به گزارش تجارت نیوز، آزاد تجاری در اقتصاد جهانی دیگر صرفاً فضاهای معاف از مالیات و گمرک نیستند؛ بلکه به «اکوسیستمهای رقابتی» تبدیل شدهاند که در آن زیرساخت مدرن، ثبات سیاستها، شفافیت نهادی و اتصال به زنجیرههای ارزش جهانی، شرط اصلی جذب سرمایه و ارتقای صادرات است.
تجربههای موفقی مانند جبلعلی در امارات، منطقه ویژه شنژن در چین و سیاستهای باز تجاری سنگاپور، نشان میدهد که موفقیت این مناطق بیشتر به کیفیت حکمرانی اقتصادی و کارایی نهادها، نه فقط به مشوقهای مالیاتی، بستگی دارد.
در ایران، مناطق آزاد با وجود موقعیت جغرافیایی ممتاز، دسترسی به بازارهای منطقهای و نیروی انسانی جوان و تحصیلکرده، هنوز به جایگاه مطلوب خود نرسیدهاند.
بررسیهای اخیر نشان میدهد که در بسیاری از این مناطق، کارکرد اصلی از جذب سرمایه و توسعه صادرات غیرنفتی، به سمت واردات و فعالیتهای مصرفمحور منحرف شده است. این انحراف، ضمن کاهش اثربخشی، انتقادات گستردهای را از سوی کارشناسان به دنبال داشته است.
یکی از موانع اصلی، نبود زیرساختهای لجستیکی و دیجیتال مدرن است. کمبود امکانات بندری، ضعف در شبکههای حملونقل، محدودیت انرژی و نبود اکوسیستم فناوری، مانع جذب سرمایهگذاران خارجی شده است. علاوه بر این، بیثباتی در سیاستهای ارزی و تجاری، تغییرات مکرر مقررات و نبود چارچوب حقوقی پایدار، فضای کسبوکار را با عدم قطعیت همراه کرده است.
ناهماهنگی نهادی و تعدد تصمیمگیران، از دیگر مشکلات ساختاری است. در حالی که مناطق آزاد موفق جهان براساس کاهش بوروکراسی و تسهیل فرآیندها عمل میکنند، در ایران فرآیندهای اداری هنوز پیچیده و زمانبر است. همچنین، وابستگی شدید مدیریت این مناطق به تصمیمات مرکزی، انعطافپذیری و واکنش سریع به تحولات بازار را محدود کرده است.
کارشناسان بر لزوم بازنگری اساسی در فلسفه وجودی مناطق آزاد تأکید دارند. این بازنگری باید از رویکرد «معافیتمحوری» به «توسعهمحوری» حرکت کند؛ یعنی تمرکز از ارائه مشوقهای کوتاهمدت، به ایجاد زیرساختهای پایدار، توسعه صنایع صادراتمحور و تقویت پیوند با اقتصاد جهانی منتقل شود.
راهکارهای پیشنهادی شامل استقلال مدیریتی واقعی، نظام مالی شفاف، جذب سرمایهگذاران بینالمللی، ایجاد اکوسیستم نوآوری و تقویت ارتباط با زنجیرههای تأمین جهانی است.
مناطق آزاد ایران زمانی میتوانند به قلب تعاملات اقتصادی جهانی تبدیل شوند که از حاشیه خارج شده و به سمت تولید، صادرات و فناوری جهتگیری کنند.
در شرایطی که اقتصاد ایران به جذب سرمایه، ارتقای بهرهوری و کاهش وابستگی به نفت نیازمند است، احیای نقش واقعی مناطق آزاد میتواند بهعنوان یک راهبرد کلیدی در دستور کار قرار گیرد، راهبردی که مستلزم اراده جدی برای اصلاحات ساختاری و تغییر نگاه است.
منبع: فارس
