به گزارش تجارت نیوز، تحولات ژئوپلیتیکی خاورمیانه همواره یکی از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر بازار جهانی انرژی بوده است. در هفتههای اخیر، افزایش تنشها در منطقه باعث جهش قیمت نفت، رشد هزینههای حملونقل و تشدید فشارهای تورمی در بسیاری از کشورهای وابسته به واردات انرژی شد.
سریلانکا که بخش قابل توجهی از نیازهای انرژی خود را از طریق واردات تأمین میکند، از جمله کشورهایی است که به شدت تحت تأثیر نوسانات بازار نفت قرار گرفته است. اکنون با کاهش تنشها و اعلام آتشبس، نگاهها به آینده بازار انرژی و تأثیر آن بر اقتصاد این کشور دوخته شده است.
کارشناسان اقتصادی بر این باورند که در صورت تداوم آرامش در منطقه، کاهش قیمت نفت میتواند به کنترل تورم، کاهش فشار بر بازار ارز و افزایش اعتماد سرمایهگذاران در سریلانکا منجر شود. با این حال، بازگشت کامل بازار به شرایط پیش از بحران، نیازمند زمان و ثبات بیشتر در منطقه خواهد بود.
تنشهای خاورمیانه چگونه بازار نفت را تحت تأثیر قرار داد؟
درگیریهای اخیر در خاورمیانه، نگرانیها درباره اختلال در عرضه نفت را افزایش داد و بازارهای جهانی انرژی را با نوسانات شدیدی روبهرو کرد.
در اوج این بحران، قیمت جهانی نفت بیش از ۵۰ درصد افزایش یافت. نفت خام برنت، بهعنوان یکی از مهمترین شاخصهای بازار جهانی، در ابتدای ماه ژوئن با رشد ۶ درصدی به ۹۷.۰۲ دلار در هر بشکه رسید.
اما پس از انتشار اخبار مربوط به برقراری آتشبس، روند بازار تغییر کرد و قیمتها وارد مسیر نزولی شدند.
بر اساس آخرین آمارها، قیمت نفت خام در بازارهای جهانی اکنون بین ۷۸ تا ۸۰ دلار در هر بشکه در نوسان است. همچنین قیمت قراردادهای آتی نفت برنت با کاهش ۱.۱۲ درصدی به ۷۸.۶۶ دلار در هر بشکه رسیده و نفت خام وستتگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با افت ۱.۲۸ درصدی، در سطح ۷۵.۸۱ دلار معامله میشود.
چرا کاهش قیمت جهانی نفت هنوز در سریلانکا محسوس نیست؟
با وجود افت قیمت نفت در بازارهای جهانی، دولت سریلانکا اعلام کرده است که فعلاً برنامهای برای کاهش قیمت سوخت در داخل کشور ندارد.
دلیل اصلی این موضوع، استفاده از ذخایر سوختی است که در زمان اوج قیمتها و با نرخهای بالاتر خریداری شدهاند. در واقع، قیمت سوخت در سریلانکا بر اساس هزینه موجودی انبارها تعیین میشود و نه قیمت روز بازار جهانی.
به همین دلیل، تا زمانی که ذخایر فعلی مصرف نشود، کاهش قیمت جهانی نفت تأثیر مستقیمی بر نرخ سوخت در این کشور نخواهد داشت.
از سوی دیگر، طرح سهماهه تخفیف سوخت که از ابتدای سال جاری میلادی برای حمایت از مصرفکنندگان اجرا شده بود، قرار است در پایان ماه ژوئن به پایان برسد.
آنیل جایانتا فرناندو، معاون وزیر دارایی و برنامهریزی سریلانکا، اعلام کرده است که دولت با توجه به شرایط بازارهای بینالمللی درباره تمدید یا توقف این طرح تصمیمگیری خواهد کرد.
به گفته او، درآمدهای دولت تا اوایل ماه ژوئن فراتر از پیشبینیها بوده و این موضوع، انعطاف بیشتری برای مدیریت نوسانات احتمالی بازار در اختیار دولت قرار داده است.
