به گزارش تجارت نیوز، طرح دارویار قرار بود یکی از مهم‌ترین اصلاحات نظام دارویی کشور باشد؛ طرحی که در ابتدای اجرا با یک هدف مشخص به می‌دان آمد: حذف ارز ترجیحی از زنجیره تولید و واردات دارو، بدون آنکه بار افزایش قیمت به طور مستقیم بر دوش بیمار قرار گیرد. اما چهار سال پس از آغاز اجرای این طرح، مساله دیگر فقط قیمت دارو نیست؛ نقدینگی، بدهی بیمه‌ها، مطالبات داروخانه‌ها، توان مالی شرکت‌های دارویی و حتی استمرار تأ می‌ن دارو نیز به موضوعاتی گره خورده‌اند که بخشی از آنها به نحوه تأمین مالی دارویار بازمی‌گردد.
اکنون مدیرعامل سازمان بیمه سلامت از ضرورت اصلاح سازوکار تأمین حدود ۸۵ هزار میلیارد تومان منابع دارویار سخن می‌گوید؛ منابعی که باید از سوی سازمان هدفمندی یارانه‌ها تأمین شود اما به گفته او، عدم پرداخت کامل و به‌موقع این منابع، فاصله میان تعهدات و منابع بیمه‌ها را افزایش داده است.
مشکل دارویار کمبود منابع پایدار است / تأخیر در پرداخت دارویار یک مشکل حسابداری ساده نیست؛ بلکه می‌تواند مستقیماً بر میزان تولید و موجودی دارو اثر بگذارد
خسرو ایروانی یکی از قعالان حوزه تولید دارو در این باره به تجارت‌نیوز می‌گوید: کارخانه داروسازی برای تولید به مواد اولیه، بسته‌بندی، نیروی انسانی، انرژی، حمل‌ونقل و ارز نیاز دارد و تقریباً هیچ‌کدام از این هزینه‌ها را نمی‌توان با چند ماه تأخیر پرداخت کرد.
او می‌افزاید: از سوی دیگر داروخانه مطالبات خود را از بیمه یا دارویار دریافت نمی‌کند، توان خرید مجدد دارو از شرکت پخش را از دست می‌دهد. شرکت پخش نیز در مرحله بعد قادر به تسویه کامل با تولیدکننده نیست و تولیدکننده با کمبود سرمایه در گردش مواجه می‌شود.
این فعال حوزه تولید دارو ادامه می‌دهد: به همین دلیل، تأخیر در پرداخت دارویار یک مشکل حسابداری ساده نیست؛ بلکه می‌تواند مستقیماً بر میزان تولید و موجودی دارو اثر بگذارد.
مشکل فقط پول نیست، مسیر انتقال پول هم ایراد دارد / بیمه باید تعهدی را پوشش دهد که بخشی از منابع آن هنوز به دستش نرسیده است
ایروانی با انتقاد از جدا شدن مسیر تأمین بخشی از منابع یارانه‌ای از مسیر بیمه‌ها در طرح دارویار تاکید می‌کند: در ساختار فعلی، بخشی از هزینه دارو از مسیر سازمان‌های بیمه‌گر و بخش مربوط به مابه‌التفاوت ارزی از مسیر سازمان هدفمندی یارانه‌ها تأمین می‌شود. همین تفکیک، روند پرداخت را پیچیده کرده و در صورت تأخیر در یکی از مسیرها، کل زنجیره تحت تأثیر قرار می‌گیرد.
او می‌افزاید: این وضعیت در عمل یعنی بیمه باید تعهدی را پوشش دهد که بخشی از منابع آن هنوز به دستش نرسیده است. مهم‌ترین عامل ناکامی دارویار همین ناهماهنگی میان سیاست‌گذاری و تأمین مالی است. طرحی که هدفش حمایت از بیمار است، باید قبل از افزایش قیمت دارو، منابع جبران‌کننده آن را در اختیار داشته باشد.
خسرو ایرانی می‌گوید: اگر ابتدا قیمت اصلاح شود و بعد دولت به دنبال تأمین منابع برود، فاصله زمانی ایجادشده در نهایت به بدهی تبدیل می‌شود. به بیان دیگر، دارویار در اجرا بیش از آنکه با مشکل «فرمول پرداخت یارانه» مواجه باشد، با مشکل «تضمین منابع و زمان پرداخت» روبه‌رو شده است.
