به گزارش تجارت نیوز، جام جهانی ۲۰۲۶ که به میزبانی مشترک ایالات متحده، مکزیک و کانادا برگزار میشود، از هماکنون بهعنوان یکی از گرمترین دورههای تاریخ این رقابتها شناخته میشود. افزایش دما و نگرانیهای فزاینده درباره تأثیر تغییرات اقلیمی بر سلامت ورزشکاران، فیفا را وادار کرده است تا قوانین جدیدی برای حفاظت از بازیکنان تدوین کند.
یکی از مهمترین این تغییرات، اختصاص استراحتهای اجباری برای نوشیدن آب در میانه هر نیمه مسابقه است؛ تصمیمی که با وجود اهداف پزشکی و ایمنی، با واکنشهای متفاوتی روبهرو شده است. منتقدان معتقدند این وقفهها ریتم مسابقه را بر هم میزند و به مربیان فرصت میدهد تاکتیکهای خود را در جریان بازی تغییر دهند. در مقابل، متخصصان پزشکی ورزشی میگویند با توجه به افزایش دمای جهانی، چنین اقداماتی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر است.
چرا فیفا استراحتهای نوشیدن آب را اجباری کرد؟
فیفا اعلام کرده است که برای نخستین بار در تاریخ جام جهانی، تمامی مسابقات بدون توجه به دمای هوا، نوع ورزشگاه یا وجود سیستم تهویه، شامل استراحتهای سهدقیقهای برای آبرسانی خواهند بود.
بر اساس این قانون، در میانه هر نیمه، بازی برای مدت سه دقیقه متوقف میشود تا بازیکنان و داوران فرصت نوشیدن آب و کاهش دمای بدن خود را داشته باشند.
فیفا تأکید کرده است که این تصمیم با هدف ایجاد شرایط برابر برای تمام تیمها اتخاذ شده و تجربه رقابتهای گذشته، از جمله جام باشگاههای جهان در ایالات متحده در تابستان سال گذشته، نقش مهمی در تدوین این دستورالعمل داشته است.
با این حال، بسیاری از مربیان معتقدند که اجرای این قانون در مسابقاتی که در دمای معتدل برگزار میشوند، ضرورتی ندارد.
انتقادها؛ از برهم خوردن جریان بازی تا فرصت تاکتیکی برای مربیان
منتقدان میگویند استراحتهای اجباری، ریتم طبیعی فوتبال را مختل میکند و به مربیان اجازه میدهد در میانه مسابقه، بدون محدودیتهای معمول، تاکتیکهای خود را بازنگری کنند.
خاویر آگیره، سرمربی تیم ملی مکزیک، آشکارا از این موضوع استقبال کرده و گفته است: «بازیکنان هنگام نوشیدن آب به سمت نیمکت میآیند و ما میتوانیم دستورالعملهای جدیدی به آنها بدهیم. این فرصت خوبی برای اصلاح تاکتیکها در جریان مسابقه است.»
برخی از پخشکنندگان تلویزیونی نیز از این وقفهها بهعنوان فرصتی برای نمایش آگهیهای بازرگانی استفاده میکنند؛ موضوعی که نارضایتی بخشی از هواداران را در پی داشته است.
گرمای شدید؛ تهدیدی جدی برای سلامت بازیکنان
کارشناسان هشدار میدهند که حتی حرفهایترین و آمادهترین ورزشکاران نیز در شرایط آبوهوایی گرم و مرطوب در معرض خطر گرمازدگی ناشی از فعالیت بدنی قرار دارند.
این وضعیت زمانی رخ میدهد که بدن دیگر قادر به دفع گرمای تولیدشده در اثر فعالیت ورزشی نباشد و دمای داخلی بدن به سطح خطرناکی برسد.
یوری هوسوکاوا، پژوهشگر دانشکده علوم ورزشی دانشگاه واسدا ژاپن، میگوید زمانی که دمای مرکزی بدن از ۴۰.۵ درجه سانتیگراد یا ۱۰۵ درجه فارنهایت فراتر برود، ورزشکاران ممکن است دچار گیجی، پرخاشگری، اختلال شناختی و حتی از دست دادن هوشیاری شوند.
به گفته او، این علائم نشانههای واضح گرمازدگی ناشی از فعالیت بدنی هستند و نیاز به مداخله فوری پزشکی دارند.
گرمازدگی ناشی از فعالیت بدنی یکی از مهمترین دلایل مرگومیر ورزشکاران در سراسر جهان محسوب میشود.
کمآبی بدن چگونه عملکرد بازیکنان را مختل میکند؟
ورزشکاران در شرایط گرم میتوانند در هر ساعت بین یک تا ۲ لیتر، معادل ۵۰ تا ۶۷ اونس، عرق کنند.
با این حال، بیشتر بازیکنان نمیتوانند به همان میزان مایعات از دسترفته را جایگزین کنند. مطالعات نشان میدهد از دست دادن تنها ۲ درصد از وزن بدن بر اثر کمآبی، میتواند عملکرد فیزیکی و ذهنی ورزشکاران را بهطور قابل توجهی کاهش دهد.
علائمی مانند گرفتگی عضلات، خستگی شدید، سردرد، سرگیجه، تهوع، تحریکپذیری و افت عملکرد از مهمترین نشانههای کمآبی و استرس گرمایی هستند.
