به گزارش تجارت نیوز، در حالی که جهان با افزایش دما، خشکسالی و تغییر الگوهای بارش روبه‌رو است، دانشمندان هشدار می‌دهند که این تحولات تنها زندگی انسان‌ها را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد، بلکه حیات میلیون‌ها گونه گیاهی را نیز تهدید می‌کند. گیاهانی که ستون اصلی اکوسیستم‌های زمین محسوب می‌شوند، اکنون در معرض بحرانی قرار گرفته‌اند که می‌تواند به نابودی گسترده تنوع زیستی منجر شود. نتایج یک مطالعه جدید که در مجله علمی Science منتشر شده، نشان می‌دهد بسیاری از گونه‌های گیاهی ممکن است در دهه‌های آینده بخش بزرگی از زیستگاه طبیعی خود را از دست بدهند.
تغییرات اقلیمی چگونه گیاهان جهان را تهدید می‌کند؟
محققان در این پژوهش آینده زیستگاه بیش از ۶۷ هزار گونه گیاه آوندی را بررسی کرده‌اند؛ گیاهانی که تقریباً تمام پوشش گیاهی جهان، از درختان و بوته‌ها گرفته تا سرخس‌ها و گیاهان گلدار را شامل می‌شوند. این تعداد معادل حدود ۱۸ درصد از کل گونه‌های شناخته‌شده گیاهی در جهان است.
بر اساس یافته‌های این تحقیق، بین ۷ تا ۱۶ درصد از گونه‌های گیاهی ممکن است تا پایان قرن بیش از ۹۰ درصد از محدوده پراکندگی خود را از دست بدهند؛ اتفاقی که خطر انقراض آن‌ها را به شدت افزایش می‌دهد. دانشمندان هشدار می‌دهند که اگر روند فعلی انتشار گازهای گلخانه‌ای ادامه پیدا کند، بسیاری از مناظر طبیعی که امروز برای بشر آشنا هستند، در آینده‌ای نه‌چندان دور دستخوش تغییرات اساسی خواهند شد.
از جمله گونه‌هایی که در معرض خطر قرار دارند می‌توان به «درخت آهن جزیره‌ای» در کالیفرنیا اشاره کرد؛ درختی کمیاب که تنها در مناطق محدودی رشد می‌کند. همچنین گونه‌ای از خزه‌های سنبله‌ای با قدمتی بیش از ۴۰۰ میلیون سال و نزدیک به یک‌سوم گونه‌های اکالیپتوس استرالیا نیز در معرض تهدید قرار گرفته‌اند. اکالیپتوس یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای طبیعی استرالیاست و کاهش آن می‌تواند اثرات گسترده‌ای بر اکوسیستم این کشور داشته باشد.
زیستگاه گیاهان فقط یک نقطه روی نقشه نیست
دانشمندان تأکید می‌کنند که زیستگاه گیاهان صرفاً به معنای حضور آن‌ها در یک منطقه جغرافیایی نیست، بلکه مجموعه‌ای پیچیده از شرایط محیطی شامل دما، میزان بارندگی، نوع خاک، رطوبت، سایه و حتی نحوه استفاده انسان از زمین را در بر می‌گیرد.
به گفته پژوهشگران، بسیاری از گیاهان برای زنده ماندن تلاش می‌کنند همراه با تغییرات اقلیمی به مناطق خنک‌تر مهاجرت کنند؛ برای مثال به سمت عرض‌های جغرافیایی شمالی‌تر یا ارتفاعات بالاتر حرکت کنند. اما افزایش دما تنها مشکل نیست. تغییر الگوهای بارش، خشکسالی، آتش‌سوزی‌های گسترده و کاهش رطوبت خاک باعث می‌شود حتی در مناطق جدید نیز شرایط لازم برای رشد این گیاهان فراهم نباشد.
پژوهشگران برای بررسی دقیق‌تر، میلیون‌ها داده مربوط به محل زندگی گیاهان را با سناریوهای مختلف انتشار گازهای گلخانه‌ای در فاصله سال‌های ۲۰۸۱ تا ۲۱۰۰ مقایسه کردند. نتیجه این بود که حتی اگر گیاهان بتوانند آزادانه به مناطق جدید منتقل شوند، باز هم خطر انقراض آن‌ها تفاوت چندانی نخواهد داشت؛ زیرا مشکل اصلی تنها محدودیت در جابه‌جایی نیست، بلکه کاهش کلی زیستگاه‌های مناسب در سراسر جهان است.
