به گزارش تجارت نیوز، جنگها و تنشهای ژئوپلیتیکی سالهای اخیر، از جنگ اوکراین گرفته تا درگیریهای خاورمیانه و حملات علیه ایران، بار دیگر آسیبپذیری ساختار انرژی اروپا را آشکار کردهاند. قارهای که سالها تلاش کرده بود با توسعه انرژیهای تجدیدپذیر وابستگی خود به سوختهای فسیلی را کاهش دهد، اکنون بار دیگر به گاز طبیعی بهعنوان راهکاری برای حفظ امنیت انرژی روی آورده است.
اما منتقدان معتقدند این رویکرد نهتنها راهحلی پایدار برای بحران انرژی نیست، بلکه میتواند وابستگی اروپا به واردات گاز و نفت را برای سالهای طولانی ادامه دهد.
گزارش جدیدی با عنوان «سوداگران بحران» که از سوی گروه محیطزیستی «فراتر از سوختهای فسیلی» (Beyond Fossil Fuels) در تاریخ ۱۵ ژوئن منتشر شده، نشان میدهد که بسیاری از دولتهای اروپایی با استفاده از مفاهیمی مانند امنیت انرژی و انعطافپذیری شبکه، در حال توجیه سرمایهگذاریهای جدید در زیرساختهای گازی هستند.
اروپا در مسیر ساخت ۶۰ گیگاوات نیروگاه گازی جدید
بر اساس یافتههای این گزارش، کشورهای عضو اتحادیه اروپا در حال برنامهریزی برای احداث نزدیک به ۶۰ گیگاوات نیروگاه گازی جدید هستند؛ ظرفیتی که در صورت تکمیل، میتواند وابستگی این قاره به سوختهای فسیلی را تا چند دهه آینده تداوم بخشد.
برآوردها نشان میدهد این نیروگاهها سالانه حدود ۲۸ میلیارد متر مکعب گاز مصرف خواهند کرد؛ رقمی معادل حدود ۹ درصد از کل واردات گاز پیشبینیشده اتحادیه اروپا.
این میزان مصرف، با گاز مورد نیاز سالانه حدود ۴۶.۴ میلیون خانوار اروپایی برابری میکند.
فعالان حوزه انرژی هشدار میدهند که چنین سرمایهگذاریهایی، اروپا را بیش از گذشته در معرض نوسانات بازار جهانی انرژی قرار خواهد داد.
افزایش ۶۰ درصدی قیمت گاز در اروپا
بازار انرژی اروپا در ماههای اخیر بار دیگر تحت تأثیر تحولات ژئوپلیتیکی قرار گرفته است.
بر اساس این گزارش، قیمت گاز طبیعی در اروپا از زمان آغاز جنگ اخیر در خاورمیانه تاکنون حدود ۶۰ درصد افزایش یافته است.
همزمان، میزان ذخایر گاز اروپا نیز نسبت به سالهای گذشته کاهش قابل توجهی داشته است.
ذخایر گاز این قاره در پایان فوریه ۲۰۲۶ به ۴۶ میلیارد متر مکعب رسید؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال قبل، ۶۰ میلیارد متر مکعب بود.
کاهش سطح ذخایر در کنار افزایش قیمتها، فشار زیادی بر خانوارها و کسبوکارهای اروپایی وارد کرده و بحران هزینههای زندگی را تشدید کرده است.
فعالان اقلیمی: امنیت انرژی بهانهای برای گسترش سوختهای فسیلی شده است
جولیت فیلیپس، فعال حوزه انرژی در گروه Beyond Fossil Fuels، معتقد است توسعه نیروگاههای گازی نهتنها از شهروندان اروپایی در برابر بحرانهای آینده محافظت نمیکند، بلکه وابستگی آنها به واردات سوختهای فسیلی را عمیقتر خواهد کرد.
او میگوید شرکتهای بزرگ انرژی از این شرایط سود میبرند، در حالی که خانوارها همچنان در معرض شوکهای قیمتی قرار دارند.
به گفته فیلیپس، راهحل واقعی، تدوین برنامهای برای حذف تدریجی سوختهای فسیلی و سرمایهگذاری گسترده در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر، ذخیرهسازی انرژی، توسعه شبکههای برق و افزایش انعطافپذیری سیستم انرژی است.
