازی که توسط کشورهای حوزه خلیج فارس تامین مالی میشود، دسترسی پیدا کند؛ البته مشروط بر اینکه «ایرانیها به تعهدات خود پایبند بمانند».
خیز برای مذاکرات دشوار هستهای
به نوشته این نشریه شفاف نبودن جزئیات توافق، نشاندهنده موانع متعدد و پیچیدهای است که در ادامه مسیر مذاکرات وجود خواهد داشت. در این میان به طور مشخص گفتوگوها درباره برنامه هستهای ایران – از جمله سرنوشت ذخایر اورانیوم با غنای بالا و آینده فعالیتهای غنیسازی – احتمالا بسیار دشوار و مناقشهبرانگیز خواهد بود و یکی از اصلیترین چالشهای دستیابی به یک توافق جامع به شمار میرود.
به ادعای این نشریه اگرچه ترامپ از توافق موقت استقبال کرده، اما در گفتوگویی با نیویورک تایمز در روز یکشنبه هشدار داد که اگر در نهایت توافق نهایی هستهای حاصل نشود، ایالات متحده ممکن است حملات نظامی علیه ایران را از سر بگیرد یا اقدامات دیگری را در دستور کار قرار دهد.
در مقابل کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، نیز روز یکشنبه توافق را تایید و آن را پیروزی برای تهران توصیف کرد.شورای عالی امنیت ملی ایران نیز در بیانیهای اعلام کرد:«مذاکرات نهایی تا زمان اجرای تعهدات طرف مقابل بر اساس مفاد یادداشت تفاهم به تعویق خواهد افتاد».
با این حال، به نظر میرسد واشنگتن و تهران درباره ماهیت این تعهدات اختلاف نظر دارند.در حالی که مقامهای ایرانی تاکید کردهاند مرحله بعدی مذاکرات تنها پس از آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران از سوی آمریکا آغاز خواهد شد، دولت ترامپ اعلام کرده چنین اقداماتی تنها در صورت پیشرفت مذاکرات هستهای انجام خواهد گرفت.
سناتور جمهوریخواه لیندسی گراهام، از چهرههای نزدیک به ترامپ و از منتقدان سرسخت ایران، روز یکشنبه در شبکه اجتماعی ایکس نسبت به اختلاف برداشت تهران و واشنگتن از مفاد توافق ابراز نگرانی کرد. او مدعی شد: «مذاکرات آینده درباره برنامه هستهای ایران و سایر موضوعات را با دقت دنبال خواهم کرد. تا حدی نگرانم که برداشت ایران از این توافق با آنچه تیم مذاکرهکننده آمریکایی مطرح میکند، متفاوت باشد».
گراهام همچنین یادآور شد که بر اساس قوانین آمریکا، هرگونه توافق هستهای با ایران باید برای بررسی و رأیگیری به کنگره ارسال شود.
اسرائیل؛ مانعی بالقوه در مسیر توافق
اسرائیل نیز ممکن است روند اجرای توافق را با چالشهای جدی مواجه کند.کابینه اسرائیل یکی از طرفهای این توافق نیست و مقامهای ارشد این بازیگر از هماکنون مخالفت خود را با آن اعلام کردهاند.ایتامار بنگویر، وزیر امنیت ملی اسرائیل، در بیانیهای مدعی شد:«توافق ترامپ برای ما الزامآور نیست. اسرائیل تابع ایالات متحده نیست؛ ما بازیگری مستقل هستیم». او در ادامه ادعا کرد: «موضع من روشن است؛ ما شریک توافقی نیستیم که امنیت ما را تضمین نکند».
جنگ اسرائیل با حزبالله لبنان، که خط قرمز ایران است، احتمالا یکی از جدیترین موانع پیش روی مذاکرات خواهد بود.دولت ترامپ تلاش کرده این درگیری را از جنگ ایران جدا نشان دهد، اما در عمل این دو بحران ارتباط تنگاتنگی با یکدیگر دارند.پاکستان و ایران اعلام کردهاند که وضعیت لبنان بخشی از توافق است و تهران نیز همواره تاکید داشته که هرگونه توافق منوط به توقف درگیری میان اسرائیل و حزبالله خواهد بود.
اما بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، که در آستانه انتخابات سراسری با آینده سیاسی نامطمئنی روبهروست، تحت فشار داخلی قرار دارد تا عملیات نظامی علیه حزبالله را ادامه دهد.ارتش اسرائیل روز یکشنبه حملاتی را علیه بیروت انجام داد؛ حملاتی که به گفته مقامهای دولت ترامپ، میتوانست روند مذاکرات صلح را با شکست مواجه کند.
ترامپ در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشت:«حمله اسرائیل نباید انجام میشد؛ بهویژه در چنین روز مهمی که تا دستیابی به توافق صلح با ایران فاصله بسیار اندکی داریم».جیدی ونس نیز روز یکشنبه در گفتوگو با شبکه فاکس نیوز گفت:«پس از حمله اسرائیل به بیروت، نگران شدیم. شواهد زیادی وجود داشت که نشان میداد ایران قصد دارد تعداد زیادی موشک به سمت اسرائیل شلیک کند».
اگرچه ایران در نهایت بنا بر گزارشها از انجام این حمله خودداری کرد، اما اسرائیل نشان داده که قصد عقبنشینی از لبنان را ندارد. اسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل، روز دوشنبه مدعی شد که ارتش این کشور همچنان در جنوب لبنان باقی خواهد ماند و هشدار داد هرگونه حمله ایران با پاسخ نظامی اسرائیل مواجه خواهد شد. در نشانهای از افزایش نارضایتی کاخ سفید نسبت به عملیات اسرائیل در لبنان، ترامپ روز یکشنبه در گفتوگو با نیویورک تایمز، بنیامین نتانیاهو را «فردی دشوار» توصیف کرد و گفت:«او باید بابت کاری که ما انجام دادیم بسیار قدردان ما باشد؛ زیرا اگر (ه ادعای رییس جمهوری آمریکا)ایران به سلاح هستهای دست پیدا میکرد، اسرائیل حتی دو ساعت هم دوام نمیآورد».
