به گزارش تجارت نیوز، به ادعای نشنال اینترست، ۹ آوریل، وزیر دفاع ترکیه، در آستانه نشست برنامهریزیشده ناتو در سال ۲۰۲۶ در آنکارا، استدلالی برای همکاری نظامی گستردهتر میان ترکیه و اتحادیه اروپا مطرح کرد. اگرچه ترکیه از سال ۱۹۵۲ عضو ناتو بوده، اما عدم عضویت این کشور در اتحادیه اروپا باعث ایجاد یک شکاف راهبردی شده، چرا که اصلاحات فنی (مانند طرح «شنگن نظامی») که در اروپا اجرا شدهاند، شامل ترکیه نشدهاند.
وزیر دفاع ترکیه مدعی شد که ساختار امنیتی موجود برای پاسخگویی به تامین نیازهای امنیتی کشور ترکیه و اروپا کافی نیست؛ نیازهایی که ناشی از جنگ اوکراین، پیامدهای اقتصادی ناشی از جنگ ایران و تهدیدهای دونالد ترامپ مبنی بر احتمال خروج ایالات متحده از ناتو هستند. او همچنین تاکید کرد: «ترکیه دیگر یک کشور حاشیهای در جناح جنوبشرقی ناتو نیست؛ بلکه متحدی مرکزی است که توانایی ایجاد امنیت در سراسر عرصه اروپا را دارد».
در حالی که رسانههای بینالمللی عمدتا بر تنشهای آمریکا و اروپا در ارتباط با جنگ ایران تمرکز کردهاند، نباید اظهارات وزیر دفاع ترکیه را نادیده گرفت. کاهش قدرت نرم آمریکا در اروپا بدون تردید میتواند موازنه ژئوپولیتیکی منطقه را به نفع آنکارا بازتعریف کند.
رویکرد آشتیجویانه اما مستقل ترکیه در دیپلماسی
به نوشته نشنال اینترست یکی از عوامل کلیدی که باعث شده ترکیه به بازیگری مهم برای هر دو طرف — اتحادیه اروپا و ناتو — تبدیل شود، اتخاذ سیاست خارجی موسوم به «صفر مشکل با همسایگان» و تمایل اعلامشده این کشور برای ایفای نقشی بهعنوان نیرویی ثباتساز در کنار شرکایی در اروپا، شمال آفریقا، قفقاز و خاورمیانه است.
امروز آنکارا در حال میانجیگری میان ایالات متحده و ایران است و پیامها را میان دو کشور منتقل میکند. همچنین با کشورهای مسلمان دیگری مانند مصر، پاکستان و عربستان سعودی در حال رایزنی است تا آثار منطقهای جنگ را کاهش دهد و حتی احتمال پیوستن به یک ائتلاف دفاعی منطقهای را بررسی میکند.
در چهار سال گذشته نیز ترکیه در جریان جنگ اوکراین نقش میانجی میان کییف و مسکو را ایفا کرده؛ در حالی که همزمان به اوکراین تسلیحات، سامانههای دفاعی و کمکهای انسانی ارائه داده و در عین حال روابط دیپلماتیک و اقتصادی خود را با روسیه حفظ کرده است.
نقش این کشور بهعنوان یک «بازیگر موازنهگر» نشانهای از دوگانگی یا تردید داخلی نیست، بلکه نتیجه یک سیاست خارجی حسابشده است که به آنکارا اجازه میدهد منافع ملی خود را بدون وابستگی به هیچ بلوک ژئوپولیتیکی یا جریان ایدئولوژیک خاصی دنبال کند. این انعطافپذیری راهبردی به ترکیه امکان میدهد در یک نظم ژئوپولیتیکی نامطمئن عمل کند و بهتدریج اعتبار و سرمایه دیپلماتیک خود را در میان طیف متنوعی از کشورها افزایش دهد.
