به گزارش تجارت نیوز، نتایج ارزیابی بین‌المللی برنامه سنجش دانش‌آموزان (PISA) مربوط به دوره ۲۰۲۵ که در سپتامبر ۲۰۲۶ توسط سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) منتشر شده است، رتبه‌بندی ۴۰ کشور و اقتصاد برتر جهان را از نظر میانگین نمرات خواندن مشخص می‌کند. این آزمون میزان آمادگی و توانایی دانش‌آموزان ۱۵ ساله را برای به‌کارگیری دانش و مهارت‌ها در مواجهه با مسائل دنیای واقعی ارزیابی می‌کند. در ارزیابی سال ۲۰۲۵، بیش از ۷۶۰ هزار دانش‌آموز به نمایندگی از حدود ۳۳ میلیون نوجوان ۱۵ ساله در سراسر جهان شرکت کردند. نتایج این دوره حاکی از افول عملکرد مهارتی خواندن در میان اعضای OECD و پیشتازی بلامنازع کشورهای آسیایی است. این افت عملکرد نگرانی‌هایی را در خصوص توانایی نسل نو در تفسیر و ارزیابی اطلاعات در بستر دیجیتال ایجاد کرده است.
برتری نظام‌های آموزشی آسیایی در رتبه‌بندی جهانی
سنگاپور با کسب میانگین نمره ۵۳۵ در رتبه نخست جهان در مهارت خواندن پیزا ایستاده است. ساختار برنامه درسی سوادآموزی در این کشور رویکردی کاملا ساختاریافته دارد. این رویکرد از دوره ابتدایی، خواندن هدایت‌شده، مباحثه جمعی و حمایت‌های هدفمند برای دانش‌آموزان ضعیف‌تر را در بر می‌گیرد. همچنین برنامه درسی زبان انگلیسی در سنگاپور تاکید ویژه‌ای بر مهارت‌های سطوح بالاتر تفکر دارد؛ مهارت‌هایی نظیر استنتاج، ارزیابی استدلال‌ها، شناسایی شواهد و تفسیر انتقادی اطلاعات در قالب انواع متون.
پس از سنگاپور، چین با نمره ۵۲۷ در جایگاه دوم ایستاده است. کشورهای تایوان، ژاپن، ماکائو و کره جنوبی نیز به ترتیب جایگاه‌های بعدی را به خود اختصاص داده‌اند. بدین ترتیب هر شش رتبه برتر جدول منحصرا در اختیار نظام‌های آموزشی شرق آسیا قرار می‌گیرد.
جایگاه اروپا و آمریکای شمالی
در قاره اروپا، ایرلند با کسب نمره ۵۰۰ بالاترین جایگاه را در اختیار دارد و پیشتاز کشورهای اروپایی است. پس از آن، استونی با نمره ۴۹۹ در فاصله بسیار نزدیکی قرار دارد و بریتانیا با ۴۹۴ امتیاز رتبه سوم اروپا را در اختیار دارد. این در حالی است که شماری از اقتصادهای بزرگ اروپایی نمراتی بسیار نزدیک به میانگین OECD (۴۶۱ نمره) یا پایین‌تر از آن کسب کرده‌اند. آلمان با نمره ۴۶۵ اندکی بالاتر از میانگین است، در حالی که فرانسه با ۴۵۶ و اسپانیا با ۴۵۱ امتیاز، پایین‌تر از سطح میانگین قرار دارند.
در منطقه آمریکای شمالی، ایالات متحده و کانادا هر دو با نمره مشابه ۴۹۰ در جایگاهی هم‌تراز ایستاده‌اند. این امتیاز، هر دو کشور را پشت سر بریتانیا، استرالیا، ایرلند و استونی قرار می‌دهد، اما همچنان ۲۹ امتیاز بالاتر از میانگین کشورهای OECD محسوب می‌شود.
پژوهش‌های اخیر نشان می‌دهند که تمایل به مطالعه برای لذت و سرگرمی در ایالات متحده رو به کاهش است. در سال ۲۰۲۵ تنها ۱۶.۱ درصد از شهروندان ۱۵ ساله و بالاتر آمریکایی در یک روز عادی برای اوقات فراغت مطالعه کرده‌اند. این رقم نسبت به ۲۷ درصد در سال ۲۰۰۵ کاهشی چشمگیر نشان می‌دهد.
زنگ خطر ناشی از افت نمرات خواندن در عصر هوش مصنوعی
عملکرد دانش‌آموزان در مهارت خواندن طی یک دهه اخیر در کشورهای عضو OECD افت چشمگیری داشته است. میانگین نمرات خواندن از ۴۸۹ امتیاز در سال ۲۰۱۵ به ۴۶۱ امتیاز در سال ۲۰۲۵ کاهش یافته که حاکی از افت ۲۸ امتیازی است. این کاهش حتی از افت نمرات در دروس ریاضی و علوم در همین بازه زمانی شدیدتر گزارش شده است.
سازمان OECD تاکید کرده است که تسلط بر مهارت‌های قدرتمند خواندن برای جست‌وجو، ارزیابی، تفسیر و بازاندیشی پیرامون اطلاعات در یک محیط دیجیتال اهمیت حیاتی دارد. همچنین این گزارش تصریح می‌کند که روند تضعیف مهارت‌های خواندن در بسیاری از کشورها پیش از آغاز همه‌گیری کرونا شکل گرفته بود. پدیده‌هایی نظیر گسترش دیجیتالی‌شدن، افزایش زمان خیره شدن به صفحه نمایشگرها و کاهش مطالعه اختیاری هم‌زمان با افت این دستاوردها روی داده است. با توجه به اینکه توسعه هوش مصنوعی فرایند تولید و دسترسی به اطلاعات را آسان‌تر کرده است، توانایی سنجش و ارزیابی انتقادی متون اهمیتی دوچندان یافته است.
