به گزارش تجارت نیوز، وقتی بانکی با ترازنامه بیش از ۸۰۰ همت تنها ۰.۴۲ همت سود خالص میسازد، پرسش اصلی دیگر میزان سود نیست، بلکه کیفیت آن سود است. صورتهای مالی ۹ماهه بانک رفاه نشان میدهد هسته اصلی فعالیت بانک – یعنی بانکداری عملیاتی – همچنان زیانده است و ۱۹.۷ همت زیان ثبت کرده است. به بیان ساده، درآمد حاصل از تسهیلات و خدمات بانکی نتوانسته هزینه تجهیز منابع را پوشش دهد.
هرچند درآمد عملیاتی با رشد قابلتوجهی به ۵۰.۵۷ همت رسیده، اما هزینه سود سپردهها با ۵۱.۵۵ همت از آن پیشی گرفته؛ یعنی بانک برای جذب منابع، بیشتر از آنچه از محل وامدهی به دست آورده، پرداخت کرده است. همزمان، جهش ۲۲۳ درصدی ذخایر مطالبات مشکوکالوصول نشان میدهد بخشی از وامها با ریسک بازگشت مواجهاند. فشار نقدینگی نیز خود را در جریان نقد عملیاتی منفی ۴۹.۴۴ همتی نشان داده؛ کسریای که نه از محل درآمد، بلکه با استقراض ۶۶.۴۷ همتی جبران شده است. در چنین شرایطی، سود نهایی بیش از آنکه حاصل بهبود عملیات بانکی باشد، نتیجه اتکای بانک به درآمدهای غیر بانکی و افزایش بدهی است.
درآمد ۵۰ همتی، هزینه ۵۱ همتی؛ بانکداری رفاه همچنان در مدار منفی
صورتهای مالی ۹ماهه نشان میدهد هسته بانکداری رفاه هنوز به نقطه تعادل نرسیده است. درآمد عملیاتی بانک با رشد ۱۱۱ درصدی به ۵۰.۵۷ همت رسیده؛ رقمی که در نگاه نخست قابلتوجه به نظر میرسد. درآمد تسهیلات اعطایی به تنهایی ۴۸.۱۳ همت بوده و نسبت به سال قبل ۱۰۸ درصد رشد کرده است. حتی درآمد کارمزد نیز با افزایش ۶۱ درصدی به ۶.۸۷ همت رسیده است. این اعداد نشان میدهد در سمت «درآمدزایی»، بانک تحرک داشته و توانسته حجم فعالیت اعتباری خود را افزایش دهد. اما مسئله در سمت دیگر تراز عملیاتی نهفته است.
هزینه سود سپردهها به ۵۱.۵۵ همت رسیده؛ یعنی بانک برای تجهیز منابع، بیش از آنچه از محل عملیات بانکی به دست آورده، پرداخت کرده است. در عمل، حاشیه سود تسهیلات منفی شده و مدل کسبوکار بانک در سطح عملیاتی، ارزش افزوده ایجاد نکرده است. نتیجه این شکاف، ثبت زیان ناخالص ۰.۹۸ همتی و در نهایت زیان عملیاتی ۱۹.۷ همتی است؛ زیانی که نسبت به سال قبل نیز ۴ درصد عمیقتر شده و نشان میدهد مشکل، مقطعی نیست.
افزایش 86 درصدی هزینه اداری و عمومی بانک رفاه
در کنار این فشار، هزینه اداری و عمومی با رشد ۸۶ درصدی به ۲۲.۱۷ همت رسیده؛ افزایشی که حاکی از سنگینتر شدن ساختار هزینهای بانک است. همزمان، هزینه مطالبات مشکوکالوصول با جهش ۲۲۳ درصدی به ۳.۶۴ همت رسیده که معنایی روشن دارد: بخشی از درآمد تسهیلاتی، پیش از آنکه به سود تبدیل شود، صرف پوشش ریسک نکول شده است. به بیان دیگر، رشد درآمدها نهتنها حاشیه سود را احیا نکرده، بلکه زیر بار هزینههای تامین منابع، ساختار اداری پرهزینه و افزایش ریسک اعتباری، عملیات بانکداری رفاه را همچنان در محدوده منفی نگه داشته است.