نفوذ راهبردی ترکیه در اروپا
در بروکسل، ترکیه با تقویت همکاریهای دفاعی با اوکراین، تثبیت مشروعیت احمد الشرع در سوریه، و همراستایی با اولویتهای اتحادیه اروپا در حوزه مدیریت مهاجرت و عملیات مقابله با تروریسم، توانسته اعتبار خود را افزایش دهد. برخی مقامهای اتحادیه اروپا خواستار تعمیق این همکاری شدهاند و پیشنهاد دادهاند که بروکسل و آنکارا یک چارچوب ساختاریافته برای حفاظت از زیرساختها و حلوفصل منازعات در قفقاز جنوبی ایجاد کنند و همچنین سطح تبادل اطلاعات در دریای سیاه را برای رصد عملیات دریایی روسیه در منطقه ارتقا دهند.
در سطح کشورها، دولتهای اروپایی بهطور فزایندهای ترکیه را بهعنوان یک شریک امنیتی قابل اتکا میبینند. در همین راستا، بریتانیا قرار است در اکتبر ۲۰۲۵ ۲۰ فروند جنگنده یوروفایتر به ترکیه بفروشد. کیر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، این توافق را « پیروزی برای کارگران بریتانیایی، پیروزی برای صنعت دفاعی ما و پیروزی برای امنیت ناتو» توصیف کرد.
در همین حال، ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، اخیرا بر اهمیت راهبردی ترکیه در عملیات هوایی، زمینی و دریایی تحت رهبری ناتو تاکید کرده و در گفتوگویی با خبرگزاری اوکراینی UNN گفته: «بدون اوکراین و ترکیه، اروپا نمیتواند در برابر روسیه برابری کند».
برتری پهپادی ترکیه
یکی از عناصر کلیدی در صعود ژئوپولیتیکی ترکیه، سرمایهگذاری گسترده این کشور در تولید پهپاد است؛ بهطوری که شرکت «بایکار» (یک شرکت دفاعی خصوصی با ارتباطات نزدیک با دولت) تنها در سال ۲۰۲۴ حدود ۱.۸ میلیارد دلار پهپاد صادر کرده است. محصول شاخص این شرکت، پهپاد بایراکتار TB2 تاکنون در بیش از ۳۰ کشور مورد استفاده قرار گرفته و توسط نیروهای درگیر در سودان، اتیوپی، اوکراین، لیبی و منطقه قرهباغ بهکار گرفته شده است.
اگرچه در نگاه اول ممکن است این موضوع ارتباط مستقیمی با امنیت اروپا نداشته باشد، اما تولیدکنندگان پهپاد ترکیه در حال بهدست آوردن مزیتی رقابتی نسبت به رقبای آمریکایی خود هستند. پهپاد بایراکتار TB2 در مقایسه با سامانههای ساخت آمریکا مانند MQ-9 ریپر بهمراتب ارزانتر است و در عملیاتهای اطلاعاتی، حملات دقیق و ماموریت های شناسایی در حوزههای مختلف کارایی موثری داشته است.
با توجه به اینکه اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، اخیرا از ایجاد یک «دیوار پهپادی» اروپایی از شمال فنلاند تا جنوب بلغارستان حمایت کرده، احتمال دارد شرکتهای دفاعی اروپا بیش از پیش به صنعت نوپا اما پویای ترکیه بهعنوان منبعی جدید برای تامین پهپادهای مورد نیاز خود توجه کنند.
زمان نشان خواهد داد که جایگاه ژئوپولیتیکی ترکیه تحت تاثیر درگیریهای جاری و کاهش محبوبیت آمریکا در اروپا چگونه تغییر خواهد کرد. با این حال، ناتو و اتحادیه اروپا اکنون ترکیه را نه صرفا شریک حاشیهای، بلکه عنصری ضروری در امنیت قاره اروپا میدانند. به همین دلیل، بروکسل، لندن، پاریس و برلین ممکن است بیش از پیش به آنکارا برای بازطراحی معماری نظامی قاره تکیه کنند؛ بهویژه در صورتی که واشنگتن پیش از انتخابات ریاستجمهوری آمریکا در نوامبر ۲۰۲۸ از ناتو عقبنشینی کند یا نقش خود را در این ائتلاف کاهش دهد.
