به گزارش تجارت نیوز، در آستانه روز زمین پاک ۱۴۰۵، انتخاب شعار «انرژی پاک، مرهم زخم زمین» بیش از آنکه یک عبارت نمادین باشد، بازتابی از یک واقعیت تلخ و یک ضرورت فوری است؛ واقعیتی که در پی جنگهای اخیر و تشدید فشارهای انسانی بر منابع طبیعی، خود را بهوضوح در چهره آسیبدیده زمین نشان داده است. این شعار، همزمان حامل یک هشدار و یک راهحل است: هشدار درباره عمق تخریبها و راهحل در قالب گذار به انرژیهای پاک.
آلودگی خاک وارد زنجیره غذایی شده و سلامت انسان و اکوسیستمها را تهدید میکند
جنگها همواره با تلفات انسانی و خسارات اقتصادی شناخته میشوند، اما آنچه کمتر دیده میشود، اثرات بلندمدت آنها بر محیط زیست، بهویژه خاک است. خاک بهعنوان یکی از بنیادیترین عناصر حیات، در جریان درگیریهای نظامی بهطور مستقیم و غیرمستقیم آسیب میبیند.
امیر رضایی، کارشناس محیط زیست و پژوهشگر حوزه آلودگیهای خاک، به تجارتنیوز میگوید: در جنگها، ترکیبات شیمیایی ناشی از انفجار مهمات، نشت سوختها، تخریب زیرساختهای صنعتی و حتی جابجاییهای گسترده خاک، ساختار فیزیکی و شیمیایی خاک را تغییر میدهد. این تغییرات گاهی تا دههها باقی میمانند و قابلیت احیای طبیعی خاک را بهشدت کاهش میدهند.
او میافزاید: یکی از مهمترین پیامدها، آلودگی خاک به فلزات سنگین مانند سرب و کادمیوم است که وارد زنجیره غذایی شده و سلامت انسان و اکوسیستمها را تهدید میکند. این مساله در مناطق جنگزده بهوضوح قابل مشاهده است.
استخراج، پالایش و مصرف سوختهای فسیلی باعث آلودگی گسترده خاک و منابع آب میشود
این پژوهشگر حوزه آلودگیهای خاک اظهار میدارد: در کنار جنگ، الگوی مصرف انرژی نیز بهعنوان یکی از عوامل اصلی تخریب محیط زیست مطرح است. وابستگی به سوختهای فسیلی نهتنها موجب افزایش آلودگی هوا و تغییرات اقلیمی شده، بلکه فشار مضاعفی بر منابع خاک و آب وارد کرده است.
رضایی در اینباره میگوید: استخراج، پالایش و مصرف سوختهای فسیلی باعث آلودگی گسترده خاک و منابع آب میشود. در شرایط جنگی، این آسیبها تشدید میشوند، زیرا زیرساختهای نظارتی و حفاظتی تضعیف شده و احتمال نشت و آلودگی افزایش مییابد. در نتیجه گذار به انرژیهای تجدیدپذیر نهتنها یک انتخاب زیستمحیطی، بلکه یک ضرورت راهبردی برای کاهش آسیبپذیری کشورها در شرایط بحران است.
انرژیهای پاک بهدلیل نداشتن آلایندههای مستقیم، به کاهش ورود مواد سمی به خاک کمک میکنند
شعار امسال، بهدرستی بر نقش انرژیهای تجدیدپذیر در ترمیم زخمهای زمین تأکید دارد. استفاده از انرژی خورشیدی، بادی و سایر منابع پاک میتواند به کاهش آلودگیها، احیای تدریجی خاک و کاهش فشار بر منابع طبیعی کمک کند.
رضایی در این زمینه توضیح میدهد: انرژیهای پاک بهدلیل نداشتن آلایندههای مستقیم، به کاهش ورود مواد سمی به خاک کمک میکنند. علاوه بر این، توسعه این انرژیها میتواند از تخریب بیشتر زمین برای استخراج منابع فسیلی جلوگیری کند.
او همچنین بر اهمیت سیاستگذاری صحیح تأکید میکند و میگوید: اگر برنامههای توسعه انرژی تجدیدپذیر بهصورت منطقهای و با در نظر گرفتن ظرفیتهای بومی اجرا شوند، میتوانند بهعنوان ابزاری مؤثر برای بازسازی مناطق آسیبدیده از جنگ عمل کنند.
این پژوهشگر حوزه آلودگی خاک در پایان میگوید: محیط زیست یک مساله صرفاً دولتی نیست. هر فرد با انتخابهای روزمره خود – از مصرف انرژی گرفته تا استفاده از پلاستیک – در شکلگیری آینده زمین نقش دارد. اگر این آگاهی به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود، میتوان به بهبود وضعیت امیدوار بود.
برنامههای روز زمین پاک؛ از آموزش تا اقدام
برنامههای اعلامشده برای روز زمین پاک ۱۴۰۵، ترکیبی از اقدامات آموزشی، فرهنگی و اجرایی است که با هدف افزایش آگاهی عمومی و جلب مشارکت اجتماعی طراحی شدهاند. از برگزاری وبینارهای تخصصی درباره سلامت خاک و انرژیهای تجدیدپذیر گرفته تا برنامههای نمادین پاکسازی و درختکاری، همگی نشاندهنده رویکردی چندبعدی به مساله محیط زیست هستند.
یکی از نکات قابل توجه، تمرکز بر «تجربهنگاری فعالان محیط زیست در دوران جنگ» است؛ اقدامی که میتواند به مستندسازی دانش بومی و انتقال تجربیات ارزشمند در مدیریت بحرانهای زیستمحیطی کمک کند.
همچنین، همکاری با نظام آموزشی و استفاده از بسترهای دیجیتال برای آموزش نسل جوان، نشاندهنده توجه به آینده و نقش کلیدی آموزش در تغییر رفتارهای زیستمحیطی است.
مشارکت عمومی؛ حلقه مفقوده یا کلید حل بحران؟
با وجود تمامی برنامهها و سیاستها، آنچه در نهایت موفقیت این اقدامات را تضمین میکند، مشارکت عمومی است. بدون تغییر در الگوی مصرف و رفتارهای روزمره مردم، دستیابی به اهداف زیستمحیطی دشوار خواهد بود.
روز زمین پاک ۱۴۰۵، در شرایطی برگزار میشود که زمین بیش از هر زمان دیگری نیازمند توجه و اقدام است. جنگها، تغییرات اقلیمی و بهرهبرداری بیرویه از منابع، همگی دست به دست هم دادهاند تا تعادل طبیعی زمین را برهم بزنند. در این میان، انرژیهای پاک میتوانند بهعنوان یکی از مهمترین ابزارهای بازسازی و حفاظت از محیط زیست ایفای نقش کنند. شعار «انرژی پاک، مرهم زخم زمین» اگرچه ساده بهنظر میرسد، اما در دل خود یک پیام عمیق دارد: آینده زمین، در گرو انتخابهای امروز ماست.