رشد ۳۸ درصدی تسهیلات، جهش ۲۲۳ درصدی ذخایر؛ هشدار در سبد ۳۴۴ همتی وامها
ترازنامه ۹ماهه نشان میدهد مانده تسهیلات اعطایی به اشخاص غیردولتی با رشد ۳۸ درصدی به ۳۴۴.۵۲ همت رسیده است؛ رقمی که ستون اصلی داراییهای بانک رفاه را تشکیل میدهد و عملاً موتور درآمدزایی آن محسوب میشود. در کنار آن، تسهیلات اعطایی به اشخاص دولتی نیز با افزایش ۱۴ درصدی به ۱.۵۷ همت رسیده و مطالبات از دولت به ۲۳.۳۷ همت افزایش یافته است.
در ظاهر، این اعداد از گسترش فعالیت اعتباری و انبساط پرتفوی وامدهی حکایت دارد؛ یعنی بانک منابع بیشتری را به تسهیلات تبدیل کرده و ترازنامه را بزرگتر کرده است. اما تصویر زمانی نگرانکننده میشود که همزمان با این رشد، هزینه مطالبات مشکوکالوصول با جهش ۲۲۳ درصدی از ۱.۱۳ همت به ۳.۶۴ همت رسیده است. سرعت رشد ذخایر بیش از پنج برابر نرخ رشد تسهیلات است؛ موضوعی که نشان میدهد کیفیت بخشی از وامهای جدید یا قدیمی با چالش بازپرداخت مواجه شده است.
به بیان ساده، هرچه بانک بیشتر وام داده، ناچار شده سهم بیشتری از درآمد ۴۸.۱۳ همتی تسهیلات را برای پوشش ریسک نکول کنار بگذارد. افزایش ذخایر به معنای کاهش مستقیم سودآوری است، اما پیام مهمتر آن، تضعیف کیفیت داراییهاست. اگر رشد ۳۸ درصدی تسهیلات با بهبود توان بازپرداخت مشتریان همراه نباشد، ترازنامه بزرگتر اما شکنندهتر میشود. ترکیب انبساط اعتباری با جهش ۲۲۳ درصدی ذخایر، هشداری جدی درباره پایداری درآمدهای اعتباری و ریسک نهفته در سبد ۳۴۴ همتی وامهای رفاه است.
خروج ۴۹ همتی نقد از عملیات؛ استقراض ۶۶ همتی برای جبران کسری
صورت جریانهای نقدی ۹ماهه شاید شفافترین تصویر از وضعیت واقعی عملیات بانک رفاه را ارائه میدهد. جریان نقد حاصل از فعالیتهای عملیاتی به منفی ۴۹.۴۴ همت رسیده؛ در حالی که این عدد در دوره مشابه سال قبل تنها منفی ۱.۵ همت بود. این جهش ۳۱۹۰ درصدی به معنای آن است که عملیات اصلی بانک نهتنها نقد ایجاد نکرده، بلکه به شدت منابع مصرف کرده است.
به بیان دیگر، بانکداری روزمره رفاه پولسوز شده است. در مقابل، جریان نقد ناشی از فعالیتهای تأمین مالی به مثبت ۴۱.۸۲ همت رسیده؛ تغییری معنادار نسبت به منفی ۱.۶ همت سال گذشته. بخش عمده این تغییر از محل دریافت ۶۶.۴۷ همت تسهیلات از بانک مرکزی و سایر بانکها حاصل شده است. یعنی کسری عملیاتی نه با بهبود عملکرد، بلکه با استقراض جبران شده است.
اگرچه مانده نقد پایان دوره به ۸.۳۹ همت رسیده و نسبت به ۶.۲۳ همت سال قبل ۳۵ درصد رشد کرده، اما این افزایش از دل سودآوری یا جریان نقد پایدار حاصل نشده است. در واقع، بانک برای حفظ سطح نقدینگی، بدهی بیشتری ایجاد کرده است. استمرار این الگو میتواند وابستگی بانک به منابع بیرونی را افزایش داده و در صورت محدود شدن دسترسی به این منابع، ریسک نقدینگی را تشدید کند.
