به گزارش تجارت نیوز، بحران انرژی سال ۲۰۲۶، ناشی از تشدید درگیری‌ها در خاورمیانه و انسداد مسیر حیاتی تنگه هرمز، اقتصادهای جهان را با چالشی بی‌سابقه روبه‌رو کرده است. آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) در گزارش خود، این بحران را از نظر شدت با ترکیب دو بحران نفتی دهه ۱۹۷۰ و پیامدهای جنگ اوکراین مقایسه کرده است. در چنین شرایطی، کشورها ناچار شده‌اند علاوه بر اقدامات اضطراری برای مهار قیمت‌ها، به فکر تغییر الگوهای مصرف و تسریع گذار به انرژی‌های پاک باشند. بررسی اقدامات کشورهای مختلف نشان می‌دهد که صرفه‌جویی انرژی از یک توصیه اخلاقی، به یک استراتژی امنیتی و اقتصادی درجه اول تبدیل شده است.
اروپا: از بسته‌های حمایتی تا ممنوعیت دیگ‌های گازی
اتحادیه اروپا در پاسخ به افزایش هزینه‌های انرژی، بسته جامع «AccelerateEU» را در ۲۲ آوریل ۲۰۲۶ تصویب کرد. این بسته پنج محور اصلی دارد: هماهنگی بیشتر بین کشورهای عضو، تسریع گذار به انرژی‌های پاک داخلی، ارتقای سیستم انرژی، افزایش سرمایه‌گذاری و حمایت هدفمند از مصرف‌کنندگان آسیب‌پذیر. از جمله اقدامات پیشنهادی می‌توان به ارائه کمک‌های مالی هدفمند، کوپن‌های انرژی و کاهش مالیات برق برای خانوارهای کم‌درآمد اشاره کرد. همچنین مقرر شده تا پایان سال ۲۰۲۶، روند صدور مجوز برای پروژه‌های انرژی‌های تجدیدپذیر در سراسر اروپا به حداکثر دو سال کاهش یابد.
آلمان به عنوان بزرگ‌ترین اقتصاد اروپا، تمرکز خود را بر کارایی انرژی به عنوان «سوخت اول امنیت» گذاشته است. یک گزارش تحلیلی نشان می‌دهد که در سال ۲۰۲۶، منابع داخلی آلمان تنها توانسته‌اند ۱۲۵ روز از نیاز انرژی این کشور را پوشش دهند. بر همین اساس، کاهش تقاضا از طریق بهره‌وری انرژی به ستون اصلی استراتژی امنیت ملی آلمان تبدیل شده است. در سطح اتحادیه، کمیسیون اروپا برنامه‌ای برای افزایش سالانه نصب پمپ‌های حرارتی از حدود ۲.۴ میلیون واحد در حال حاضر به حدود ۴ میلیون واحد تا سال ۲۰۳۰ تدوین کرده است که می‌تواند مصرف نهایی انرژی در ساختمان‌ها را تا نیمه کاهش دهد.
بریتانیا: سرمایه‌گذاری در خانه‌های گرم و انرژی خورشیدی
دولت بریتانیا نیز برنامه «Warm Homes Plan» را با هدف ارتقای بهره‌وری انرژی منازل و کاهش قبوض خانوارها به اجرا درآورده است. بر اساس اعلام مقامات پارلمانی، ترکیب پنل‌های خورشیدی، باتری‌های ذخیره‌سازی و گرمایش پاک می‌تواند سالانه بین ۶۰۰ تا ۸۰۰ پوند از هزینه قبوض خانوارها بکاهد. طرح «تخفیف خانه گرم» نیز که به خانوارهای کم‌درآمد ۱۵۰ پوند تخفیف در قبوض زمستانی ارائه می‌دهد، تا پایان دهه تمدید شده است. هم‌زمان، حذف مالیات بر ارزش افزوده (VAT) از قبوض برق خانگی و تخصیص ۵۰ میلیون پوند برای حمایت از خانواده‌هایی که از نفت گرمایشی استفاده می‌کنند، از دیگر اقدامات اضطراری لندن بوده است.
ژاپن: ترکیب یارانه و فرهنگ صرفه‌جویی
دولت ژاپن در پاسخ به بحران، بسته حمایتی بزرگی به ارزش حدود ۵۱۳.۵ میلیارد ین از ذخایر بودجه سال ۲۰۲۶ را تصویب کرد تا از طریق یارانه به شرکت‌های خدماتی، قبوض برق و گاز را در ماه‌های تابستان کاهش دهد. بر اساس این طرح، یارانه هر کیلووات‌ساعت برق در ماه اوت به ۴.۵ ین و در ماه‌های ژوئیه و سپتامبر به ۳.۵ ین رسید. اما ژاپن تنها به یارانه بسنده نکرده و بر فرهنگ صرفه‌جویی نیز تأکید ویژه دارد. وزارت اقتصاد، تجارت و صنعت این کشور اعلام کرده که رعایت اصول «اکو درایو» و استفاده صحیح از پدال گاز می‌تواند تا ۱۰ درصد در مصرف سوخت صرفه‌جویی کند که با توجه به میانگین سالانه ۶۰ هزار ین هزینه بنزین هر خانوار، صرفه‌جویی سالانه ۶ هزار ینی را به همراه دارد. علاوه بر این، حدود ۶۰۰ میلیارد ین بودجه برای حمایت از سرمایه‌گذاری صنعتی در زمینه صرفه‌جویی انرژی و جایگزینی سوخت اختصاص یافته است.