آلمان؛ پیشتاز توسعه نیروگاههای گازی در اروپا
گزارش «سوداگران بحران» آلمان را بهعنوان نمونهای شاخص از این روند معرفی میکند.
دولت آلمان قصد دارد تا سال ۲۰۳۱ حدود ۱۲ گیگاوات به ظرفیت نیروگاههای خود اضافه کند که از این میزان، ۱۰ گیگاوات به نیروگاههای گازی آماده استفاده از هیدروژن اختصاص خواهد یافت.
اگرچه این رقم نسبت به برنامه اولیه دولت ائتلافی آلمان برای احداث ۲۰ گیگاوات ظرفیت گازی تا سال ۲۰۳۰ کاهش یافته، اما همچنان افزایش چشمگیری نسبت به ظرفیت فعلی نزدیک به ۳۱ گیگاواتی این کشور محسوب میشود.
دولت آلمان اعلام کرده است که تمامی نیروگاههای جدید باید تا سال ۲۰۴۵ کربنزدایی شوند.
با این حال، منتقدان میگویند تکیه بر فناوری جذب و ذخیره کربن (CCS) برای تحقق این هدف، اقدامی پرهزینه و اثباتنشده است.
مؤسسه اقتصاد انرژی و تحلیل مالی (IEEFA) نیز هشدار داده که فناوری جذب کربن هنوز از نظر اقتصادی و فنی به بلوغ لازم نرسیده است.
نفوذ شرکتهای انرژی در سیاستگذاری اروپا
این گزارش همچنین از وجود «ائتلافی قدرتمند از سیاستمداران و شرکتهای انرژی» سخن میگوید که با تکیه بر مفهوم امنیت انرژی، سیاستهای گسترش گاز را پیش میبرند.
در آلمان، گروه Beyond Fossil Fuels مدعی است کاترینا رایش، وزیر انرژی این کشور، به دلیل سابقه فعالیت در شرکت Westenergie AG، زیرمجموعه شرکت E.ON، و همچنین همکاری با گروه لابی VKU، دیدگاهی نزدیک به صنعت گاز دارد.
بر اساس این گزارش، رایش از زمان آغاز به کار خود، از توسعه نیروگاههای گازی، کاهش سرعت دستیابی به اهداف انتشار صفر خالص و کاهش یارانههای انرژی خورشیدی حمایت کرده است.
او همچنین ماه گذشته از لغو قانون گرمایش مبتنی بر انرژیهای تجدیدپذیر در آلمان حمایت کرد.
لهستان و رومانی؛ وابستگی دولتی به صنعت گاز
گزارش «سوداگران بحران» همچنین لهستان و رومانی را به دلیل نقش گسترده دولت در شرکتهای انرژی مورد توجه قرار داده است.
در لهستان، دولت مالک اصلی شرکتهای بزرگی مانند PGE، ENEA، Orlen و Tauron است.
در رومانی نیز ۷۰ درصد سهام شرکت گازی رومگاز در اختیار دولت قرار دارد و دولت همچنین مالک ۲۰.۷ درصد از سهام شرکت نفتی OMV Petrom است.
این دو شرکت در حال توسعه پروژه گازی «نپتون دیپ» در دریای سیاه هستند؛ پروژهای به ارزش ۴ میلیارد یورو که انتظار میرود از سال ۲۰۲۷ تولید گاز رومانی را دو برابر کند.
از سوی دیگر، نیروگاه گازی «مینتیا» که قرار است بزرگترین نیروگاه حرارتی گازی اتحادیه اروپا باشد، امسال وارد مدار خواهد شد.
این در حالی است که نهاد شبکه برق اروپا، ENTSO-E، اعلام کرده بخش قابل توجهی از ظرفیت گازی برنامهریزیشده تا سال ۲۰۳۵ از نظر اقتصادی توجیهپذیر نخواهد بود.
آیا باتریها میتوانند جایگزین نیروگاههای گازی شوند؟
کارشناسان انرژی معتقدند پیشرفت سریع فناوریهای ذخیرهسازی میتواند نیاز به ساخت نیروگاههای گازی جدید را کاهش دهد.
دکتر بئاتریس پتروویچ، تحلیلگر ارشد اندیشکده امبر، میگوید هزینه باتریهای مقیاس شبکه در سال ۲۰۲۵ به پایینترین سطح خود رسیده و ظرفیت نصبشده آنها تنها در دو سال گذشته بیش از دو برابر شده است.