مناطق مختلف جهان با چه تهدیدهایی روبه‌رو هستند؟
بر اساس این مطالعه، شدت تأثیر تغییرات اقلیمی در مناطق مختلف جهان متفاوت خواهد بود. در نواحی قطبی، گیاهان سازگار با سرما با کاهش شدید مناطق یخبندان روبه‌رو می‌شوند و زیستگاه خود را از دست می‌دهند. در مناطق خشک مانند بخش‌هایی از غرب آمریکا و کشورهای حوزه مدیترانه، خشکسالی‌های شدیدتر، کمبود رطوبت خاک و افزایش آتش‌سوزی‌ها تهدیدی جدی برای پوشش گیاهی محسوب می‌شود.
در استرالیا نیز شرایط پیچیده‌تر است؛ زیرا خطوط ساحلی جنوبی و شرقی این کشور مانع حرکت گیاهان به سمت مناطق خنک‌تر می‌شود. این محدودیت جغرافیایی می‌تواند فشار بیشتری بر گونه‌های گیاهی وارد کند.
افزایش تنوع گیاهی در برخی مناطق؛ اما نه به معنای بهبود شرایط
با وجود تمام این تهدیدها، دانشمندان می‌گویند در حدود ۲۸ درصد از سطح زمین ممکن است تنوع گیاهی محلی افزایش پیدا کند. دلیل این مسئله مهاجرت برخی گونه‌ها به مناطقی است که در آینده به دلیل افزایش بارندگی شرایط مناسب‌تری خواهند داشت؛ به‌ویژه در بخش‌هایی از مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری.
اما محققان هشدار می‌دهند که این افزایش محلی به معنای بهبود کلی وضعیت گیاهان نیست. در واقع جهان با نوعی «بازآرایی اکولوژیک» روبه‌رو خواهد شد؛ فرآیندی که طی آن برخی گونه‌ها از زیستگاه‌های تاریخی خود حذف می‌شوند و گونه‌های جدیدی وارد آن مناطق خواهند شد. این مسئله می‌تواند «جوامع گیاهی جدید» ایجاد کند؛ ترکیب‌هایی از گیاهان که در طول تاریخ هرگز در کنار یکدیگر زندگی نکرده‌اند.
دانشمندان هنوز نمی‌دانند این همزیستی‌های جدید چه پیامدهایی برای طبیعت خواهد داشت. احتمال رقابت شدید میان گونه‌ها، تغییر زنجیره‌های غذایی و حتی نابودی برخی اکوسیستم‌ها وجود دارد.
کاهش پوشش گیاهی می‌تواند گرمایش زمین را تشدید کند
گیاهان نقشی حیاتی در حفظ تعادل زمین دارند. آن‌ها دی‌اکسیدکربن را جذب می‌کنند، خاک را تثبیت می‌کنند، منبع غذایی بسیاری از جانوران هستند و مواد اولیه‌ای مانند چوب، دارو و غذا را برای انسان فراهم می‌کنند. به همین دلیل کاهش تنوع گیاهی می‌تواند پیامدهایی فراتر از نابودی طبیعت داشته باشد.
دانشمندان هشدار می‌دهند اگر پوشش گیاهی جهان کاهش یابد، توانایی زمین برای جذب دی‌اکسیدکربن نیز کمتر خواهد شد. این مسئله می‌تواند روند گرمایش جهانی را سرعت ببخشد و یک چرخه خطرناک ایجاد کند؛ چرخه‌ای که در آن تغییرات اقلیمی باعث نابودی گیاهان می‌شود و نابودی گیاهان نیز تغییرات اقلیمی را تشدید می‌کند.
نتایج این پژوهش بار دیگر نشان می‌دهد بحران تغییرات اقلیمی تنها یک تهدید زیست‌محیطی ساده نیست، بلکه خطری جدی برای آینده اکوسیستم‌های زمین و حتی زندگی بشر به شمار می‌رود. اگر روند فعلی انتشار گازهای گلخانه‌ای ادامه پیدا کند، جهان تا پایان قرن شاهد تغییرات گسترده‌ای در پوشش گیاهی و ساختار طبیعی خود خواهد بود؛ تغییراتی که می‌تواند امنیت غذایی، منابع آب، تنوع زیستی و حتی اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.
حفاظت از گونه‌های گیاهی امروز دیگر فقط به معنای حفظ طبیعت نیست، بلکه بخشی اساسی از تلاش برای حفظ آینده انسان‌ها و پایداری سیاره زمین محسوب می‌شود.