کره جنوبی: بسیج عمومی و اقدامات اضطراری
کره جنوبی که حدود ۷۰ درصد نفت و ۲۰ درصد گاز طبیعی خود را از خاورمیانه وارد می‌کند، شدیداً تحت تأثیر بحران قرار گرفته است. رئیس‌جمهور لی جه میونگ در نشست اضطراری اقتصادی، با تأکید بر اینکه دولت فعلاً قصد افزایش قیمت برق را ندارد، از مردم خواست تا در کمپین صرفه‌جویی انرژی مشارکت فعال داشته باشند. وی هشدار داد که ادامه روند فعلی می‌تواند بدهی شرکت برق کره (KEPCO) را که هم‌اکنون حدود ۲۰۶ تریلیون وون است، به شدت افزایش دهد. در همین راستا، طرح محدودیت تردد خودروهای دولتی بر اساس شماره پلاک (سیستم پنج‌روزه چرخشی) و تشویق شهروندان به استفاده از حمل‌ونقل عمومی در دستور کار قرار گرفته است. همچنین برنامه بازپرداخت نقدی انرژی برای خانوارها و حمایت از تجهیزات پربازده در بخش‌های آسیب‌پذیر انرژی گسترش یافته است.
کشورهای در حال توسعه: راهکارهای خلاقانه در شرایط سخت
در کشورهای در حال توسعه، بحران انرژی با محدودیت‌های مالی و زیرساختی مضاعفی همراه است. صندوق بین‌المللی پول هشدار داده که کشورهای کم‌درآمد و واردکننده نفت «هیچ گزینه‌ای» جز کاهش شدید هزینه‌های عمومی یا رویارویی با خطر بازسازی دردناک بدهی‌ها ندارند. بنگلادش به عنوان نمونه، هزینه‌های دولتی در بخش سوخت و انرژی را ۳۰ درصد کاهش داده، خرید خودرو، کشتی و هواپیمای جدید را متوقف کرده و استفاده از نورپردازی تزئینی در جشن‌ها را ممنوع کرده است.
پاکستان یکی از موفق‌ترین نمونه‌های استفاده از انرژی خورشیدی برای مقابله با بحران است. مطالعه‌ای نشان می‌دهد که گسترش استفاده از پنل‌های خورشیدی از سال ۲۰۱۸ تا فوریه ۲۰۲۶، بیش از ۱۲ میلیارد دلار از واردات نفت و گاز این کشور را صرفه‌جویی کرده است. پیش‌بینی می‌شود این رقم تا پایان سال ۲۰۲۶ به ۶.۳ میلیارد دلار دیگر افزایش یابد. یک تحلیلگر انرژی در این باره می‌گوید: «اگر ما از همان ابتدا به این اندازه انرژی خورشیدی را پذیرا نشده بودیم، تأثیرات در بخش برق بسیار وخیم‌تر می‌شد». دولت پاکستان همچنین برای مقابله با بحران، هفته کاری کارمندان دولتی را به چهار روز کاهش داده، مدارس را تعطیل کرده و مسابقات کریکت را از شش ورزشگاه به دو ورزشگاه محدود کرده است. هند نیز با رهبری نارندرا مودی، کمپینی ملی برای کاهش مصرف سوخت به راه انداخته و از مردم خواسته تا حد امکان از خودروهای شخصی استفاده نکنند، دورکاری را در پیش بگیرند و مصرف گاز مایع را کاهش دهند.
بحران انرژی سال ۲۰۲۶ نشان داد که صرفه‌جویی انرژی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت راهبردی برای بقای اقتصادی و امنیتی کشورهاست. از اروپا که بر بهره‌وری انرژی به عنوان «سوخت اول امنیت» تأکید می‌کند، تا ژاپن که فرهنگ «اکو درایو» را ترویج می‌دهد، و از کره جنوبی که بسیج عمومی را در دستور کار قرار داده تا پاکستان که با انرژی خورشیدی میلیاردها دلار صرفه‌جویی کرده است—همه این تجربیات یک درس مشترک دارند: کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی از طریق افزایش کارایی و تنوع بخشیدن به منابع انرژی، تنها راه پایدار برای عبور از بحران‌های آینده است. آژانس بین‌المللی انرژی نیز با ارائه ده توصیه عملی—از گسترش دورکاری سه روز در هفته که می‌تواند مصرف سوخت را ۲ تا ۶ درصد کاهش دهد، تا کاهش ۱۰ کیلومتری سرعت بزرگراه‌ها که ۵ تا ۱۰ درصد صرفه‌جویی به همراه دارد—بر این واقعیت تأکید می‌کند که اقدامات سمت تقاضا می‌توانند سریع‌تر از هر راهکار عرضه‌محور دیگری به کمک مصرف‌کنندگان بیایند.
