به گزارش تجارت نیوز، وبگاه ریسپانسیبل استیت کرفت با انتشار یادداشتی مدعی شد: زمانی که مفاد «یادداشت تفاهم» میان دولت ترامپ و جمهوری اسلامی ایران هفته گذشته فاش شد، نمایندگان هر دو حزب در آمریکا اعلام کردند که مشتاق بررسی آن هستند.
اجماع در کنگره علیه ترامپ
این وبگاه در ادامه آورد: سناتور لیندزی گراهام، از حامیان سرسخت جنگ با ایران، ادعا کرد: «هر گونه توافق هستهای با ایران باید برای بررسی و رایگیری به کنگره ارسال شود.» او همچنین تاکید کرد که حضور جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا و به تعبیر او «معمار این توافق»، در کنگره برای ارائه جزئیات توافق ضروری است. سناتور جیمز لنکفورد نیز گفت: «برای اینکه یک توافق در بلندمدت تثبیت شود، باید رای کنگره را داشته باشد».
در سوی دیگر، سناتور برایان شاتز از حزب دموکرات نیز به رسانه سمافور گفت: «در قوانین فدرال به روشنی آمده که سنا حق اظهارنظر درباره چنین توافقی را دارد». تردیدهای شاتز چندان غافلگیرکننده نیست؛ زیرا دموکراتها در آستانه انتخابات میاندورهای تلاش دارند ترامپ را تحت فشار قرار دهند. اما درخواست جمهوریخواهان برای ایفای نقش رسمی در پایان دادن به جنگ، در حالی که هنگام آغاز جنگ تقریبا سکوت کرده بودند، قابل توجه است. اینکه آیا کنگره حقیقا در این مرحله نقشی رسمی خواهد داشت یا نه، هنوز مشخص نیست.
هرچند بسیاری از کارشناسان حقوقی معتقدند دولت آمریکا طبق قانون موظف است توافق را برای بررسی به کنگره ارائه کند، اما کاخ سفید احتمالا از هر ابزار حقوقی و سیاسی ممکن برای جلوگیری از چنین روندی استفاده خواهد کرد. از سوی دیگر، فضای سیاسی کنگره آنقدر پیچیده است که شاید هیچیک از دو حزب تمایل چندانی برای پیش بردن فرایند رایگیری که اکنون خواستار آن هستند، نداشته باشند.
قانونی که میتواند توافق را متوقف کند
ریسپانسیل استیت کرفت در ادامه ادعا کرد: ابزار قانونی جهت بررسی این توافق، «قانون بازبینی توافق هستهای ایران» (INARA) است؛ قانونی که در دوران باراک اوباما و همزمان با مذاکرات منتهی به برجام در سال ۲۰۱۵ تصویب شد. این قانون، که به کنگره اختیار نظارت بر توافقهای هستهای با ایران را میدهد، رئیسجمهور را موظف میکند هرگونه «توافق مرتبط با برنامه هستهای ایران که ایالات متحده در آن مشارکت دارد» را فوری برای بررسی به کنگره ارائه کند. همچنین رئیسجمهور را از تعلیق تحریمهای ایران برای مدت ۳۰ روز منع میکند تا کنگره فرصت بررسی توافق را داشته باشد.
اگرچه یادداشت تفاهم فعلی بیشتر ماهیتی مقدماتی دارد، اما شامل تاکید مجدد ایران بر عدم گسترش برنامه هسته ای و نیز وعده مشروط برای رفع تحریمها است؛ موضوعاتی که میتوانند آن را مشمول قانون INARA کنند. البته بر اساس این قانون، رایگیری بهطور خودکار انجام نمیشود. ابتدا اعضای کنگره باید قطعنامهای برای مخالفت با توافق ارائه کنند. جیدی ونس پنجشنبه گذشته اعلام کرد تنها بخشهایی از توافق نیازمند تایید کنگره هستند و دولت «کاملا مطمئن است که میتواند بهصورت موقت برخی تحریمها را بدون مراجعه به کنگره تعلیق کند». ترامپ نیز گفته است که شخصاً از ایده ارسال توافق به کنگره استقبال میکند.
کنگره؛ میدان نبرد جدید توافق
اما معادلات سیاسی پیچیدهتر از آن است که در ظاهر به نظر میرسد. بسیاری از جمهوریخواهان از یک سو نمیخواهند علنا در برابر ترامپ قرار بگیرند و از سوی دیگر با مشروعیتبخشی به دیپلماسی با ایران مشکل دارند. در مقابل، بسیاری از دموکراتها خواهان انتقاد از دولت هستند، اما نمیخواهند به عنوان مخالف یک راهحل مسالمتآمیز جلوه کنند.
به همین دلیل، ناظران نزدیک به تحولات کنگره معتقدند بسیاری از این موضعگیریها بیش از آنکه با هدف رای گیری واقعی باشد، برای تضعیف شانس موفقیت توافق انجام میشود. به گفته کرت میلز، مدیر اجرایی نشریه امریکن کانسروتیو، جمهوریخواهان تندرو احتمالا تلاش خواهند کرد «توافق را در نطفه خفه کنند»، اما در عین حال تمایلی ندارند مستقیما با رئیسجمهور درگیر شوند.