رایان کالسبیک، استاد علوم زیستی کالج دارتموث، میگوید بدن انسان تا نقطه مشخصی در دمای بالاتر عملکرد بهتری دارد، اما پس از عبور از این آستانه، توانایی بدن برای خنک شدن بهسرعت کاهش مییابد.
او هشدار میدهد که در دمای حباب مرطوب بالاتر از ۳۵ درجه سانتیگراد یا ۹۵ درجه فارنهایت، مکانیسمهای فیزیولوژیکی بدن بهتدریج از کار میافتند.
دمای حباب مرطوب شاخصی است که علاوه بر دما، عواملی مانند رطوبت، سرعت باد و پوشش ابر را نیز در نظر میگیرد.
به گفته کالسبیک، گرمای شدید حتی میتواند بر تصمیمگیریهای تاکتیکی و تمرکز بازیکنان تأثیر بگذارد و همین تفاوتهای کوچک، سرنوشت یک مسابقه را تغییر دهد.
آیا سه دقیقه برای خنک شدن کافی است؟
اگرچه فیفا استراحتهای سهدقیقهای را راهکاری برای کاهش خطر گرمازدگی میداند، اما بسیاری از دانشمندان معتقدند این زمان برای خنکسازی مؤثر بدن کافی نیست.
یوری هوسوکاوا و گروهی از متخصصان در ماه مه، نامهای به فیفا ارسال کردند و خواستار اجرای دستورالعملهای سختگیرانهتر شدند.
این کارشناسان پیشنهاد کردهاند که مدت زمان استراحتها حداقل به ۶ دقیقه افزایش یابد.
داگلاس کاسا، مدیرعامل مؤسسه کوری استرینگر دانشگاه کنتیکت، میگوید استفاده از حولههای مرطوب و سرد روی بخشهای مختلف بدن میتواند در صورت اجرای صحیح، دمای بدن را در هر دقیقه حدود ۰.۱۲ درجه سانتیگراد یا ۰.۲۲ درجه فارنهایت کاهش دهد.
با این حال، او تأکید میکند که همه ورزشکاران توانایی نوشیدن حجم زیادی از مایعات در مدت کوتاه را ندارند و برخی ممکن است هنگام دویدن احساس ناراحتی گوارشی پیدا کنند.
مطالعهای که در سال ۲۰۲۴ انجام شد، نشان داد سه دقیقه استراحت در شرایط شبیهسازیشده فوتبال در محیط گرم، میتواند دمای مرکزی بدن ورزشکاران را حدود ۰.۴ درجه سانتیگراد یا ۰.۷۲ درجه فارنهایت کاهش دهد.
البته این نتایج در شرایط ایدهآل به دست آمده است؛ شرایطی که در آن بازیکنان بین ۳۵۰ تا ۴۰۰ میلیلیتر آب سرد مصرف میکنند و از حولههای خنک روی شانههای خود استفاده میکنند.
جولین پریارد، مدیر مؤسسه تحقیقات ورزش و تمرین دانشگاه کانبرا، معتقد است این اقدامات میتواند مفید باشد، اما خطر گرمازدگی را بهطور کامل از بین نمیبرد.
او میگوید: «حتی در بهترین شرایط نیز این وقفهها تنها تا حدی مؤثر هستند و نمیتوانند بهطور کامل از افزایش دمای مرکزی بدن جلوگیری کنند.»
تغییرات اقلیمی، قوانین ورزش را تغییر میدهد
کارشناسان بر این باورند که با افزایش دمای جهانی، ورزشهای حرفهای ناچار خواهند شد خود را با شرایط جدید سازگار کنند.
بهارات ونکات، مدیر آزمایشگاه گرما در دانشگاه کالیفرنیا لسآنجلس، میگوید نیاز هر فرد به زمان بازیابی متفاوت است، اما ایجاد وقفههای منظم برای جلوگیری از تجمع گرما در بدن، ضرورتی انکارناپذیر محسوب میشود.
او تأکید میکند که تغییرات اقلیمی نهتنها زمان و مکان برگزاری مسابقات، بلکه قوانین و شیوه اجرای بسیاری از ورزشها را نیز دگرگون خواهد کرد.
به گفته ونکات، فارغ از اینکه چه ورزشی انجام میشود، دنیای ورزش باید خود را با واقعیتهای جدید ناشی از گرمایش زمین سازگار کند.
استراحتهای اجباری نوشیدن آب در جام جهانی ۲۰۲۶، نشانهای از ورود فوتبال به عصر جدیدی است که در آن سلامت بازیکنان بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر تغییرات اقلیمی قرار دارد.
اگرچه این تصمیم با انتقادهایی درباره برهم خوردن جریان بازی و ایجاد فرصتهای تاکتیکی برای مربیان روبهرو شده، اما شواهد علمی نشان میدهد گرمای شدید تهدیدی واقعی برای سلامت و عملکرد بازیکنان است.
با این حال، بسیاری از متخصصان معتقدند استراحتهای سهدقیقهای تنها بخشی از راهحل هستند و در آینده، فوتبال و سایر ورزشها به تغییرات گستردهتری در قوانین، زمانبندی مسابقات و زیرساختهای ورزشی نیاز خواهند داشت.
