به گزارش تجارت نیوز، در سالهای اخیر رشد انفجاری هوش مصنوعی و توسعه گسترده مراکز داده در سراسر جهان، بحثهای فراوانی را درباره پیامدهای زیستمحیطی این فناوری به وجود آورده است. در حالی که توجه افکار عمومی بیشتر بر مصرف بالای برق سیستمهای هوش مصنوعی متمرکز بوده، کارشناسان محیط زیست بارها نسبت به مصرف عظیم آب در مراکز داده نیز هشدار دادهاند. این مراکز برای خنک نگه داشتن هزاران پردازنده و تراشه پیشرفته به حجم قابل توجهی آب و انرژی نیاز دارند و همین مسئله باعث شده است شرکتهای بزرگ فناوری تحت فشار فزاینده دولتها، فعالان محیط زیست و جوامع محلی قرار گیرند.
اکنون شرکت انویدیا، بزرگترین تولیدکننده تراشههای هوش مصنوعی جهان، مدعی شده است که نسل جدید فناوریهای خنکسازی این شرکت میتواند بخش عمدهای از مشکل مصرف آب در مراکز داده را برطرف کند. این ادعا در شرایطی مطرح میشود که رقابت برای توسعه زیرساختهای هوش مصنوعی به سرعت در حال افزایش است و نگرانیها درباره اثرات زیستمحیطی این صنعت نیز روزبهروز بیشتر میشود.
ادعای جسورانه انویدیا درباره حل بحران آب مراکز داده
انویدیا روز دوشنبه و در جریان رویداد «هفته آب و هوای لندن» از جدیدترین نسل زیرساختهای هوش مصنوعی خود رونمایی کرد. این شرکت اعلام کرد که سیستمهای جدید به گونهای طراحی شدهاند که میتوانند به طور کامل با استفاده از مایع گرم خنک شوند و در نتیجه نیاز به بسیاری از تجهیزات خنککننده سنتی را کاهش دهند یا حتی حذف کنند.
جاش پارکر، مدیر ارشد پایداری انویدیا، در گفتوگویی که پیش از سفر به لندن انجام داد، اظهار داشت: «چالش مصرف آب برای مراکز داده تا حد زیادی حل شده است.»
این اظهارنظر از سوی یکی از مدیران ارشد انویدیا، توجه گسترده کارشناسان صنعت فناوری و فعالان محیط زیست را به خود جلب کرده است؛ زیرا مراکز داده یکی از مهمترین مصرفکنندگان آب در بسیاری از مناطق جهان محسوب میشوند و توسعه سریع هوش مصنوعی این نگرانی را تشدید کرده است.
فناوری جدید خنکسازی چگونه کار میکند؟
بر اساس توضیحات ارائهشده توسط انویدیا، نسل جدید سیستمهای خنکسازی این شرکت از یک مایع ویژه شامل ترکیبی از آب و پروپیلن گلیکول استفاده میکند. این ترکیب عملکردی مشابه ضدیخ خودرو دارد و در یک چرخه بسته در سراسر سیستم جریان پیدا میکند.
مهمترین مزیت این فناوری آن است که مایع خنککننده میتواند در دمایی بسیار بالاتر از سیستمهای سنتی فعالیت کند. طبق اعلام انویدیا، این مایع قادر است در دمای ۱۱۳ درجه فارنهایت بهصورت مؤثر عمل کند.
توانایی کار در چنین دمای بالایی باعث میشود مراکز داده دیگر به میزان گذشته به تجهیزات خنککننده پرمصرف وابسته نباشند. بسیاری از سامانههای سنتی برای حفظ عملکرد تجهیزات نیازمند استفاده از چیلرها و برجهای خنککننده هستند که مصرف آب و برق بسیار بالایی دارند. اما در فناوری جدید، به دلیل تحمل دمای بیشتر توسط مایع خنککننده، نیاز به این تجهیزات به شدت کاهش پیدا میکند.
به گفته متخصصان، این تحول میتواند ساختار طراحی مراکز داده آینده را به طور اساسی تغییر دهد و هزینههای عملیاتی را نیز کاهش دهد.
واکنش مایکروسافت به فناوری جدید انویدیا
استیو سولومون، معاون بخش مهندسی مراکز داده مایکروسافت، در واکنش به این فناوری اعلام کرد که اگر تمام تراشهها و تجهیزات بتوانند با چنین سیستم خنکسازی کار کنند، تحول بزرگی در صنعت مراکز داده رخ خواهد داد.
وی تأکید کرد که این فناوری میتواند در بسیاری از مناطق جهان و در اغلب شرایط آبوهوایی، نیاز به استفاده از چیلرهای مکانیکی را از بین ببرد. حتی در مناطقی با آبوهوای بسیار گرم مانند ایالت آریزونا آمریکا نیز این سیستم میتواند بخش عمدهای از نیازهای خنکسازی را تأمین کند.
به اعتقاد سولومون، حذف یا کاهش وابستگی به تجهیزات خنککننده سنتی نه تنها مصرف آب را کاهش میدهد، بلکه موجب صرفهجویی قابل توجه در مصرف برق نیز خواهد شد.
چرا مصرف آب مراکز داده به یک چالش جهانی تبدیل شده است؟
در سالهای اخیر توسعه سریع هوش مصنوعی باعث افزایش بیسابقه تعداد مراکز داده در جهان شده است. هرچه پردازشهای هوش مصنوعی پیچیدهتر میشوند، به تراشههای قدرتمندتر و مراکز داده بزرگتری نیاز است.
