به گزارش تجارت نیوز، چند روز پیش خبری مبنی بر اینکه فردی بعد از شکایت همسرش برای دریافت مهریه مدرک جعلی او را به محاکم قضایی ارائه داده بود مطرح شد. این فرد با اعلام اینکه همسرش با مدرک دیپلم 10 سال است در شغل پرستاری فعالیت می‌کند پرده از واقعیت تلخی برداشت؛ مساله حضور پرستارنماها در بیمارستان‌ها. این فرد گفته بود همسرش از 10 سال پیش تاکنون بدون داشتن تخصص و با مدرک جعلی در سه بیمارستان مشغول به فعالیت است. یک بیمارستان دولتی و دو بیمارستان خصوصی.
این خبر باعث شد تا بار دیگر مساله به کارگیری افراد غیر متخصص به عنوان پرستار در بیمارستان ها به صدر اخبار باز گردد. مساله‌ای که البته مربوط به دیروز و امروز نیست بلکه سال‌هاست که نظام سلامت ایران با کمبود شدید نیروی پرستاری دست‌وپنجه نرم می‌کند؛ بحرانی که حالا ابعاد تازه‌ای پیدا کرده و به گفته مسئولان صنفی، پای افراد فاقدصلاحیت را به محیط‌های درمانی، به‌ویژه بیمارستان‌های خصوصی، باز کرده است.
حضور «پرستارنماها» یا افرادی که بدون داشتن مدرک، مهارت و صلاحیت حرفه‌ای در نقش پرستار فعالیت می‌کنند، حالا دیگر یک شایعه یا تخلف محدود نیست؛ بلکه به موضوعی نگران‌کننده در برخی مراکز درمانی تبدیل شده است.
حضور گسترده افراد غیر پرستار در بیمارستان‌های خصوصی
احمد نجاتیان، رئیس سازمان نظام پرستاری کشور، اخیرا با صراحت اعلام کرده که گزارش‌هایی از حضور گسترده افراد غیرپرستار در بیمارستان‌های خصوصی دریافت شده و حتی در یک مورد، تمامی کارکنان اتاق عمل یک بیمارستان خصوصی، افراد فاقد مدرک پرستاری بوده‌اند؛ موضوعی که اگر صحت کامل آن اثبات شود، می‌تواند یکی از بزرگ‌ترین بحران‌های ایمنی بیمار در سال‌های اخیر باشد.
این اتفاق در شرایطی رخ می‌دهد که نظام سلامت کشور از یک‌سو با مهاجرت پرستاران، ترک شغل گسترده و فرسودگی نیروهای موجود مواجه است و از سوی دیگر، ده‌ها هزار پرستار فارغ‌التحصیل بیکار در خانه نشسته‌اند؛ تناقضی عجیب که نشان می‌دهد بحران، تنها کمبود نیرو نیست بلکه به مدیریت منابع انسانی و سیاست‌گذاری‌های حوزه سلامت نیز بازمی‌گردد.
پرستارنماها چه کسانی هستند؟ / گسترش این پدیده، نتیجه مستقیم کمبود شدید پرستار، پایین بودن دستمزدها، مهاجرت نیروهای متخصص و تلاش برخی مراکز درمانی برای کاهش هزینه‌هاست
پرستارنما به افرادی گفته می‌شود که بدون داشتن مدرک دانشگاهی پرستاری، مجوز حرفه‌ای یا مهارت‌های بالینی لازم، در بیمارستان‌ها یا مراکز درمانی وظایفی را انجام می‌دهند که باید توسط پرستاران آموزش‌دیده انجام شود. این افراد ممکن است تحت عناوینی مانند کمک‌پرستار، مراقب بیمار یا نیروی خدماتی وارد مراکز درمانی شوند اما در عمل، اقداماتی فراتر از توان و صلاحیت خود انجام دهند.
کارشناسان حوزه سلامت معتقدند گسترش این پدیده، نتیجه مستقیم کمبود شدید پرستار، پایین بودن دستمزدها، مهاجرت نیروهای متخصص و تلاش برخی مراکز درمانی برای کاهش هزینه‌هاست.
خطری که مستقیم جان بیماران را تهدید می‌کند / پرستار در واقع چشم دوم پزشک در بخش درمان است و کوچک‌ترین اشتباه او می‌تواند به مرگ بیمار منجر شود
هوشنگ امیری، متخصص طب اورژانس در این باره به تجارت‌نیوز می‌گوید: پرستاری فقط انجام چند کار ساده درمانی نیست. پرستار در واقع چشم دوم پزشک در بخش درمان است و کوچک‌ترین اشتباه او می‌تواند به مرگ بیمار منجر شود.
او ادامه می‌دهد: در بخش اورژانس، ثانیه‌ها اهمیت دارد. یک پرستار حرفه‌ای از روی تغییرات جزئی علائم حیاتی می‌تواند متوجه وخامت حال بیمار شود اما فردی که آموزش ندیده، ممکن است اصلا متوجه خطر نشود. ما مواردی داشته‌ایم که تاخیر در تشخیص افت فشار خون، ایست تنفسی یا خونریزی داخلی به دلیل بی‌تجربگی نیروهای غیراستاندارد، بیمار را در وضعیت بحرانی قرار داده است.