به گفته او، باتریها اکنون به گزینهای ارزانتر و سریعتر برای ایجاد تعادل در شبکه برق تبدیل شدهاند.
تنها در آلمان، پیشبینی میشود ظرفیت باتریها از ۲.۵ گیگاوات در سال ۲۰۲۵ به بیش از ۱۰ گیگاوات در چند سال آینده افزایش یابد.
پتروویچ تأکید میکند که استفاده از هوش مصنوعی برای مدیریت تقاضا، توسعه خودروهای برقی و گسترش پمپهای حرارتی نیز میتواند وابستگی به نیروگاههای گازی را کاهش دهد.
عقبماندگی آلمان در توسعه زیرساختهای هوشمند
یکی از مهمترین چالشهای اروپا، توسعه ناکافی زیرساختهای هوشمند انرژی است.
در حالی که کشورهایی مانند فرانسه، ایتالیا، اسپانیا و سوئد بیش از ۹۵ درصد پوشش کنتورهای هوشمند دارند، کمتر از ۴ درصد خانوارهای آلمانی تا پایان سپتامبر ۲۰۲۵ به این فناوری مجهز شدهاند.
کارشناسان معتقدند کنتورهای هوشمند نقش کلیدی در اجرای تعرفههای پویا و هماهنگی بهتر میان تولید و مصرف انرژیهای تجدیدپذیر ایفا میکنند.
غولهای جدید گازی در راه اروپا
در ماه مه، شرکت مشترک TTEP که حاصل همکاری شرکتهای TotalEnergies و EPH است، فعالیت خود را آغاز کرد.
انتظار میرود این شرکت به یکی از بزرگترین تولیدکنندگان برق گازی اروپا تبدیل شود.
اگرچه این مجموعه خود را بازیگری فعال در حوزه انعطافپذیری انرژی معرفی میکند، اما فعالان محیطزیست هشدار میدهند که شکلگیری چنین شرکتهایی، منافع اقتصادی قدرتمندی برای تداوم وابستگی اروپا به گاز ایجاد خواهد کرد.
آینده امنیت انرژی اروپا در گرو تصمیمهای امروز
گروه Beyond Fossil Fuels از رهبران اتحادیه اروپا خواسته است چارچوبی بلندمدت برای کاهش تدریجی وابستگی به سوختهای فسیلی تدوین کنند.
این گروه تأکید میکند که سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، ذخیرهسازی، شبکههای هوشمند و زیرساختهای پاک باید جایگزین توسعه نیروگاههای گازی شود.
بیش از ۲۰ سازمان صنعتی، نهاد زیستمحیطی و اتحادیه کارگری نیز در نامهای مشترک از رهبران اروپا خواستهاند اقدامات ساختاری برای کاهش وابستگی به بازارهای پرنوسان سوختهای فسیلی اتخاذ کنند.
اگرچه کمیسیون اروپا بسته جدیدی با عنوان AccelerateEU را برای پاسخ به بحران انرژی پیشنهاد کرده است، اما منتقدان معتقدند این برنامه هنوز پاسخگوی نیاز اروپا برای ایجاد یک تحول ساختاری در حوزه انرژی نیست.
بحرانهای اخیر بار دیگر نشان دادهاند که وابستگی به سوختهای فسیلی، اروپا را در برابر شوکهای ژئوپلیتیکی و نوسانات بازار جهانی آسیبپذیر میکند.
با این حال، بسیاری از دولتهای اروپایی به جای تسریع در گذار به انرژیهای پاک، مسیر سرمایهگذاری در نیروگاههای گازی جدید را انتخاب کردهاند.
ساخت نزدیک به ۶۰ گیگاوات نیروگاه گازی و مصرف سالانه ۲۸ میلیارد متر مکعب گاز، میتواند وابستگی این قاره به واردات انرژی را برای دههها تثبیت کند.
کارشناسان هشدار میدهند که امنیت انرژی واقعی، نه در توسعه زیرساختهای فسیلی، بلکه در گسترش انرژیهای تجدیدپذیر، ذخیرهسازی پیشرفته، شبکههای هوشمند و افزایش انعطافپذیری سیستمهای انرژی نهفته است.
تصمیمهای امروز اروپا، مسیر آینده این قاره را در حوزه انرژی، اقتصاد و مقابله با تغییرات اقلیمی تعیین خواهد کرد.