بازار سوخت سریلانکا در وضعیت باثبات قرار دارد
مایورا نتتیکوماراگ، مدیرعامل شرکت نفت سیلان (CPC)، تأکید کرده است که این کشور در حال حاضر با مشکلی در زمینه تأمین نفت خام و فرآوردههای نفتی مواجه نیست.
او معتقد است ادامه روند نزولی قیمتهای جهانی میتواند به کاهش زیانهای شرکت نفت سیلان کمک کند؛ زیانهایی که در نتیجه قیمتگذاری فعلی سوخت ایجاد شده است.
به گفته وی، هدف اصلی دولت در کوتاهمدت، حفظ قیمتهای فعلی بدون نیاز به پرداخت یارانههای بیشتر و جلوگیری از افزایش زیانهاست.
نتتیکوماراگ همچنین هشدار داده است که کاهش قیمت سوخت در داخل کشور به این زودیها اتفاق نخواهد افتاد، اما اگر روند نزولی قیمت نفت در بازارهای جهانی ادامه پیدا کند، در نهایت مصرفکنندگان نیز از این کاهش قیمت بهرهمند خواهند شد.
آیا قیمت نفت تا پایان سال بالا میماند؟
سالیا ویکراماسوریا، رئیس پیشین شرکت پایانههای ذخیرهسازی نفت سیلان (CPSTL)، معتقد است روند کاهش قیمت نفت ممکن است با سرعت کمتری نسبت به انتظارها پیش برود.
به گفته او، بسیاری از کشورها پس از بحران اخیر به دنبال بازسازی ذخایر استراتژیک نفت خود هستند و همین موضوع میتواند تقاضا را در کوتاهمدت افزایش دهد.
او پیشبینی میکند قیمت نفت حداقل تا پایان سال جاری میلادی در سطوح نسبتاً بالا باقی بماند و بازگشت به قیمتهای ماههای ژانویه و فوریه سال ۲۰۲۶ در کوتاهمدت دور از انتظار است.
ویکراماسوریا تأکید میکند که نفت کالایی با کشش قیمتی پایین است و تولیدکنندگان بزرگ نیز تلاش خواهند کرد زیانهای واردشده در فاصله ماههای مارس تا ژوئن را جبران کنند.
بازار نفت همچنان غیرقابل پیشبینی است
کارشناسان حوزه انرژی معتقدند بازار نفت همواره تحت تأثیر عوامل سیاسی، اقتصادی و امنیتی قرار دارد و پیشبینی دقیق روند آن دشوار است.
یکی از مدیران پیشین پالایشگاه شرکت نفت سیلان یادآور شده است که در سال ۲۰۰۸ قیمت نفت خام به بیش از ۱۴۰ دلار در هر بشکه رسید، اما پس از مدتی به حدود ۳۰ دلار سقوط کرد.
به اعتقاد او، در صورت تداوم آتشبس و کاهش تنشها، قیمت نفت میتواند در ماههای آینده در محدوده ۷۰ تا ۸۰ دلار در هر بشکه تثبیت شود.
کاهش قیمت انرژی چه کمکی به اقتصاد سریلانکا میکند؟
آنوشان کاپیلان، اقتصاددان ارشد مؤسسه پژوهشی «وریتی ریسرچ»، میگوید بازارهای جهانی انرژی پیش از این نیز به نشانههای کاهش تنش واکنش مثبت نشان دادهاند.
به گفته او، قیمت نفت پیش از آغاز بحران در محدوده ۷۰ دلار در هر بشکه قرار داشت، اما با تشدید تنشها به سرعت افزایش یافت و اکنون دوباره به کمتر از ۸۰ دلار بازگشته است.
کاپیلان معتقد است در صورت تداوم آرامش در منطقه، قیمت انرژی میتواند بیش از این کاهش یابد و به سطوح پیش از بحران نزدیک شود.
او تأکید میکند که افزایش هزینه انرژی، مهمترین پیامد اقتصادی تنشهای اخیر برای سریلانکا بوده است؛ موضوعی که نرخ تورم را بیش از ۴ درصد افزایش داده و هزینههای زندگی را بالا برده است.
به گفته وی، قیمت سوخت در این دوره تا ۴۵ درصد افزایش یافته و فشار قابل توجهی بر اقتصاد این کشور وارد کرده است.
