به گزارش تجارت نیوز، سکوهای نفتی فراساحلی همواره بهعنوان نماد آلودگی و تهدیدی برای محیط زیست دریایی شناخته میشدند. رویه رایج جهانی پس از پایان عمر این سازهها، برچیدن کامل و حذف آنها از دریا است؛ فرآیندی پرهزینه، پرریسک و همراه با آسیبهای زیستمحیطی. اما قطر با اجرای طرحی نوآورانه به نام «دکل به صخره» (Rig to Reef)، مسیر متفاوتی را انتخاب کرده است؛ مسیری که نشان میدهد زیرساختهای صنعتی میتوانند به بخشی از راهحل حفاظت از طبیعت تبدیل شوند، نه صرفا بخشی از مشکل.
سکوهای نفتی؛ زیستگاههایی غیرمنتظره
بر اساس پژوهشهای انجامشده در یک دهه اخیر، اطراف پایههای فولادی سکوهای نفتی در خلیج فارس به یکی از غنیترین زیستگاههای حیات دریایی منطقه تبدیل شدهاند.
دکتر رادحوان بنحمادو، مدیر تحقیقات و توسعه سیاست در مرکز «ارثنا» برای آیندهای پایدار (وابسته به بنیاد قطر)، میگوید: «ممکن است عجیب به نظر برسد، اما بیشترین تنوع زیستی دریایی در خلیج فارس را نه در صخرههای طبیعی، بلکه اطراف سکوهای نفتی مشاهده میکنیم.»
به گفته او، این سازهها اکنون میزبان دهها گونه مختلف ماهی، اسفنجها، مرجانهای نرم و سایر بیمهرگان دریایی هستند؛ تنوعی که در بسیاری از زیستگاههای طبیعی منطقه دیده نمیشود.
چرا برچیدن کامل همیشه بهترین گزینه نیست؟
در حال حاضر بیش از ۸۰۰ سکوی نفتی فراساحلی در خلیج فارس وجود دارد. برچیدن کامل این سازهها معمولا شامل برشهای سنگین فلزی، استفاده از ماشینآلات عظیم و در برخی موارد مواد منفجرهاست.
اقداماتی که میتوانند بستر دریا را بهشدت تخریب کنند، کدری آب و جابهجایی رسوبات را افزایش دهند، آلایندههای محبوسشده را آزاد کنند و حتی میزان انتشار گازهای گلخانهای را بالا ببرند.
دکتر بنحمادو تاکید میکند: «در بسیاری از موارد، با حذف کامل سازه، هم زیستگاه دریایی را از بین میبریم و هم ردپای کربنی پروژه را افزایش میدهیم.»
دکل به صخره؛ رویکردی علمی و موردبهمورد
طرح «Rig to Reef» در قطر، برخلاف رویکرد یکسانسازیشده، هر سکو را بهصورت جداگانه بررسی میکند. در این ارزیابیها موارد زیر سنجیده میشود:
- ارزش اکولوژیک سازه برای شیلات
- پتانسیل توسعه اکوتوریسم
- نقش در ذخیرهسازی طبیعی کربن
- ریسکهای زیستمحیطی و فنی
نتایج این بررسیها نشان داده است که در اغلب موارد، حفظ کامل یا جزئی سازه در صورت رعایت استانداردهای زیستمحیطی مزایایی بهمراتب بیشتر از حذف کامل آن دارد.
الگوهای جهانی تبدیل دکل به صخره
در سطح بینالمللی، روشهای مختلفی برای اجرای طرحهای دکل به صخره وجود دارد، از جمله بریدن بخش فوقانی سکو و باقی گذاشتن پایهها، واژگون کردن سازه و قرار دادن آن بهصورت افقی روی بستر دریا و انتقال سکو به مکان جدید و استفاده از آن بهعنوان صخره مصنوعی.
کشورهایی مانند آمریکا، استرالیا و مالزی سالهاست از این روشها استفاده میکنند و نتایج مثبتی در افزایش ذخایر ماهی و تنوع زیستی گزارش دادهاند.
پشتوانه علمی و بینالمللی پروژه قطر
تحقیقات این پروژه از سال ۲۰۱۵ آغاز شده و با همکاری نهادهای علمی معتبر از جمله دانشگاه قطر، دانشگاه ایالتی کالیفرنیا (لانگ بیچ) و دانشگاه کپنهاگ ادامه یافته است.
این پروژه با حمایت مالی ملی و مشارکت شرکتهای صنعتی بزرگ، از جمله TotalEnergies، توسعه یافته است. یوسف الجابر، معاون نوآوری و مدیریت تغییر TotalEnergies E&P قطر، میگوید: «این پروژه نمونهای روشن از نقش تحقیقات کاربردی در حل چالشهای پیچیده زیستمحیطی است.»
اقتصاد آبی؛ فراتر از حفاظت محیط زیست
تبدیل سکوهای نفتی به زیستگاههای دریایی فقط یک اقدام زیستمحیطی نیست. این رویکرد میتواند به افزایش ذخایر شیلاتی کمک کند. زمینهساز توسعه اکوتوریسم دریایی شود و نقش مؤثری در تقویت اقتصاد آبی پایدار ایفا کند. بهعبارت دیگر، این مدل میتواند همزمان به حفاظت از طبیعت و ایجاد فرصتهای اقتصادی جدید منجر شود.
طرح «دکل به صخره» قطر نشان میدهد که پایان عمر زیرساختهای نفتی الزاما به معنای حذف و تخریب نیست. با تصمیمگیری علمی و مسئولانه، سازههایی که روزی نماد استخراج منابع بودند، میتوانند به ستونهای تنوع زیستی و اقتصاد پایدار دریایی تبدیل شوند. در جهانی که همچنان به سازههای فراساحلی چه برای نفت، چه انرژی بادی و چه آبزیپروری وابسته است، چالش اصلی نه وجود این سازهها، بلکه نحوه مدیریت هوشمندانه آنهاست.
همانطور که دکتر بنحمادو میگوید: «اگر امروز انتخابهای درستی داشته باشیم، سکوهای نفتی امروز میتوانند صخرههای زنده فردا باشند.»