این مراکز برای حفظ دمای مناسب تجهیزات به حجم زیادی آب نیاز دارند. در برخی مناطق، احداث مراکز داده جدید حتی با مخالفت جوامع محلی روبهرو شده است؛ زیرا ساکنان نگران تأثیر این مراکز بر منابع آب منطقه هستند.
در همین راستا، شرکتهایی مانند گوگل و آمازون نیز طی ماههای اخیر مجبور شدهاند از سیاستهای مدیریت آب خود دفاع کنند. این شرکتها تأکید میکنند که فناوریهای جدید موجب افزایش بهرهوری شده و اثرات زیستمحیطی زیرساختهای هوش مصنوعی را کاهش میدهد.
اما انویدیا اکنون پا را فراتر گذاشته و معتقد است نسل جدید زیرساختهای هوش مصنوعی میتواند اساساً معادله مصرف آب در مراکز داده را تغییر دهد.
آیا مشکل آب واقعاً حل شده است؟
با وجود خوشبینی انویدیا، بسیاری از کارشناسان معتقدند هنوز برای اعلام پایان بحران آب در مراکز داده زود است.
نخست آنکه پیادهسازی گسترده فناوریهای جدید به زمان نیاز دارد. هزاران مرکز داده در سراسر جهان همچنان از سامانههای خنکسازی قدیمی استفاده میکنند و جایگزینی آنها ممکن است سالها طول بکشد.
از سوی دیگر، انویدیا هنوز اطلاعات دقیقی درباره هزینه نهایی این فناوری ارائه نکرده است. سرعت پذیرش این سیستمها تا حد زیادی به صرفه اقتصادی آنها برای اپراتورهای مراکز داده بستگی خواهد داشت.
اگرچه انویدیا تأکید میکند استفاده از این فناوری در بلندمدت باعث کاهش هزینههای خنکسازی میشود، اما میزان سرمایهگذاری اولیه مورد نیاز هنوز بهطور کامل مشخص نشده است.
چالش بزرگتر؛ مصرف آب در تولید برق
کارشناسان همچنین یادآور میشوند که مصرف آب در داخل مراکز داده تنها بخشی از مسئله است. بخش دیگری از مصرف آب به تولید برق مورد نیاز این مراکز مربوط میشود.
مراکز داده هوش مصنوعی به حجم عظیمی از برق نیاز دارند و بسیاری از نیروگاههای تولید برق نیز برای خنکسازی یا فرآیندهای تولید انرژی از آب استفاده میکنند. بنابراین حتی اگر مصرف مستقیم آب در مراکز داده کاهش یابد، همچنان ردپای آبی غیرمستقیم این صنعت میتواند قابل توجه باشد.
به همین دلیل برخی تحلیلگران معتقدند ارزیابی واقعی اثرات زیستمحیطی هوش مصنوعی باید کل زنجیره تأمین انرژی را در نظر بگیرد، نه فقط ساختمان مراکز داده را.
آینده هوش مصنوعی؛ بهرهوری بیشتر اما تقاضای بالاتر
یکی از نکات مهمی که خود انویدیا نیز به آن اشاره کرده، این است که افزایش بهرهوری الزاماً به معنای کاهش مصرف کلی منابع نیست.
جاش پارکر در یادداشتی اعلام کرد: «حجم پردازشهای هوش مصنوعی سبکتر نمیشود.»
به گفته او، هدف اصلی افزایش بهرهوری آن است که رشد سریع تقاضا برای خدمات هوش مصنوعی قابل مدیریت باشد. در واقع اگر فناوریهای جدید توسعه پیدا نکنند، مصرف انرژی و آب با سرعت بسیار بیشتری افزایش خواهد یافت.
اما در عین حال، کارآمدتر شدن سیستمها میتواند به گسترش بیشتر زیرساختهای هوش مصنوعی منجر شود. در نتیجه ممکن است مصرف آب و انرژی هر واحد پردازشی کاهش پیدا کند، اما تعداد مراکز داده و حجم فعالیت آنها آنقدر افزایش یابد که ردپای زیستمحیطی کل صنعت همچنان رشد کند.
ادعای انویدیا مبنی بر اینکه چالش مصرف آب در مراکز داده تا حد زیادی حل شده، یکی از مهمترین و جسورانهترین اظهارات اخیر در صنعت هوش مصنوعی به شمار میرود. فناوری جدید خنکسازی این شرکت که با استفاده از مایع ویژهای در دمای ۱۱۳ درجه فارنهایت کار میکند، میتواند وابستگی مراکز داده به تجهیزات پرمصرف خنککننده را کاهش دهد و مصرف آب و انرژی را به میزان قابل توجهی پایین بیاورد. با این حال، کارشناسان معتقدند مسیر جایگزینی کامل فناوریهای قدیمی زمانبر خواهد بود و چالشهای مربوط به مصرف آب و انرژی در صنعت هوش مصنوعی همچنان به طور کامل از بین نرفته است. آنچه مسلم است این است که آینده توسعه هوش مصنوعی بیش از هر زمان دیگری به توانایی شرکتهای فناوری در افزایش بهرهوری و کاهش اثرات زیستمحیطی وابسته خواهد بود.