لابیهای حامی اسرائیل وارد میدان میشوند
به ادعای این وبگاه، گروههای بانفوذ حامی اسرائیل نیز کنگره را بهترین محل برای متوقف کردن توافق میدانند. از جمله این گروهها میتوان به آیپک (AIPAC) و موسسه یهودی امنیت ملی آمریکا (JINSA) اشاره کرد که سالها از گزینه نظامی علیه ایران حمایت کردهاند. هر دو نهاد در بیانیههای خود بر اهمیت نظارت کنگره بر توافق تاکید کردهاند و آیپک دور زدن کنگره را یکی از «نگرانیهای جدی» خود درباره تفاهمنامه دانسته است.
همزمان دیلان ویلیامز، معاون امور دولتی در مرکز سیاست بینالملل، معتقد است این تحولات میتواند زمینه بازگشت آمریکا به رویارویی با ایران را فراهم کند. به ادعای او: «برای کسانی که حقیقتا خواهان حفظ آتشبس و پیشرفت دیپلماسی هستند، خطر اصلی این است که دموکراتها آنقدر روی نقاط ضعف توافق مانور سیاسی بدهند که خطوط قرمزی ایجاد شود که به روند دیپلماسی آسیب وارد کند». نمونههایی از این رویکرد از هماکنون دیده میشود. به عنوان نمونه نماینده دموکرات برد اشنایدر چهار شرط را برای حمایت از توافق مطرح کرده که برخی از آنها، مانند محدود کردن «نیروهای مقاومت حامی ایران»، اساسا در تفاهمنامه فعلی وجود ندارند.
برخی دیگر از دموکراتها نیز اعلام کردهاند با ایجاد صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری برای «بازسازی و توسعه اقتصادی جمهوری اسلامی ایران» مخالفاند. سناتور اد مارکی حتی از کنگره خواسته است که «این توافق را فورا بررسی و رد کند». در مقابل، گروهی دیگر از دموکراتها موضع محتاطانهتری اتخاذ کردهاند. نماینده رو کانا تلاش کرده انتقاد از دولت ترامپ را از اصل روند دیپلماتیک جدا کند و از همحزبیهایش خواسته از توافق حمایت کنند. همچنین خواکین کاسترو هشدار داده است که دموکراتها نباید اشتباه جمهوریخواهان در مخالفت با برجام را تکرار کنند؛ اشتباهی که به گفته او یکی از عوامل شکلگیری جنگ اخیر بوده است.
سناریوی تکرار تجربه برجام
وبگاه ریسپانسیبل استیت کرفت در ادامه مدعی شد: ویلیامز هشدار میدهد حتی اگر مخالفان نتوانند توافق را مستقیما متوقف کنند، ممکن است مسیر دیگری را در پیش بگیرند؛ یعنی تصویب تحریمهای جدید یا احیای بخشی از فشارهایی که طبق تفاهمنامه تعلیق شدهاند. او یادآوری میکند که در دوران اوباما نیز کنگره بارها با پیشنهاد تحریمهای تازه روند مذاکرات را پیچیده کرد.
رایان کاستلو، مدیر سیاستگذاری شورای ملی ایرانیان آمریکا (NIAC)، نیز معتقد است در دوران برجام، موضوع رفع تحریمها بیش از حد امنیتی شد و همین مساله راه را برای خروج دولت بعدی آمریکا از توافق هموار کرد. به گفته او: «اگر توافق فعلی نیز به شکل گستردهای تخریب و بدنام شود، اجرای آن دشوار خواهد شد. در نهایت ممکن است فردی از راه برسد و کل توافق را لغو کند و دوباره آمریکا و ایران را در آستانه جنگ قرار دهد».
نقش حیاتی آژانس بینالمللی انرژی اتمی
جیدی ونس روز دوشنبه در سوئیس اعلام کرد که ایران با بازگشت بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی موافقت کرده است؛ هرچند زمانبندی و دامنه این بازرسیها هنوز مشخص نیست. کلسی داونپورت، مدیر سیاست عدم اشاعه در انجمن کنترل تسلیحات، معتقد است نظارت موثر آژانس یکی از مهمترین ابزارها برای حفظ توافق است.
او مدعی است: «اگر دولت ترامپ نتواند ثابت کند که توافق قابل راستیآزمایی است – موضوعی که قانون INARA بر آن تأکید دارد – کنگره فرصت خواهد یافت توافق را زیر سوال ببرد یا برای بازگرداندن تحریمها اقدام کند». به اعتقاد داونپورت حتی اگر تلاشهای کنگره برای بازگرداندن تحریمها شکست بخورد، یک مناقشه سیاسی پرتنش و مداوم درباره اعتبار توافق میتواند دوام و پایداری آن را بهشدت تضعیف کند. در نتیجه، هرچند تفاهمنامه ایران و آمریکا فعلا خطر جنگ را کاهش داده است، اما مخالفان توافق در کنگره، لابیهای حامی اسرائیل و فضای قطبی سیاست داخلی آمریکا همچنان میتوانند به مهمترین تهدید برای بقای این توافق تبدیل شوند.
