به گزارش تجارت نیوز، تازهترین گزارش مرکز آمار ایران از رشد اقتصادی سال ۱۴۰۴ نشان میدهد اقتصاد ایران در ظاهر از محدوده رشد منفی گریخته اما در باطن با یکی از شکنندهترین وضعیتهای سالهای اخیر روبهرو شده است. محصول ناخالص داخلی به قیمت پایه در سال ۱۴۰۴ فقط ۰.۲ درصد رشد کرده و GDP بدون نفت نیز ۰.۳ درصد کوچک شده است؛ عددی که نشان میدهد بخش غیرنفتی عملاً وارد محدوده رکود شده است.
نکته مهمتر اما در دل دادههای فصلی پنهان است. اقتصاد ایران در ۹ ماهه ۱۴۰۴ هنوز رشد یک درصدی داشت و GDP بدون نفت نیز ۰.۳ درصد مثبت بود، اما فصل چهارم مسیر را کاملاً تغییر داد. رشد اقتصادی در زمستان ۱۴۰۴ به منفی ۲.۲ درصد سقوط کرد و GDP بدون نفت نیز دقیقاً همین میزان کاهش یافت. در همین فصل، صنعت منفی ۴.۲ درصد، خدمات منفی ۲.۶ درصد، استخراج نفت و گاز طبیعی منفی ۲.۲ درصد و حملونقل منفی ۶.۹ درصد شد.
به بیان ساده، اقتصاد ایران سال ۱۴۰۴ را نه با یک رشد ضعیف، بلکه با یک رکود زمستانی تمام کرد؛ رکودی که هم تولید کالایی، هم خدمات و هم تقاضای خانوار را درگیر کرد.
رشد ۹ ماهه مثبت بود؛ زمستان همه چیز را معکوس کرد
اقتصاد ایران در سال ۱۴۰۴ مسیر یکنواختی را تجربه نکرد. دادههای مرکز آمار نشان میدهد محصول ناخالص داخلی به قیمت پایه در فصل اول ۱۴۰۴ منفی ۰.۲ درصد بود، در فصل دوم به ۰.۵ درصد رسید و در فصل سوم تا ۲.۷ درصد بالا رفت. همین مسیر باعث شد در پایان ۹ماهه، رشد اقتصادی به یک درصد برسد. اما زمستان ۱۴۰۴ این روند را شکست و رشد کل اقتصاد را به منفی ۲.۲ درصد رساند.
به این ترتیب، رشد اقتصادی از پاییز تا زمستان ۴.۹ واحد درصد افت کرد؛ افتی که نمیتوان آن را یک نوسان معمول فصلی دانست. GDP بدون نفت نیز مسیر مشابهی داشت؛ از منفی ۰.۵ درصد در فصل اول، منفی ۰.۲ درصد در فصل دوم و ۱.۷ درصد در فصل سوم، به منفی ۲.۲ درصد در زمستان رسید. بنابراین رکود زمستانی فقط ناشی از نفت نبود و بخش غیرنفتی نیز همزمان کوچک شد. پیام اصلی این دادهها روشن است:
اقتصاد ایران تا پاییز هنوز نفس میکشید، اما زمستان ۱۴۰۴ نفس رشد را برید. نتیجه نهایی این چرخش، سقوط رشد کل سال به ۰.۲ درصد و منفی شدن رشد بدون نفت به میزان ۰.۳ درصد بود.
صنعت، نفت و خدمات همزمان عقب نشستند
ترکیب بخشی رشد اقتصادی نشان میدهد زمستان ۱۴۰۴ فقط یک بخش خاص را درگیر نکرده، بلکه سه ستون اصلی اقتصاد همزمان عقب نشستهاند. گروه صنایع و معادن که در فصل سوم ۱۴۰۴ رشد ۳.۶ درصدی داشت، در فصل چهارم به منفی ۱.۹ درصد رسید. در دل این گروه، صنعت از رشد ۰.۶ درصدی پاییز به منفی ۴.۲ درصد در زمستان سقوط کرد؛ یعنی افتی معادل ۴.۸ واحد درصد فقط در یک فصل. استخراج نفت و گاز طبیعی نیز که در فصل سوم رشد ۶.۱ درصدی ثبت کرده بود، در زمستان به منفی ۲.۲ درصد رسید.
