به گزارش تجارت نیوز، نیویورک تایمز با انتشار یادداشتی مدعی شد: در درههای سرسبز و مهآلود جنوبغربی چین، تصاویر ماهوارهای از شتاب گرفتن روند توسعه هستهای این کشور پرده برمیدارد؛ نیرویی که برای عصر تازهای از رقابت ابرقدرتها طراحی شده است.
نیویورک تایمز در ادامه آورده: یکی از این درهها موسوم به «زیتونگ» در استان سیچوان واقع شده؛ جایی که مهندسان در حال ساخت پناهگاهها و خاکریزهای جدیدند. یک مجموعه تازه با انبوهی از لولهها به چشم میخورد که نشان میدهد این تأسیسات در کنار مواد بسیار خطرناک قرار دارند. درهای دیگر میزبان مجموعهای دوحصاره به نام «پینگتونگ» است؛ جایی که کارشناسان معتقدند چین در این مساحت هستههای حاوی پلوتونیوم برای کلاهکهای هستهای تولید میکند.
سازه اصلی که با یک دودکش تهویه ۳۶۰ فوتی (حدود ۱۱۰ متری) شاخص شده، در سالهای اخیر با دریچههای تازه و سامانههای دفع حرارت نوسازی شده است. در کنار آن نیز ساختوسازهای جدیدی در جریان است. بالای ورودی تأسیسات پینتونگ، یکی از شعارهای شاخص شی جینپینگ با حروفی بزرگ نقش بسته که از فضا هم دیده میشود: «به آرمان بنیانگذاران وفادار بمانید و همواره مأموریت خود را به یاد داشته باشید».
خیز چین برای تبدیل شدن به ابرقدرت هسته ای
نیویورک تایمز در ادامه یادداشت خود آورد: اینها بخشی از چندین سایت محرمانه مرتبط با برنامه هستهای چین در استان سیچوان هستند که طی سالهای اخیر توسعه یافته و ارتقا یافتهاند. گسترش توان هستهای این کشور تلاشها برای احیای نظام کنترل تسلیحات جهانی، پس از انقضای آخرین معاهده هستهای باقیمانده میان آمریکا و روسیه را پیچیدهتر کرده است. واشنگتن استدلال میکند هر توافق جانشین باید چین را نیز شامل شود، اما پکن تاکنون علاقهای نشان نداده است.
رنی بابیارز، کارشناس اطلاعات ژئوفضایی که تصاویر ماهوارهای و دیگر شواهد بصری این سایتها را تحلیل کرده و یافتههایش را با نیویورکتایمز در میان گذاشته، در این باره گفت: «تغییراتی که در این سایتها میبینیم با هدف کلی چین برای تبدیل شدن به یک ابرقدرت جهانی همسو است. سلاحهای هستهای بخشی جداییناپذیر از این هدفاند».
او هر یک از این سایتهای هستهای را همچون قطعهای از یک موزاییک توصیف میکند که در کنار هم تصویری از رشد سریع را نشان میدهند. به گفته این تحلیلگر: «در همه این سایتها تحولاتی رخ داده، اما بهطور کلی این تغییرات از سال ۲۰۱۹ شتاب گرفت».
هراس از رویارویی در غیاب مذاکره
این نشریه در بخش دیگر گزارش خود آورد: گسترش توان هستهای چین به منبعی فزاینده از تنش با ایالات متحده بدل شده است. توماس جی. دینانو، معاون وزیر خارجه آمریکا در امور کنترل تسلیحات و امنیت بینالمللی، ماه جاری بهطور علنی چین را متهم کرد که بهصورت مخفیانه «آزمایشهای انفجاری هستهای» انجام داده و از تعلیق جهانی این آزمایشها عدول کرده است. پکن این ادعا را رد کرده و کارشناسان درباره استحکام شواهد ارائهشده از سوی دینانو بحث کردهاند.
این در حالی است که برآورد سالانه اخیر پنتاگون نشان میدهد چین تا پایان سال ۲۰۲۴ بیش از ۶۰۰ کلاهک هستهای در اختیار داشته و در مسیر دستیابی به ۱۰۰۰ کلاهک تا سال ۲۰۳۰ قرار دارد. هرچند زرادخانه چین در مقایسه با هزاران کلاهک آمریکا و روسیه کوچکتر است، اما روند رشد آن نگرانکننده تلقی میشود. متیو شارپ، مقام پیشین وزارت خارجه آمریکا و پژوهشگر ارشد مرکز سیاست امنیت هستهای فعال در مؤسسه فناوری ماساچوست، در این باره به نیویورک تایمز گفت: «بدون گفتوگویی جدی در این زمینه ـ که اکنون جریان ندارد ـ سخت است بدانیم این روند به کجا میرسد. و همین برای من خطرناک است، چون ناچاریم بر اساس بدترین تفسیر از یک روند نگرانکننده واکنش نشان دهیم و برنامهریزی کنیم».
