اختلال در روند توسعه فولاد به دلیل تنشهای منطقهای صنعت استراتژیک فولاد ایران را در یک نقطه حساس قرار داده است، اما این موضوع چه تاثیری بر فضای تولید فولاد و صادرات کشور اعمال میکند؟
چالشهای جدی جدید در صنعت فولاد ایران، وضعیت نگرانکننده تأمین مواد اولیه و اختلال در خطوط تولید، تولید هزاران واحد صنعتی را در آستانه بحران قرار داده است.
بازار فولاد در چند وقت اخیر با وجود فشار متغیرهای سیاسی اضطراری اثرگذار، تحولاتی را تجربه کرده که این موضوع شرایط تولید و صادرات را نسبت به گذشته تغییر داده است، اما اکنون بازار چه مسیری را در پیش گرفته است؟
مزیت تاریخی انرژی ارزان همواره یکی از پایههای رقابتپذیری صنعت فولاد کشور بوده، اما حالا افزایش چند هزار تومانی بهای هر مترمکعب گاز، هزینه تولید هر تن فولاد را میلیونی بالا برده است. آیا این اتفاق موازی با افت سودآوری و کوچکتر شدن حاشیه امن فولادسازان است؟
انتشار آمارهای جدید از رشد تولید در زنجیره فولاد کشور در حالی است که برخی فولادسازان از شرایط دشوار تولید، محدودیتهای انرژی و فشارهای مالی سخن میگویند؛ این دو روایت تصویر متفاوتی از وضعیت این صنعت ارائه میدهد.
با وجود رشد چشمگیر نرخ ارز در سال ۱۴۰۴، سود شرکتهای فولادی ایران کاهش شدیدی را تجربه کرده است. تولیدکنندگان فولاد روایت خود از کاهش سودآوری و چالشهای صادرات در سال ۱۴۰۴ را به تجارتنیوز توضیح دادند.
دوازدهمین کنفرانس بینالمللی فولاد استیل پرایس روز 16 آذر 1404 برگزار شد. در این همایش، فعالان و تصمیمسازان صنعت فولاد با اشاره به دستاوردهای کشور، مشکلات زیرساختی و چالشهای انرژی هشدار دادند که با وجود سهم ۲ درصدی از تولید جهان، ۸ درصد اشتغال و ۱۱ درصد ارزآوری، ایران در مرز بحران صادرات و رقابت جهانی قرار دارد.
آمارهای انجمن تولیدکنندگان فولاد نشان میدهد صادرات زنجیره آهن و فولاد در هفتماهه نخست امسال با رشد ۴۳ درصدی به ۲۳.۶ میلیون تن رسیده، اما همزمان جهش ۸۲ درصدی صادرات کنسانتره سنگآهن، نگرانی فولادسازان را نسبت به تشدید خامفروشی و کاهش خوراک واحدهای تولیدی افزایش داده است.
در حالیکه کشور برای حفظ تراز ارزی و حمایت از تولید ملی به صادرات متکی است، حضور تاجران بینام و نشان و کارتهای بازرگانی یکبار مصرف به معضلی جدی در تجارت ایران تبدیل شده است. این افراد با سوءاستفاده از اختلاف نرخ ارز جای صادرکنندگان واقعی را گرفتهاند و ارز حاصل از صادرات را به کشور برنگرداندهاند.
در حالیکه صادرات کنسانتره و سنگآهن نسبت به سال گذشته دو برابر شده، صادرات میلگرد و مقاطع طویل بیش از ۲۰ درصد کاهش یافته است. این روند متناقض، انتقادهای قدیمی را بر سر صادرات مواد اولیه برانگیخته است. اما در شرایطی که عوامل مؤثری چون سیاستهای ارزی، محدودیت انرژی و ضعف تقاضای جهانی همزمان بر بازار اثر میگذارند، آیا ریشه مشکل را تنها در صادرات مواد اولیه باید جستوجو کرد؟
اتحادیه اروپا بار دیگر صادرات فولاد و فلزات ایران را تحریم کرد؛ اما زمانی که ایران سالهاست به اروپا چیزی نمیفروشد، این تحریم تازه چه تاثیر و چه تهدیدی برای میزان صادرات ایران در پی دارد؟
صنعت فولاد ایران در گذشته سهم قابل توجهی از منابع ارزی کشور را از طریق صادرات فولاد تامین میکرد، اما اکنون نهتنها صادرات سودآور نیست، بلکه تولید خود زیانده شده است. طوری که انجمن تولیدکنندگان فولاد آلیاژی هم در نامهای به دولت این موضوع را تأیید و هشدار داده که صنعت فولاد ایران در آستانه یک زیاندهی مزمن و ورشکستگی کامل قرار گرفته است.
بازگشت تحریمها تحت مکانیسم ماشه، صادرات فولاد ایران را با تهدیدات جدی روبرو کرده است. محدودیتهای بانکی و افزایش هزینهها میتواند رقابتپذیری محصولات ایرانی را کاهش داده و بازارهای سنتی را به خطر بیندازد.
چین که تا چند سال پیش از واردکنندگان محصولات نیمهنهایی ایران بود، اکنون به صادرکننده بزرگ این محصولات بدل شده و بازارهایی را هدف گرفته که فولادسازان ایرانی نیز به دنبال آنها هستند.
صادرات فولاد ایران در چهار ماه اول ۱۴۰۴ با رشد چشمگیر ۲۶ درصدی از ۱۲ میلیون تن عبور کرد، اما تغییرات عمدهای در ترکیب کالاها دیده شد؛ جهش ۸۰۴ درصدی ورق سرد در حالی رخ داد که میلگرد ۳۵ درصد کاهش یافت، که حکایت از تغییرات اساسی در بازارهای هدف و تقاضا دارد.
پس از سه ماه افت تولید، فولاد ایران در چهار ماهه نخست امسال با رشد ۰.۷ درصدی جان تازه گرفت؛ رشدی که حاصل مدیریت برق سبز و نیروگاههای خودتأمین فولادسازان بود؛ اما آیا محدودیتهای دولتی اجازه میدهد این اقدام فولادسازان ادامه پیدا کند؟
در حالیکه محمد آقاجانلو، معاون وزیر صمت در مجمع عمومی سالیانه فولاد مبارکه از تحقق اهداف چشمانداز فولاد سخن میگوید، فعالان این حوزه از ظرفیتهایی که ساخته شد اما خاک میخورد و از صنعتی که با وجود ارزآوری بالا، قربانی کمبود انرژی شده است، سخن میگویند، آیا صنعت فولاد به چشمانداز رسیده یا تنها اغراق و بزرگنمایی در ظرفیتهای ایران است؟
کاهش تولید، افت صادرات و سقوط واردات، زنجیره فولاد ایران را در سهماهه نخست سال ۱۴۰۴ با بحران مضاعف مواجه کرده است. بحرانی که ریشه در ناترازی مزمن انرژی، سیاستگذاریهای متناقض و غفلت از زیرساختهای صنعتی دارد.
همزمان با آغاز محدودیتهای برق زودتر از همیشه و سقوط همزمان تولید و صادرات در صنعت فولاد ایران، عمان با پروژه سه میلیارد دلاری تولید فولاد سبز خود در الدقم در حال تصاحب آینده بازار جهانی است. آمارها نشان میدهد تولیدکنندگان ایرانی از صادرات کنار رفتهاند و میدان به تجار کارتبهدست واگذار شده است.