چرا مسئولان شکست دارویار را نمی‌پذیرند؟ / یکی از مهم‌ترین سیاست‌های اقتصادی حوزه دارو ، با طراحی مالی و اجرایی مناسبی همراه نبوده است
یکی از پرسش‌های مهم درباره دارویار این است که چرا با وجود انباشت مشکلات مالی، افزایش مطالبات داروخانه‌ها، فشار نقدینگی بر شرکت‌های دارویی و تداوم گزارش‌های مربوط به کمبود برخی اقلام، مسئولان حوزه سلامت همچنان از «اصلاح» و «تکمیل» این طرح سخن می‌گویند و کمتر از واژه شکست استفاده می‌کنند؟
خسرو ایروانی در این‌باره می‌گوید: بخشی از این مساله به ملاحظات سیاست‌گذاری بازمی‌گردد. پذیرش شکست دارویار صرفاً پذیرفتن ناکارآمدی یک برنامه نیست؛ بلکه به معنای پذیرفتن این واقعیت است که یکی از مهم‌ترین سیاست‌های اقتصادی حوزه دارو در سال‌های اخیر، با طراحی مالی و اجرایی مناسبی همراه نبوده است.
او می‌افزید: بنابراین طبیعی است که مدیران و سیاست‌گذاران به جای استفاده از واژه «شکست»، بیشتر از اصلاح، تکمیل، تأمین منابع و رفع موانع اجرایی صحبت کنند. مسئولان نمی‌توانند به‌سادگی بگویند دارویار شکست خورده است، چون این طرح با یک تصمیم بزرگ درباره نحوه تخصیص یارانه دارو و حذف ارز ترجیحی گره خورده است.
ایروانی تاکید می‌کند: اگر شکست آن پذیرفته شود، باید درباره تصمیمات بعدی، میزان منابعی که از ابتدا برای آن پیش‌بینی شده، نحوه پرداخت این منابع و حتی سازوکار نظارت بر اجرای طرح نیز پاسخ داده شود. پس بهتر است به جای اینکه سؤال کنیم دارویار شکست خورده یا موفق بوده، باید صورت‌حساب آن را روی میز بگذاریم. اگر اعداد نشان دهند اهداف اصلی محقق نشده، باید شجاعت اصلاح اساسی طرح را داشت. انکار مشکل، هزینه اصلاح را بیشتر می‌کند.
شکست دارویار یا شکست مدل تأمین مالی؟/ افزایش اعتبار نیز الزاماً به معنای حل مشکلات دارویار نخواهد بود
تجربه چهار سال گذشته نشان می‌دهد که شاید دقیق‌ترین توصیف از وضعیت موجود، نه شکست کامل ایده دارویار، بلکه شکست بخشی از سازوکار اجرایی و تأمین مالی آن باشد. ایده انتقال یارانه دارو به سمت بیمه و حمایت مستقیم‌تر از بیمار، به خودی خود قابل دفاع است؛ اما زمانی که منابع طرح به موقع تأمین نمی‌شود و بدهی‌ها در زنجیره دارو انباشته می‌شوند، نتیجه عملی با هدف اولیه فاصله می‌گیرد.
بنابراین، پذیرش ضعف‌های دارویار لزوماً به معنای کنار گذاشتن کامل این طرح نیست. برعکس، نخستین گام برای اصلاح آن می‌تواند پذیرش همین ضعف‌ها باشد؛ از جمله تعیین منبع مالی پایدار، مشخص کردن مسئولیت دستگاه‌های مختلف، پرداخت منظم مطالبات و ایجاد سازوکاری که کمبود منابع دولت را به بدهی تولیدکننده و داروخانه تبدیل نکند.
در نهایت، اگر قرار است ۸۵ همت منابع جدید برای دارویار اختصاص یابد، پرسش مهم‌تر از «چقدر پول اختصاص داده می‌شود؟» این است که این پول چه زمانی، از چه مسیری و با چه ضمانتی به زنجیره دارو خواهد رسید؟ اگر پاسخ این پرسش‌ها روشن نباشد، افزایش اعتبار نیز الزاماً به معنای حل مشکلات دارویار نخواهد بود.