این یعنی نفت نیز در پایان سال دیگر نقش ضربهگیر رشد را بازی نکرد. خدمات هم از رشد ۲.۵ درصدی در پاییز به منفی ۲.۶ درصد در زمستان رسید. در ستون مشارکت در رشد، صنایع و معادن منفی ۱.۰۹ واحد درصد و خدمات منفی ۱.۰۴ واحد درصد از رشد زمستان را توضیح دادهاند.
وقتی صنعت، نفت و خدمات همزمان منفی میشوند، اقتصاد دیگر با کندی رشد روبهرو نیست؛ با رکود فراگیر طرف است. همین همزمانی، زمستان ۱۴۰۴ را به نقطه چرخش گزارش تبدیل کرده است.
رکود در خدمات؛ هشدار از افت تقاضای واقعی
یکی از مهمترین نشانههای رکود زمستان ۱۴۰۴ در گروه خدمات دیده میشود؛ بخشی که بیش از ۴۰ درصد از GDP زمستان را در اختیار دارد. خدمات در فصل اول ۱۴۰۴ رشد ۰.۳ درصدی داشت، در فصل دوم به ۱.۱ درصد رسید و در فصل سوم تا ۲.۵ درصد بالا رفت، اما در زمستان ناگهان به منفی ۲.۶ درصد سقوط کرد.
جزئیات این افت مهمتر از عدد کل است؛ عمدهفروشی، خردهفروشی، هتل و رستوران از رشد ۰.۶ درصدی در فصل سوم به منفی ۵.۸ درصد در زمستان رسید. حملونقل، انبارداری و ارتباطات نیز از رشد ۶.۳ درصدی پاییز به منفی ۶.۹ درصد در زمستان سقوط کرد؛ یعنی چرخشی ۱۳.۲ واحد درصدی. این دو بخش معمولاً ارتباط مستقیمی با خرید خانوار، جابهجایی کالا، گردش تجارت و سطح فعالیت بنگاهها دارند.
بنابراین افت همزمان آنها فقط یک عدد حسابداری نیست، بلکه نشانهای از تضعیف جریان واقعی اقتصاد است. زمستان ۱۴۰۴ نشان داد رکود فقط در کارخانهها نمانده؛ به بازار، حملونقل، تجارت و مصرف خانوار هم رسیده است. همین نکته، کیفیت رشد ۱۴۰۴ را بسیار نگرانکنندهتر میکند.
سرمایهگذاری و مصرف؛ علامتهای قرمز سمت تقاضا
سمت هزینه گزارش مرکز آمار نیز تصویر رکودی را تأیید میکند. تولید ناخالص داخلی به قیمت بازار در کل سال ۱۴۰۴ رشد صفر درصدی داشته است؛ یعنی از منظر تقاضای نهایی، اقتصاد عملاً متوقف شده است. مصرف نهایی خصوصی در سال ۱۴۰۴ منفی ۱.۴ درصد شده؛ عددی که نشان میدهد قدرت خرید و تقاضای خانوارها تحت فشار بوده است. در زمستان، وضعیت بدتر شده و مصرف خصوصی ۴.۸ درصد کاهش یافته است.
تشکیل سرمایه ثابت ناخالص نیز در کل سال منفی ۲.۸ درصد ثبت شده و سرمایهگذاری در ماشینآلات با افت ۵.۸ درصدی، یکی از نگرانکنندهترین اعداد گزارش است. از آنجا که ماشینآلات به ظرفیت تولید آینده مربوط است، این افت فقط مسئله امروز اقتصاد نیست، بلکه نشانهای از تضعیف رشد سالهای بعد نیز هست.
صادرات کالا و خدمات در کل سال ۲.۱ درصد کاهش یافته و واردات نیز ۲۰ درصد افت کرده است. وقتی مصرف خصوصی، سرمایهگذاری و تجارت خارجی همزمان منفی میشوند، اقتصاد فقط رشد امروز را از دست نمیدهد؛ توان رشد فردای خود را هم فرسوده میکند. بنابراین گزارش ۱۴۰۴ بیش از آنکه روایت رشد باشد، روایت هشدار درباره عمق رکود پنهان است.
گزارش های بیشتر را در صفحه اقتصاد کلان بخوانید.
