به گزارش تجارت نیوز، روز یکشنبه 17 خرداد، سپاه پاسداران موجی از حملات به اسرائیل را به دلیل نقض آتشبس در ضاحیه بیروت آغاز کرد. پس از آن، اسرائیل در بامداد دوشنبه، با استفاده از موشک های بالستیک هواپرتاب اقدام به حمله به اهدافی در ایران کرد. منابع اسرائیلی نیز از حمله پهپادی از جانب یمن خبر دادند.
پس از تبادل آتش میان طرفین، یحیی سریع، سخنگوی نظامی انصارالله یمن، صبح دوشنبه 18 خرداد ممنوعیت کامل و جامع ناوبری دریایی اسرائیل در دریای سرخ را اعلام کرد و گفت: «تمامی تحرکات دشمن را از لحظه صدور این بیانیه، اهداف نظامی مشروع برای نیروهای مسلح خود میدانیم.»
پیش از این در جریان حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در 9 اسفند ماه، ایران اقدام به کاهش عبور و مرور کشتیها و نفتکشها از تنگه هرمز کرده بود. این اقدام آسیبهای فراوانی به اقتصاد جهانی وارد کرد. حال باید دید گذرگاه بابالمندب-دریای سرخ چه نقشی در جهان دارد و وابستگی اسرائیل به این گذرگاه چقدر است؟
حدود ۱۲ تا ۱۵ درصد کل تجارت کالایی جهان از بابالمندب عبور میکند
دو گلوگاه دریایی در خاورمیانه نقش حیاتی در اقتصاد جهان دارند. تنگه هرمز و تنگه بابالمندب که ورودی جنوبی دریای سرخ محسوب میشود. این دو مسیر، کشورهای تولیدکننده انرژی در خلیج فارس را به بازارهای جهانی و همچنین مراکز تولیدی آسیا را به اروپا متصل میکنند.
تنگه هرمز مهمترین گذرگاه انرژی جهان به شمار میرود. بر اساس دادههای آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، در سال ۲۰۲۵ روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی از این تنگه عبور کرده است. این میزان معادل حدود ۲۵ درصد تجارت دریایی نفت جهان و حدود ۳۴ درصد تجارت جهانی نفت خام است. همچنین نزدیک به ۱۹ درصد تجارت جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) از این مسیر انجام میشود. بخش عمده این صادرات به کشورهای آسیایی مانند چین، هند، ژاپن و کره جنوبی میرود.
اهمیت هرمز بیشتر به دلیل نقش آن در بازار انرژی است. برخلاف دریای سرخ، حجم زیادی از کالاهای کانتینری جهان از هرمز عبور نمیکند. به همین دلیل هرگونه اختلال در این تنگه بیش از هر چیز بر قیمت نفت و گاز و هزینههای انرژی در جهان اثر میگذارد.
در مقابل، بابالمندب نقشی گستردهتر در تجارت جهانی دارد. این تنگه دروازه ورود به دریای سرخ و مسیر منتهی به کانال سوئز است. پیش از بحران حملات به کشتیها در دریای سرخ که از اواخر سال ۲۰۲۳ آغاز شد، این کریدور حدود ۱۲ تا ۱۵ درصد کل تجارت کالایی جهان را جابهجا میکرد. همچنین حدود ۳۰ درصد ترافیک کانتینری جهان، ۱۰ تا ۱۲ درصد تجارت دریایی نفت و حدود ۸ درصد تجارت جهانی گاز طبیعی مایع از این مسیر عبور میکرد.
به همین دلیل بابالمندب فقط برای بازار انرژی مهم نیست بلکه یکی از مهمترین مسیرهای انتقال کالا میان آسیا و اروپا محسوب میشود. هرگونه اختلال در این مسیر باعث میشود کشتیها مجبور شوند از دماغه امید نیک در جنوب آفریقا عبور کنند که زمان و هزینه حملونقل را به شکل قابل توجهی افزایش میدهد.
میزان وابستگی اسرائیل به دو گذرگاه حیاتی هرمز و بابالمندب
وابستگی مستقیم اسرائیل به تنگه هرمز محدود است. تاثیر اصلی هرمز بر اسرائیل از طریق افزایش قیمت جهانی نفت، هزینه حملونقل و نوسانات بازار انرژی است.
اما وابستگی اسرائیل به بابالمندب و دریای سرخ بیشتر است. بندر ایلات تنها بندر اسرائیل در دریای سرخ است و دسترسی این کشور به اقیانوس هند و بازارهای آسیایی را فراهم میکند. با این حال دادههای موسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل نشان میدهد که پیش از بحران دریای سرخ و حملاعت حوثیهای یمن به کشتیها، بندر ایلات تنها حدود ۲ درصد از کل تردد کشتیهای تجاری ورودی به بنادر اسرائیل را به خود اختصاص داده بود. دادههای صنعت کشتیرانی نیز نشان میدهد حدود ۴.۲ درصد ورود کشتیهای باری اسرائیل از طریق ایلات انجام میشد.
با وجود این، برخی بخشهای اقتصادی اسرائیل وابستگی بیشتری به این مسیر داشتند. برای نمونه حدود ۵۰ درصد خودروهای وارداتی اسرائیل پیش از بحران از طریق بندر ایلات وارد میشدند.
در نتیجه میتوان گفت سهم تجارتی که به طور مستقیم به مسیر بابالمندب و بندر ایلات وابسته بود، احتمالا تنها چند درصد از کل تجارت اسرائیل را تشکیل میداد. با این حال بخش بزرگی از تجارت اسرائیل با آسیا به صورت غیرمستقیم به دریای سرخ وابسته است. زیرا بسیاری از کشتیهایی که به بندرهای مدیترانهای اسرائیل مانند حیفا و اشدود میروند، از مسیر بابالمندب و کانال سوئز عبور میکنند. به همین دلیل ناامنی در دریای سرخ حتی اگر تجارت اسرائیل را متوقف نکند، هزینهها و زمان حملونقل را افزایش میدهد.
به عنوان مثال اگر یک کانتینر از شانگهای به حیفا ارسال شود، در شرایط عادی از بابالمندب و سوئز عبور میکند. اما اگر بابالمندب ناامن باشد، کشتی مجبور میشود به جای آن دور قاره آفریقا حرکت کند. این روند از اواخر سال 2023 به دلیل حملات حوثیها آغاز شد و هزینه حملونقل و زمان تحویل کالاها در اسرائیل افزایش یافت. از این رو، مساله تنها وابستگی به خود بندر ایلات نیست، بلکه کل دریای سرخ مسیری مهم و تعیینکننده به شمار میرود.