فشار بر بازار ارز و کاهش ارزش روپیه
افزایش هزینه واردات سوخت، تأثیر مستقیمی بر تراز پرداختهای سریلانکا داشته است.
کاپیلان توضیح میدهد که هزینه واردات سوخت، بهویژه برای شرکت نفت سیلان، بیش از سه برابر شده و بخش عمده رشد واردات در ماههای مارس و آوریل به خرید سوخت اختصاص داشته است.
این روند فشار زیادی بر بازار ارز وارد کرده و موجب کاهش ارزش روپیه سریلانکا شده است.
به اعتقاد او، کاهش قیمت نفت میتواند تقاضای سفتهبازانه برای دلار را کاهش دهد، ارزش روپیه را تقویت کند و به بهبود وضعیت بازار ارز کمک کند.
او همچنین میگوید کاهش نگرانیها درباره تنشهای منطقهای میتواند اعتماد سرمایهگذاران را افزایش دهد و بازار سهام سریلانکا را در مسیر رشد قرار دهد.
تأثیر آتشبس بر پروژههای انرژی تجدیدپذیر
هارشا ویکراماسینگ، مدیرکل سازمان انرژی پایدار سریلانکا، معتقد است تداوم آتشبس میتواند شرایط مناسبتری برای ثبات قیمتها در بازار جهانی انرژی ایجاد کند.
او توضیح میدهد که معمولاً تقاضای انرژی در میانه سال کاهش مییابد و کشورها ذخایر خود را در اواخر پاییز و همزمان با افزایش قیمتها تکمیل میکنند.
با این حال، وی هشدار میدهد که تقویت دلار در برابر روپیه، هزینه اجرای پروژههای انرژی تجدیدپذیر و توسعه زیرساختهای انرژی را به شکل قابل توجهی افزایش داده است.
به گفته او، آثار این افزایش هزینهها حتی پس از بازگشت ثبات به بازارهای جهانی نیز ادامه خواهد داشت.
صنعت برق سریلانکا همچنان آسیبپذیر است
آمیلا ویکراماسینگ، رئیس انجمن مدیران انرژی سریلانکا (SLEMA)، میگوید صنعت برق این کشور همچنان در برابر نوسانات قیمت سوخت بسیار آسیبپذیر است.
او تأکید میکند که افزایش تعرفه برق معمولاً با واکنش منفی مصرفکنندگان روبهرو میشود و به همین دلیل، مدیریت هزینههای تولید برق اهمیت زیادی دارد.
به گفته وی، اگر بحران ادامه پیدا میکرد و قیمت سوخت بیش از این افزایش مییافت، توانایی صنعت برق برای تأمین پایدار انرژی با چالش جدی مواجه میشد.
همچنین افزایش هزینه سوخت میتوانست پرداخت مطالبات تولیدکنندگان مستقل برق و فعالان حوزه انرژیهای تجدیدپذیر را دشوارتر کند.
با این حال، او ابراز امیدواری کرده است که در صورت تداوم آتشبس، طی یک ماه آینده روند کاهش قیمت سوخت آغاز شود و فشار از صنعت برق برداشته شود.
کاهش تنشها در خاورمیانه و برقراری آتشبس، میتواند نقطه عطفی برای بازار جهانی انرژی و اقتصاد کشورهای واردکننده نفت باشد.
برای سریلانکا، کاهش قیمت نفت تنها به معنای ارزانتر شدن سوخت نیست، بلکه میتواند به کنترل تورم، کاهش فشار بر بازار ارز، تقویت ارزش پول ملی و افزایش اعتماد سرمایهگذاران منجر شود.
با این حال، کارشناسان تأکید میکنند که آثار مثبت این تحولات به زمان نیاز دارد و تا زمانی که ذخایر سوخت خریداریشده با قیمتهای بالا مصرف نشود و بازارها از پایداری آتشبس اطمینان پیدا نکنند، نباید انتظار کاهش فوری قیمتها را داشت.
در نهایت، آینده بازار انرژی بیش از هر عامل دیگری به ثبات سیاسی و امنیتی در خاورمیانه وابسته خواهد بود.
