به گزارش تجارت نیوز، در پی حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و محدودیت عبور و مرور از تنگه هرمز، بازار جهانی کود و سم کشاورزی تحتتأثیر قرار گرفته است. قیمت کودهای کشاورزی نیز پیوند تنگاتنگی با قیمت انرژی دارد. وابستگی زنجیره تامین غذا به گذرگاه دریایی هرمز بسیار بالاست. هرگونه اختلال در عرضه این نهادهها، به کاهش تولید محصول، افزایش قیمت مواد غذایی و تهدید امنیت غذایی میانجامد. کودهای شیمیایی پایه، بر اساس سه عنصر نیتروژن، فسفر و پتاسیم ساخته میشوند. تولید این نهادههای کشاورزی به شدت به صنعت پتروشیمی و منابع انرژی وابسته است. تولیدکنندگان بزرگ مواد غذایی در دنیا برای حفظ سطح کشت خود به واردات کود وابستهاند.
سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد (فائو) بارها هشدار داده است که هرگونه اختلال در زنجیره تامین نهادههای کشاورزی، بهویژه کودهای شیمیایی، پیامدهای مستقیمی بر امنیت غذایی جهان دارد. بر اساس ارزیابیهای این نهاد، کاهش دسترسی یا افزایش قیمت کود، به افت حجم تولید محصولات زراعی منجر میشود. فائو تاکید میکند تداوم محدودیتهای لجستیکی در آبراههای استراتژیک، کشورهای واردکننده و اقتصادهای در حال توسعه را با خطر تورم غذایی روبرو کرده و نیازمند تنوعبخشی به مبادی تامین است.
حفظ جایگاه ایران در تولید اوره به وضعیت زیرساختهای پتروشیمی و انتقال گاز بستگی دارد
تنگه هرمز یکی از حیاتیترین شریانهای تجارت نهادههای کشاورزی در جهان است. ایران به پشتوانه ذخایر عظیم گاز طبیعی از نظر تولید اوره در جایگاه خوبی قرار دارد. تابآوری این صنعت تا حد زیادی به وضعیت زیرساختهای پتروشیمی و شبکه انتقال گاز وابسته است. از آنجا که گاز طبیعی هم به عنوان خوراک و هم سوخت در این مجتمعها استفاده میشود.
ایران و کشورهای حاشیه خلیج فارس سهم قابلتوجهی در عرضه جهانی کود کشاورزی دارند
ایران، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی و بحرین در مجموع بیش از یکسوم از عرضه جهانی اوره را به خود اختصاص دادهاند. حدود 20 تا 25 درصد تجارت جهانی اوره از تنگه هرمز انجام میشود.
افزون بر این، آمونیاک نیز میتواند به صورت مایع و توسط کشتیهای حامل گاز مایع (LPG) حمل شود. کشورهای ایران، عمان، قطر و عربستان سعودی در سال 2025 در مجموع حدود 9 درصد کل عرضه آمونیاک جهان را تولید کردهاند.
فرآیند پالایش نفت خام، گوگرد را به عنوان یک محصول جانبی تولید میکند. همچنین بخش زیادی از سولفور بازار جهانی (که برای تولید کودهای فسفاته استفاده میشود)، از تنگه هرمز عبور میکند. در سال 2025 کشورهای ایران، کویت، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی روی هم رفته تقریباً یکچهارم از عرضه جهانی گوگرد را تولید کردند.
تولید و صادرات کود شیمیایی روسیه از محدودیتها در تنگه هرمز منتفع میشود
در بازار جهانی، تولیدکنندگان معمولاً در یک یا دو مورد تخصص دارند. روسیه از معدود کشورهایی است که همزمان در تولید و صادرات هر سه عنصر اصلی مزیت دارد. تولید کودهای نیتروژنی به شدت وابسته به گاز طبیعی است. دسترسی روسیه به منابع پهناور و بسیار ارزان گاز طبیعی، هزینه تمامشده تولید این نهادهها را به شدت کاهش داده و حاشیه سود و قدرت رقابت بالایی به این کشور میبخشد. مسیرهای صادراتی روسیه در اثر محدودیت در تنگه هرمز دچار اختلال نمیشوند. گاز ارزان و مسیرهای صادراتی مستقل روسیه را از آسیب به دلیل محدودیت در تنگه هرمز حفظ میکند.
صنعت کود چین در برابر نوسانات قیمت انرژی تابآوری قابلتوجهی دارد
چین از بزرگترین تولیدکنندگان و مصرفکنندگان کود در جهان است. برخلاف اکثر کشورها که برای تولید اوره به گاز طبیعی وابستهاند، چین بیشتر اوره خود را طی فرآیندی از زغالسنگ تولید میکند. اگرچه هزینههای لجستیک و معدنکاری و… از قیمت جهانی انرژی تاثیر میپذیرند، اما به دلیل تکیه بر منابع زغالسنگ برای تولید اوره، صنعت کود چین تا حد زیادی در برابر آسیبهای نوسانات جهانی قیمت نفت و گاز بر تولید اوره و کودهای نیتروژنی تابآوری دارد.
اختلال در عرضه کود امنیت غذایی را در بسیاری از کشورها دچار مشکل میکند
در صورت بروز شوکهای ژئوپلیتیک که منجر به اختلال در عرضه کودهای شیمیایی و تخریب زیرساختهای پتروشیمی در مناطق انرژیخیز شود، بازار جهانی با کمبود این نهادههای کشاورزی مواجه میشود. در چنین شرایطی، در حالی که کشورهایی مانند چین (به دلیل استفاده از زغالسنگ) و روسیه (به دلیل منابع ارزان و مسیرهای مسقل) تابآوری بیشتری در عرضه و تامین نیاز داخلی خود دارند، کشورهای واردکننده کود با کاهش محصولات کشاورزی روبرو خواهند شد. فائو هشدار میدهد که این زنجیره از اتفاقات، مستقیماً به تورم شدید مواد غذایی منجر میشود و امنیت غذایی در کشورهای بسیاری را با مشکل مواجه میکند.