امپراتوری هسته ای درون زمینی چین
به نوشته نیویورک تایمز، سایتهای سیچوان شش دهه پیش، در قالب پروژه «جبهه سوم» مائو تسهتونگ ساخته شدند؛ طرحی برای محافظت از آزمایشگاهها و کارخانههای تولید سلاح هستهای چین در برابر حمله احتمالی آمریکا یا اتحاد شوروی. دهها هزار دانشمند، مهندس و کارگر در خفا کوهستانهای داخلی را تراشیدند تا آنچه دنی بی. استیلمن، دانشمند هستهای آمریکایی که بعدها از منطقه بازدید کرد، در کتابی مشترک «یک امپراتوری هستهای درونسرزمینی» نامید، شکل بگیرد.
با کاهش تنشهای چین با واشینگتن و مسکو در دهه ۱۹۸۰، بسیاری از تأسیسات «جبهه سوم» تعطیل یا کوچک شدند و دانشمندانشان اغلب به آزمایشگاه تسلیحاتی جدیدی در شهر میانیانگ منتقل گشتند. سایتهایی مانند پینگتونگ و زیتونگ به فعالیت ادامه دادند، اما تغییرات در سالهای بعد تدریجی و محدود بود. اما در بازه زمانی کنونی خویشتنداری حدود هفت سال پیش کمرنگ شد. چین بهسرعت ساخت یا ارتقای بسیاری از تأسیسات هستهای خود را آغاز کرد و ساختوساز در سایتهای سیچوان نیز شتاب گرفت. این روند شامل یک آزمایشگاه عظیم لیزر احتراق در میانیانگ است که میتواند برای مطالعه کلاهکهای هستهای بدون انفجار واقعی سلاحها به کار رود.
جنگ روایتها
به گفته بابیارز، طراحی مجموعه پینگتونگ نشان میدهد از آن برای ساخت «هسته» کلاهکهای هستهای استفاده میشود؛ بخش فلزی مرکزی که معمولاً حاوی پلوتونیوم است. او اشاره میکند معماری این مجموعه شباهتهایی با تأسیسات تولید هسته در دیگر کشورها، از جمله آزمایشگاه ملی لوسآلاموس در آمریکا، دارد. در زیتونگ، پناهگاهها و خاکریزهای جدید احتمالاً برای آزمایش «مواد منفجره قوی» استفاده میشوند؛ ترکیبات شیمیاییای که با انفجار خود شرایط لازم برای آغاز واکنش زنجیرهای در مواد هستهای را فراهم میکنند.
هوی ژانگ، فیزیکدانی که برنامههای هستهای چین را در مدرسه حکومت کندی دانشگاه هاروارد مطالعه میکند و یافتههای بابیارز را بررسی کرده، در این باره گفته: «لایهای از مواد منفجره قوی دارید که موج ضربهای را همزمان به سمت مرکز فرو میریزد. برای تکمیل این فرآیند به آزمایشهای انفجاری نیاز است». این مجموعه شامل محدودهای بیضیشکل به اندازه حدود ۱۰ زمین بسکتبال است. با این حال، هدف دقیق ارتقای چنین سازه هایی همچنان محل بحث است. ژانگ میگوید تصاویر ماهوارهای بهتنهایی اطلاعات محدودی ارائه میکنند: «ما نمیدانیم چند کلاهک تولید شده، فقط گسترش کارخانه را میبینیم».
وقتی پای تایوان در میان است!
برخی از تغییرات ممکن است صرفاً بازتاب ارتقای ایمنی باشند. ژانگ، نویسنده کتاب تازهای با عنوان «روایت ناگفته توسعه و آزمایش سلاح هستهای چین»، میگوید مهندسان هستهای چین شاید برای اصلاح طراحی کلاهکها در سلاحهای جدید، مانند موشکهای پرتابشونده از زیردریایی، به تأسیسات و مناطق آزمایشی بیشتری در زیتونگ نیاز داشته باشند. با این حال یکی از نگرانیهای اصلی واشنگتن این است که زرادخانه بزرگتر و مدرنتر چین چگونه ممکن است رفتار این کشور را در یک بحران ـ بهویژه بر سر تایوان ـ تغییر دهد.
مایکل اس. چیس، معاون پیشین دستیار وزیر دفاع آمریکا در امور چین و پژوهشگر ارشد علوم سیاسی در مؤسسه رند نیز براین باور است که: «چین میخواهد در موقعیتی باشد که احساس کند تا حد زیادی در برابر اجبار هستهای آمریکا مصون است. احتمالاً آنها ارزیابی میکنند که این موضوع میتواند در یک درگیری متعارف بر سر تایوان نقشآفرین شود.»