این متخصص طب اورژانس تاکید می‌کند: اتاق عمل، ICU و اورژانس از حساس‌ترین بخش‌های درمانی هستند و حضور افراد فاقدصلاحیت در این بخش‌ها به هیچ‌وجه قابل توجیه نیست. وقتی بیمار وارد بیمارستان می‌شود، تصور می‌کند همه افراد حاضر در کادر درمان، آموزش‌های لازم را دیده‌اند اما واقعیت این است که در برخی مراکز، این اعتماد عمومی در حال آسیب دیدن است.
دکتر امیری هشدار می‌دهد: استفاده از نیروهای غیرمتخصص نه‌تنها ایمنی بیماران را تهدید می‌کند بلکه فشار روانی سنگینی نیز بر پزشکان و پرستاران واقعی وارد می‌کند، زیرا آنها مجبورند مدام اشتباهات احتمالی افراد آموزش‌ندیده را کنترل کنند.
بحران پرستارنماها تنها مختص بیمارستان‌های خصوصی نیست / استفاده وزارت بهداشت از نیروهای کادری و اداری در بیمارستان‌های دولتی به عنوان پرستار بدون اینکه تخصصی داشته باشند هم اتفاق افتاده است
این متخصص طب اورژانس در بخش دیگری از سخنان خود اظهار می‌دارد: مساله اینجاست که استفاده از افراد غیر متخصص به عنوان پرستار بحرانی نیست که تنها به بیمارستان‌های خصوصی ختم شود. بیمارستان‌های دولتی هم با این معضل دست به گریبان هستند.
او می‌افزاید: در بسیاری مواقع که پرستاران اصلی برای مطالبات و مشکلات خود دست به اعتراض می‌زنند متاسفانه وزارت بهداشت و درمان برای پر کردن خلا نیروی پرستار در بیمارستان‌های دولتی از نیروهایی اداری و کادری خود استفاده می‌کند که هیچ تخصص در حرفه پرستاری ندارند.
هوشنگ امیری ادامه می‌دهد: یکی از مهم‌ترین تبعات حضور پرستارنماها، کاهش اعتماد مردم به نظام درمانی است. این مساله در بیمارستان‌های دولتی بسیار خطرناک‌تر است چرا که میزان مراجعه‌کنندگان به این بیمارستان‌ها بیشتر است.
او می‌افزاید: از سوی دیگر مساله بیمارستان‌های خصوصی هم مهم است، وقتی بیمار و خانواده هزینه‌های سنگین درمان در بیمارستان‌های خصوصی را پرداخت می‌کنند، انتظار دارند خدمات تخصصی و استاندارد دریافت کنند اما افشای چنین تخلفاتی می‌تواند این اعتماد را به شدت متزلزل کند.
این متخصص طب اورژانس هشدار می‌دهد: اگر نظارت بر بیمارستان‌ها افزایش پیدا نکند، این بحران می‌تواند به بی‌اعتمادی گسترده اجتماعی نسبت به مراکز درمانی منجر شود.
امیری در پایان تاکید می‌کند: وقتی مردم می‌شنوند که در برخی بیمارستان‌ها افراد غیرمتخصص جای پرستار کار می‌کنند، طبیعی است که احساس ناامنی کنند. این موضوع فقط یک تخلف صنفی نیست بلکه مستقیما با جان مردم ارتباط دارد. متاسفانه برخی بیمارستان‌ها برای کاهش هزینه‌ها ترجیح می‌دهند به جای استخدام پرستار دارای مجوز، از نیروهای ارزان‌تر استفاده کنند. این در حالی است که همان بیمارستان‌ها هزینه‌های سنگینی از بیماران دریافت می‌کنند.
مهاجرت پرستاران و خالی شدن بیمارستان‌ها / پرستاری در ایران به شغلی فرسایشی تبدیل شده است
بحران پرستارنماها را نمی‌توان جدا از بحران مهاجرت پرستاران بررسی کرد. در سال‌های اخیر، تعداد زیادی از پرستاران ایرانی به دلیل پایین بودن حقوق، فشار کاری بالا، فرسودگی شغلی و نبود امنیت شغلی، مهاجرت کرده‌اند یا از حرفه خود خارج شده‌اند.
کشورهایی مانند آلمان، کانادا، استرالیا و کشورهای حوزه اسکاندیناوی در سال‌های اخیر به مقصد اصلی پرستاران ایرانی تبدیل شده‌اند. بسیاری از این کشورها با ارائه حقوق بالا، امکانات رفاهی مناسب و شرایط کاری استاندارد، نیروهای متخصص ایرانی را جذب می‌کنند.
در واقع پرستاری در ایران به شغلی فرسایشی تبدیل شده است. بسیاری از پرستاران با وجود علاقه به حرفه‌شان، دیگر توان ادامه ندارند. وقتی نیروی متخصص از سیستم خارج می‌شود، برخی مراکز درمانی برای پر کردن خلأ ایجادشده به سراغ نیروهای غیرحرفه‌ای می‌روند.