رشد ۵۴ درصدی سپردهها در برابر افزایش ۱ درصدی سرمایه؛ اهرم رفاه سنگینتر شد
بررسی صورت وضعیت مالی نشان میدهد موتور رشد ترازنامه بانک رفاه در ۹ماهه ۱۴۰۴ بیش از آنکه از محل تقویت سرمایه تغذیه شود، بر پایه جذب سپرده و افزایش بدهیها بنا شده است. سپردههای مشتریان با رشد ۵۴ درصدی به ۶۳۸.۲۴ همت رسیده؛ جهشی قابلتوجه نسبت به ۴۱۵.۲۹ همت سال گذشته که سهم اصلی در افزایش منابع بانک داشته است.
این در حالی است که جمع بدهیها نیز با رشد ۳۹ درصدی به ۷۳۴.۳۸ همت رسیده و اکنون بخش غالب ترازنامه را تشکیل میدهد. در مقابل، حقوق مالکانه تنها یک درصد افزایش یافته و از ۷۵ همت به ۷۵.۳۸ همت رسیده است؛ رشدی ناچیز در برابر انبساط ۳۵ درصدی داراییها که به ۸۰۹.۷۶ همت رسیدهاند.
به بیان دیگر، ترازنامه بزرگتر شده، اما پشتوانه سرمایهای آن تقریباً ثابت مانده است. این ترکیب به معنای افزایش ضریب اهرمی بانک است؛ یعنی هر واحد رشد دارایی، بیش از گذشته بر بدهی تکیه دارد نه بر سرمایه پایه. در شرایطی که عملیات بانکی ۱۹.۷ همت زیان میدهد و جریان نقد عملیاتی منفی ۴۹.۴۴ همت ثبت شده، سنگینتر شدن اهرم میتواند بانک را نسبت به شوکهای نقدینگی، افزایش هزینه تجهیز منابع یا افت کیفیت داراییها آسیبپذیرتر کند.
۲۷ همت سود غیر بانکی ناجی رفاه؛ وقتی بانکداری ۱۹ همت زیان میدهد
در ۹ماهه ۱۴۰۴، سود سرمایهگذاریهای غیر بانکی بانک رفاه به ۲۷.۰۶ همت رسیده؛ رقمی که نسبت به ۱۹.۰۵ همت سال قبل ۴۲ درصد رشد نشان میدهد و عملاً ستون اصلی سودآوری بانک شده است. این در حالی است که سود (زیان) عملیاتی بانک منفی ۱۹.۷ همت ثبت شده و حتی نسبت به سال گذشته ۴ درصد عمیقتر شده است. به بیان روشنتر، فعالیت اصلی بانکداری – یعنی تجهیز منابع و اعطای تسهیلات – نهتنها سودآور نبوده، بلکه زیانساز بوده است.
اگر این ۲۷.۰۶ همت سود غیر بانکی وجود نداشت، صورت سود و زیان بانک نه با سود خالص ۰.۴۲ همتی، بلکه با زیانی سنگین بسته میشد. در کنار این، درآمد سرمایهگذاری در اوراق بدهی با رشد ۳۴۷ درصدی به ۱.۶۵ همت رسیده، در حالی که سود سرمایهگذاری در سهام به صفر رسیده است؛ نشانهای از تمرکز بر درآمدهای کمریسکتر اما خارج از عملیات اصلی بانکداری. این ترکیب معنای روشنی دارد: سود ثبتشده حاصل بهبود عملکرد بانکداری نیست، بلکه نتیجه اتکای فزاینده به بازدهی داراییهای سرمایهای و فعالیتهای خارج از شعبه است.
بانکی با ترازنامه ۸۰۹ همتی، زیان عملیاتی ۱۹.۷ همتی، جریان نقد عملیاتی منفی ۴۹.۴۴ همتی و استقراض ۶۶.۴۷ همتی برای جبران کسری، تنها با ۲۷ همت سود غیر بانکی در محدوده سود باقی مانده است. این الگو ممکن است در کوتاهمدت صورتهای مالی را مثبت نشان دهد، اما در بلندمدت پرسشی بنیادین را مطرح میکند: اگر موتور بانکداری خاموش بماند، آیا سودهای سرمایهگذاری میتوانند بهتنهایی بار ترازنامهای به این بزرگی را تحمل کنند؟
گزارش های بیشتر را در صفحه بانک و بیمه بخوانید.
